استاد احمد خوانساری از اساتید حوزه علمیه  قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «جایگاه ائمه اطهار علیهم السلام» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد درس خارج و سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در قرآن کریم می خوانیم: «لقد خلقنا الانسان فی أحسن تقویم» «تقویم» به معنای قیمت و قیمت گذاری است؛ به عبارت دیگر، آیه شریفه می فرماید انسان را در بالاترین ارزش ها آفریدیم. روایتی از معصوم علیه السلام است که بیان می کنند: «أَلَا إِنَّهُ لَيْسَ لِأَنْفُسِكُمْ ثَمَنٌ‏ إِلَّا الْجَنَّةُ فَلَا تَبِيعُوهَا إِلَّا بِهَا» (عيون الحكم و المواعظ (لليثي) ؛ ص 108) کارهای خداوند متعال، همه بر حکمت است؛ و یکی از اسم های خداوند متعال، «حکیم» است؛ یعنی کارهای خدا بر اساس حکمت و مصلحت است. به قول شاعر:

دل هر ذره را که بشکافی

آفتابیش در میان بینی

وی افزود: از مرحوم قاضی نقل است که می فرمود: با دیدن ذره ای خاک، معجزه ای الهی می بینم. هر کسی دید بصیرت را ندارد؛ اما از کوچکترین ذره هایی که در عالم هستی، است، با وجود کوچکی، بی حکمت، خلق نشده است؛ بلکه بسیاری از مسائل آفرینش به آن بستگی دارد. اگر موجودی که به نظر، بی ارزش است، از منظومه خلقت، حذف بشود، آسیب های فراوان را در پی خواهد داشت. تمام موجودات عالم، بر اساس حکمت و مصلحت هستند. جمادات، خلق شده اند و حکمت خلقت آنها آن است که ثمره وجودی آنها به گیاه و نبات برسد و محصول بدهند. حکمت وجودی نباتات آن است که برای موجود درجه بالاتر از خود، ثمر و فایده داشته باشد؛ همه آنها به نحوی آیت الهی هستند. خلقت حیوانات، برای آن است که نفعشان به انسان ها برسد؛ چه اینکه آیه شریفه می فرماید:
«هُوَ الَّذي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَميعاً ثُمَّ اسْتَوى‏ إِلَى السَّماءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عَليم‏» (البقرة: 29)

«وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَميعاً مِنْهُ إِنَّ في‏ ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُون‏» (الجاثية: 13)

استاد خوانساری خاطرنشان کرد: تمام زمین و آسمان و تمام موجودات عالم هستی، برای آن خلق شده اند که نفعش به انسان برسد؛ چرا که انسان، موجود اکمل است. هیچ موجودی نیست که به اندازه انسان و این خلقت عظیم الهی، نشانگر خدا باشد. در حديث قدسى آمده است: «الانسان‏ سرّى‏ و أنا سرّه» (شيخ بهايى، محمد بن حسين، منهاج النجاح في ترجمة مفتاح الفلاح - تهران، چاپ: ششم، 1384ش؛ مقدمه 2؛ ص: 90)

وی در ادامه بیان کرد: تمام موجودات عالم هستی برای انسان خلق شده اند؛ و از آن طرف، تمام انسان ها برای «انسان کامل» خلق گردیده اند؛ در روایتی آمده است: «عالم ینتفع به افضل من سبعین ألف عابد» عالم و دانشمندی ربانی که مردم از دانش او بهره ببرند و هدایت بیابند، افضل از هفتاد هزار عابد برتر است. عبادت خداوند، دارای ارزش بالایی است؛ اما کسی که عالم است و در زندگانی چند ساله خود، دست مردم را بگیرد، چنین برتری که در روایت آمده است را دارا است. همه انسان ها برای خلقت انسان کامل، یعنی وجود مقدس رسول خاتم صلی الله علیه و آله و سلم و اهل بیت علیهم السلام است. در حدیثی قدسی می خوانیم: «وَ جَاءَ فِي الْحَدِيثِ الْقُدْسِيِ‏ لَوْلَاكَ لَمَا خَلَقْتُ‏ الْأَفْلَاكَ» (ورد في رسالة: ألقاب الرسول و عترته لبعض القدماء طبعت مع مجموعة نفيسة ص 165؛ استرآبادى، على، تأويل الآيات الظاهرة في فضائل العترة الطاهرة - ايران ؛ قم، چاپ: اول، 1409ق. ؛ ص430)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در حدیث قدسی دیگر می خوانیم: خداوند به طفیل انسان کامل، به سایر انسان ها رحم می کند؛ والا گناهانی که انسان انجام می دهد، باید موجب نابودی انسان می شد؛ اما چگونه است که به شفاعت اهل بیت علیهم السلام امیدواریم؛ همه اینها به عنایت اهل بیت علیهم السلام است؛ به همین جهت است که در زیارت جامعه کبیره عرض می کنیم: «وَ خُزَّانَ الْعِلْمِ وَ مُنْتَهَى الْحِلْمِ وَ أُصُولَ الْكَرَمِ وَ قَادَةَ الْأُمَمِ وَ أَوْلِيَاءَ النِّعَم‏» این بزرگواران، ولی نعمت و اولیاء نعم هستند؛ واقعا اینچنین است.

وی افزود: یکی از احبار یهود خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام رسید و شبهاتی پرسید و حضرت، پاسخ های شافی و وافی داد؛ یهودی از روی تعجب پرسید که آیا شما پیامبر هستید؟ حضرت فرمودند: أنا عبد و عبید محمد [سلام الله علیهما] «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ، قَالَ: «أَتى‏ حِبْرٌ مِنَ الْأَحْبَارِ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ، فَقَالَ‏: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، مَتى‏ كَانَ رَبُّكَ؟ قَالَ: وَيْلَكَ، إِنَّمَا يُقَالُ: «مَتى‏ كَانَ» لِمَا لَمْ يَكُنْ، فَأَمَّا مَا كَانَ، فَلَا يُقَالُ: «مَتى‏ كَانَ»، كَانَ قَبْلَ الْقَبْلِ بِلَا قَبْلٍ، وَ بَعْدَ الْبَعْدِ بِلَا بَعْدٍ، وَ لَا مُنْتَهى‏ غَايَةٍ لِتَنْتَهِيَ‏ غَايَتُهُ. فَقَالَ لَهُ: أَنَبِيٌ‏ أَنْتَ‏؟ فَقَالَ: لِأُمِّكَ الْهَبَلُ‏، إِنَّمَا أَنَا عَبْدٌ مِنْ عَبِيدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ» (كافي (ط - دار الحديث)؛ ج‏ 1؛ ص 228)

استاد خوانساری خاطرنشان کرد: در بحارالانوار در ضمن حدیثی نسبتا طولانی از امیرالمؤمنین علیه السلام می خوانیم:
«39- الْبُرْسِيُّ فِي مَشَارِقِ الْأَنْوَارِ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع أَنَّهُ قَالَ: يَا طَارِقُ الْإِمَامُ كَلِمَةُ اللَّهِ وَ حُجَّةُ اللَّهِ وَ وَجْهُ اللَّهِ وَ نُورُ اللَّهِ وَ حِجَابُ اللَّهِ وَ آيَةُ اللَّهِ يَخْتَارُهُ اللَّهُ وَ يَجْعَلُ فِيهِ مَا يَشَاءُ وَ يُوجِبُ لَهُ بِذَلِكَ الطَّاعَةَ وَ الْوَلَايَةَ عَلَى جَمِيعِ خَلْقِهِ فَهُوَ وَلِيُّهُ فِي سَمَاوَاتِهِ وَ أَرْضِهِ أَخَذَ لَهُ بِذَلِكَ الْعَهْدَ عَلَى جَمِيعِ عِبَادِهِ فَمَنْ تَقَدَّمَ عَلَيْهِ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ فَهُوَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ وَ إِذَا شَاءَ اللَّهُ شَاءَ وَ يُكْتَبُ عَلَى عَضُدِهِ وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا فَهُوَ الصِّدْقُ وَ الْعَدْلُ وَ يُنْصَبُ لَهُ عَمُودٌ مِنْ نُورٍ مِنَ الْأَرْضِ إِلَى السَّمَاءِ يَرَى فِيهِ أَعْمَالَ الْعِبَادِ وَ يُلْبَسُ الْهَيْبَةَ وَ عِلْمَ الضَّمِيرِ وَ يَطَّلِعُ عَلَى الْغَيْبِ وَ يَرَى مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ فَلَا يَخْفَى‏ عَلَيْهِ شَيْ‏ءٌ مِنْ عَالَمِ الْمُلْكِ وَ الْمَلَكُوتِ وَ يُعْطَى مَنْطِقَ الطَّيْرِ عِنْدَ وَلَايَتِهِ فَهَذَا الَّذِي يَخْتَارُهُ اللَّهُ لِوَحْيِهِ وَ يَرْتَضِيهِ لِغَيْبِهِ وَ يُؤَيِّدُهُ بِكَلِمَتِهِ وَ يُلَقِّنُهُ حِكْمَتَهُ وَ يَجْعَلُ قَلْبَهُ مَكَانَ مَشِيَّتِهِ وَ يُنَادِي لَهُ بِالسَّلْطَنَةِ وَ يُذْعِنُ لَهُ بِالْإِمْرَةِ وَ يَحْكُمُ لَهُ بِالطَّاعَةِ وَ ذَلِكَ لِأَنَّ الْإِمَامَةَ مِيرَاثُ الْأَنْبِيَاءِ وَ مَنْزِلَةُ الْأَصْفِيَاءِ وَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ رُسُلِ اللَّهِ فَهِيَ عِصْمَةٌ وَ وَلَايَةٌ وَ سَلْطَنَةٌ وَ هِدَايَةٌ وَ إِنَّهُ تَمَامُ الدِّينِ وَ رُجُحُ الْمَوَازِين‏ ... وَ رِضَاهُ سِرُّ الْوَاحِدِ وَ الْأَحَدِ فَلَا يُقَاسُ بِهِمْ مِنَ الْخَلْقِ أَحَدٌ فَهُمْ خَاصَّةُ اللَّهِ وَ خَالِصَتُهُ وَ سِرُّ الدَّيَّانِ وَ كَلِمَتُهُ وَ بَابُ الْإِيمَانِ وَ كَعْبَتُهُ وَ حُجَّةُ اللَّهِ وَ مَحَجَّتُهُ وَ أَعْلَامُ الْهُدَى وَ رَايَتُهُ وَ فَضْلُ اللَّهِ وَ رَحْمَتُهُ وَ عَيْنُ الْيَقِينِ وَ حَقِيقَتُهُ وَ صِرَاطُ الْحَقِّ وَ عِصْمَتُهُ وَ مَبْدَأُ الْوُجُودِ وَ غَايَتُهُ وَ قُدْرَةُ الرَّبِّ وَ مَشِيَّتُهُ وَ أُمُّ الْكِتَابِ وَ خَاتِمَتُهُ وَ فَصْلُ الْخِطَابِ وَ دَلَالَتُهُ وَ خَزَنَةُ الْوَحْيِ وَ حَفَظَتُهُ وَ آيَةُ الذِّكْرِ وَ تَرَاجِمَتُهُ وَ مَعْدِنُ التَّنْزِيل‏^»  (بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏25، ص: 169)

وی در ادامه یبان داشت: از این رو به نظر می رسد درست نباشد به کسی بگوییم «تالی تلو معصوم» است؛ و یا اینکه بیان بشود «نایب امام»؛ ما به چنین عنوانی در روایت نداریم. اگر چه به فقهای عظام اختیاراتی داده شده باشند؛ اما حضرت فرمودند: «لا یقاس بنا احد»