استاد میثم زنجیرزن از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «نکاتی از بسمله» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ‏»؛ معروف است که بسم الله الرحمن الرحیم هر سوره با سوره های دیگر فرق می کند؛ چه اینکه شبه جمله است و جمله تام نیست؛ «به واسطه اسم اللهی که رحمان و رحیم است ...» نیاز به متعلق دارد؛ که متعلق هر بسم الله در ذیل سوره اش است. به عنوان مثال، در سوره حمد معنا این می شود که «به واسطه اسم اللهی که رحمان و رحیم است، «احمد» حمد می کنم» بنابراین بسم الله الرحمن الرحیم سوره حمد، غیر از سوره بقره است؛ بلکه می توانیم بگوییم کلمه بسمله به اعتبار هر آیه، یک متعلق دارد؛ هر آیه ذیل بسم الله الرحمن الرحیم معنا می شود که به واسطه بسم الله در آیه اول، حمد خدا را می گوییم؛ به واسطه بسم الله در آیه دوم سوره حمد، خداشناسی می کنیم؛ و به واسطه بسم الله در آیه سوم، معادشناسی می کنیم. چون همه، مستجمع در اسم الله هستند.

وی افزود: «اسم» از «وسم» به معنای علامت است؛ از این رو زمانی که می گوییم «بسم الله» یعنی به واسطه علامت الله خدا را حمد می کنیم و به واسطه علامت الله خداشناسی می کنیم؛ و به واسطه علامت الله، معادشناسی می کنیم و هکذا. از این رو اسم به معنای علامت است؛ چنان که در روایات هم اشاره شده است؛ حديث كرد ما را محمد بن ابراهيم بن اسحق طالقانى «رضى» گفت كه خبر داد ما را احمد بن محمد بن سعيد مولاى بنى هاشم از على بن حسن بن على بن فضال از پدرش كه گفت از حضرت على بن موسى الرضا علیه السلام سؤال كردم از بسم اللَّه؛ فرمود كه معنى قول قائل بسم اللَّه يعنى نشان مي كنم بر نفس خود سمه را از سمات خداى عز و جل و آن عبادت است؛ راوى مي گويد كه به آن حضرت عرض كردم كه سمه چيست؛ فرمود: علامت و نشان.

«1- حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِيهِ (برخی پدر ایشان را از اصحاب اجماع می دانند؛ در هر حال، روایت، موثق است) قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا عَلِيَّ بْنَ مُوسَى ع عَنْ‏ بِسْمِ اللَّهِ‏ قَالَ مَعْنَى قَوْلِ الْقَائِلِ‏ بِسْمِ اللَّهِ‏ أَيْ أَسِمُ عَلَى نَفْسِي سِمَةً مِنْ سِمَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هِيَ الْعِبَادَةُ قَالَ فَقُلْتُ‏ لَهُ مَا السِّمَةُ فَقَالَ الْعَلَامَةُ.» (التوحيد (للصدوق)؛ ص 229)

استاد زنجیرزن حسینی خاطرنشان کرد: مطلب دیگر آن است که «علامت الوهیت» کیست. «الله» حقیقتی است که مستجمع جمیع صفات و اسماء حضرت حق است؛ که تجلی الله تنها در انسان کامل است که حقیقت ولایت است. بنابراین اسم الله مساوق با حقیقت ولایت است. ادلّ الدلیل بر ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام، همین کلمه «بسم الله الرحمن الرحیم» است؛ که امام حسن عسکری علیه السلام فرمود: علامات المؤمن 5 چیز است؛ یکی از آن موارد، جهر بسم الله الرحمن الرحیم است؛ آن را بلند تلفظ می کند؛ چرا که ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام را بلند، اعلام بدارد.