استاد سید رحیم توکل، عضو محترم مجلس خبرگان رهبری و از اساتید برجسته حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «جلوه های برخورد خدا با گنهکار، در عوالم سه گانه» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: ما در دار دنیا هستیم؛ بعد از مرگ، وارد عالم برزخ، و بعد از آن، وارد عالم قیامت می شویم. عالم برزخ و عالم قیامت را در مجموع، «عالم آخرت» می گویند. برخورد خدای عالم در عالم دنیا به نوعی، در عالم برزخ، نوع دیگر، و در عالم قیامت هم نوع دیگری است. افراد، در دنیا اگر دنبال گناه بروند، خداوند عالم با آنها برخورد می کند؛ برخورد حق تعالی گاهی به صورت فقر، گاه به صورت بیماری و نداری و مشکلات و از دست دادن عزیز است. چون دنیا حقیر است، این برخوردها هم آنچنان سنگین نیست؛ از این رو در سوره سجده داریم «و لن نضیقنهم من العذاب الأدنی دون العذاب الاکبر لعلهم یرجعون» ما آنها را به عذاب ادنی مبتلا می کنیم؛ قبل از عذاب اکبر؛ شاید اینها برگردند و از گناه، دست بردارند. عذاب دنیا را به عذاب ادنی و سبک، تعبیر کردند و عذاب آخرت را به عذاب اکبر تعبیر آوردند. از این رو عذاب سبک، برای این دنیای صغیر است. اگر از این دنیا به عالم آخرت برویم، به تناسب عوالم، برزخ یا قیامت، برخوردها شدید یا شدیدتر خواهد شد.

استاد توکل در ادامه بیان کرد: اما هر عالمی به تناسب خودش  است؛ در روایت دارد: «القبر اما روضة من ریاض الجنة او حفرة من حفر النار» مراد از «قبر» عالم بزرخ است. وقتی انسان وارد برزخ، یعنی عالم اول در عالم آخرت می شود، برای افرادی که اهل ایمان بودند، باغی از باغ های بهشتی عطا می شود و برای کسانی که اهل فسق و فجور بودند، دری از جهنم را برایشان باز می کنند. عده ای هم بلا تکلیف رها می شود؛ که خود، یک مرحله کمی از عقاب و مشکلات است. به اینها «بهشت برزخی» و «جهنم برزخی» می گویند. در مقابل «بهشت موعود» و «جهنم موعود» در عالم قیامت است. این موارد، تفاوت بسیار با هم دارند؛ از نظر عقاب و برخورد با هم؛ که در روایت دارد: در عالم برزخ وقتی دری از جهنم برایشان باز می کنند، او تنها صحنه هایی از جهنم را می بیند، ناله اش بلند می شود که «لا تقم لنا الساعة» یعنی هنوز جلوه ها را نشانش می دهند و او اینگونه می شود. عالم برزخ، جهنم را نشان دادن است؛ جای او را به او نشان دادن است؛ به همین مقدار ناله و ضجه اش بلند می شود که خدایا قیامت را برای ما برپا نکن.

«الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ـ في أرواحِ الكُفّارِ ـ : في حُجُراتٍ في النّارِ ، يأكُلونَ مِن طَعامِها ، و يَشْرَبونَ مِن شَرابها ، و يَتَزاوَرونَ فيها ، و يقولونَ : ربَّنا ، لا تُقِمْ لنا السَّاعةَ لِتُنْجِزَ لنا ما وَعَدْتَنا» (المحاسن : 1 / 285 / 562)

این عضو مجلس خبرگان خاطرنشان کرد: در قرآن کریم می خوانیم: « النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّا وَعَشِيًّا ۖ وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ» (غافر: 46) (اینک که در عالم برزخند) آنها صبح و شام بر آتش دوزخ عرضه می‌شوند، و چون روز قیامت بر پا شود (خطاب آید که) فرعونیان را به سخت‌ترین عذاب (جهنم) وارد کنید

استاد توکل افزود: در عالم برزخ، عرضه آتش مطرح است؛ آنها را به آتش عرضه می کنند؛ زمانی که قیامت شد، به جهنم داخلش می کنند. هر دو عذاب است؛ جلوه در دنیا، عذاب به گونه ای است؛ در برزخ، عذاب به گونه ای دیگر است؛ و در آخرت هم نوع سومی است.

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: در خود قیامت، جلوه ها در صحنه قیامت، با جلوه ها با درون جهنم رفتن، باز فرق می کند؛ در سوره مبارکه سجده می خوانیم: « یُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ یَعْرُجُ إِلَیْهِ فِي یَوْمٍ کانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمّا تَعُدُّونَ» [5] امور [این جهان] را از آسمان به‌سوى زمین تدبیر مى‌کند؛ سپس در روزى‌که مقدار آن هزار سال از سال‌هایى است که شما مى‌شمرید به‌سوى او بالا مى‌رود [و دنیا پایان مى‌ یابد]. این 50 هزار سال در حالی است که اگر انسان بخواهد حتی یک ساعت هم بأیستد، تا حتی یک روز بایستد هم برای او سنگین و سنگین تر است؛ بلکه اصلا قابل تصور نیست. اما باز این معطلی و این ایستادن، تا به جهنم داخل شدن، خیلی فرق می کند. اینها جلوه های برخورد خدا در عوالم با انسان گنهکار است. در هر عالمی یک جلوه دارد؛ اما در عالم دنیا به جلوه دنیوی، عالم برزخ، به جلوه برزخی و عالم قیامت، به جلوه قیامتی است.