استاد احمد عابدی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «راه کنترل خشم» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در روایتی از امام هادی علیه السلام آمده است: «الغَضَبُ على مَن تَملِكُ لُؤمٌ» غضب کردن و عصبانی شدن بر زیر دستان، نوعی پستی است.

وی افزود: کلمات مربوط به غضب، تحت عبارات مختلف آمده است؛ که به برخی از آنها اشاره می کنیم:

غیظ:

(آل‏عمران:  119) «ها أَنْتُمْ أُولاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَ لا يُحِبُّونَكُمْ وَ تُؤْمِنُونَ بِالْكِتابِ كُلِّهِ وَ إِذا لَقُوكُمْ قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَليمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ»

(آل‏عمران: 134) «الَّذينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ الْكاظِمينَ الْغَيْظَ وَ الْعافينَ عَنِ النَّاسِ وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنينَ‏»

(التوبة: 15) «وَ يُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ وَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلى‏ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ عَليمٌ حَكيمٌ‏»

(التوبة: 120) ما كانَ لِأَهْلِ الْمَدينَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَ لا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ لا يُصيبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لا نَصَبٌ وَ لا مَخْمَصَةٌ في‏ سَبيلِ اللَّهِ وَ لا يَطَؤُنَ مَوْطِئاً يَغيظُ الْكُفَّارَ وَ لا يَنالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلاً إِلاَّ كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لا يُضيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنينَ‏»

(الحج: 15) «مَنْ كانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّماءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ فَلْيَنْظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ ما يَغيظُ»

(الفرقان: 12) «إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكانٍ بَعيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَ زَفيراً»

(33) الأحزاب :  25 وَ رَدَّ اللَّهُ الَّذينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنالُوا خَيْراً وَ كَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنينَ الْقِتالَ وَ كانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزيزاً

(الفتح: 29) «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سيماهُمْ في‏ وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى‏ عَلى‏ سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظيماً»

(الملك: 8) «تَكادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ كُلَّما أُلْقِيَ فيها فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُها أَ لَمْ يَأْتِكُمْ نَذير»

سخط

(آل‏عمران : 162) «أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَ اللَّهِ كَمَنْ باءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصيرُ»

(المائدة: 80) «تَرى‏ كَثيراً مِنْهُمْ يَتَوَلَّوْنَ الَّذينَ كَفَرُوا لَبِئْسَ ما قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنْفُسُهُمْ أَنْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ فِي الْعَذابِ هُمْ خالِدُونَ‏»

(التوبة: 58) «وَ مِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْها رَضُوا وَ إِنْ لَمْ يُعْطَوْا مِنْها إِذا هُمْ يَسْخَطُونَ‏»

(محمد: 28) «ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا ما أَسْخَطَ اللَّهَ وَ كَرِهُوا رِضْوانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُم»‏

فظّ

 (آل‏عمران: 159) «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَليظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلينَ‏»

غلظت:

(التوبة: 73) «يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَ الْمُنافِقينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصيرُ»

(9) التوبة: 123) «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ وَ لْيَجِدُوا فيكُمْ غِلْظَةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقينَ‏»

(الفتح: 29) «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سيماهُمْ في‏ وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى‏ عَلى‏ سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظيماً»

(التحريم: 9) «يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَ الْمُنافِقينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصير»

استاد احمد عابدی در ادامه بیان کرد: در قرآن گاهی کلمه های مشابه درباره غضب، همانند «غیظ»، «سخط»، «فظ»، «غلظت» و ... به کار رفته است؛ و چون این کلمات گاهی درباره پیغمبران و گاهی در مورد خدای متعال به کار رفته، باید بگوییم که یک غضبی داریم که «غضب خوب» است و غضبی داریم که «غضب بد» است.

وی افزود: نمونه هایی از آیاتی که حکایت از غضب خوب است را بیان می کنیم: «غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ» (ممتحنه: 60)، «غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ» (حمد: 7)، «وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا» (انبیاء: 87).

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: گاهی غضب، غضبی است که به آن می گوییم «خشم» و از کوره در رفتن می گوییم؛ به گونه ای که انسان، عصبی می شود و دیگر نمی فهمد چه می گوید و چه کار می کند؛ به عبارتی دیگر، کنترل خودش را از دست می دهد. این غضب، غضب مذموم است و امام دهم علیه السلام طبق این روایت می فرماید: اگر آدم به زیر دست خودش غضب کند، پستی و لوم است.

کنترل خشم در قرآن

استاد احمد عابدی خاطرنشان کرد: قرآن می فرماید: «وَ إِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ» (شوری: 37): از این آیه شریفه استفاده می شود اگر می خواهید غضب شما فرو بنشیند، راه آن بخشش است. یک کسی به امام باقر سلام الله علیه گفت: «انت بقرٌ» (نعوذ بالله)، امام هیچ عصبانی نشد و فرمود: «لا، أنا باقر» کسی دیگر  آمد به امام باقر علیه السلام  عرض کرد که شما مادرت کنیز، آشپز و سیاه پوست بوده است. امام فرمود: باشد اینها که طوری نیست. زن باید هم آشپز باشد. او گفت: مادرت فلان است و فلان است. امام محمد باقر علیه السلام فرمود: اگر واقعا مادر من اینگونه است، خدا مادر مرا ببخشد؛ و اگر که اینطوری نیست و شما دروغ می گویی، خدا تو را ببخشد. این بنده خدا گفت: یا ابن رسول الله نه، مادر شما اینطوری نیست؛ من داشتم به مادرت توهین می کردم، ببینم شما چکار می کنی؟ دیدم شما اینقدر حلم و بردباری داری، پس شما حجت خدایی. این شخص، مسیحی بود و با این برخورد زیبای امام محمد باقر علیه السلام، مسلمان شد.

وی افزود: یک راه کنترل خشم، بخشش است؛ راه دیگر آن است که اگر ایستاده اید بنشینید، اگر نشسته اید، بایستید؛ چایی بخورید، یک وضویی بگیرید، یک بسم الله الرحمن الرحیم بگویید، اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بگویید، اینها راهِ فرو نشاندن خشم است.

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: یکی از بزرگان را می گویند زمانی لب دجله بود؛ دید که یک غلام سیاهی با یک زنی نشسته اند و یک جام شراب هم دستشان است؛ می خواهند شراب بخورند. این انسانس بزرگ حالا به جای اینکه بخواهد نهی از منکر کند، ابتدا به ذهنش خطور کرد که آیا من بهترم یا اینها بهتر هستند؟ بعد هم به ذهن خودش آمد که به هر حال من که الحمدلله شراب نمی خورم؛ با نامحرم نشست و برخواست نمی کنم؛ پس علی القاعده من بهتر از او هستم. در همین حین که داشت این صحنه را نگاه می کرد، یک کشتی در دجله غرق شد و هفت نفر در آن کشتی بودند. غلام سیاه که ظاهرا داشت شراب می خورد، فورا در آب پرید و تلاش کرد تا هفت نفری که در آب غرق شدند را نجات  دهد و ۶ نفر را نجات داد؛ اما نفر هفتم را نتوانست نجات دهد. این شخص محترم هم همینطور ایستاده بود و نگاه می کرد. غلام که  شش نفر را نجات داده بود، آمد به او گفت: آقا تو داشتی فکر می کردی که تو بهتری یا من بهترم! حالا تو بهتری؟!  من که ۶ نفر را نجات دادم؛ چرا تو نپریدی آن یکی را نجات بدهی؟ این خانم هم مادر من است و  نامحرم نیست، شراب هم نمی خوردیم. ظرف، ظرف شراب بود، اما در آن آب است و داشتیم آب می خوردیم. غلام سیاه در ادامه به آن بزرگ گفت: دین می گوید هرچه که می بینید، حمل بر صحت کنید؛ تو یک گناه بزرگ انجام دادی؛ یک انسان جلوی چشمت غرق شد؛ اما هیچ عکس العملی نشان ندادی، تازه داری فکر می کنی که تو بهتر از من هستی؟! این آدم بزرگ فهمید که خیلی اشتباه کرده است؛ گفت: آقا تو شش نفر را نجات دادی؛ بیا من را هم نجات بده. آن ۶ نفر در دریا داشتند غرق می شدند؛ من هم در دریای افکار باطل خودم دارم غرق می شوم، مرا هم نجات بده. غلام گفت: اگر می خواهی نجات پیدا کنی، راهش این است که هیچ وقت فکر نکن شما از کسی بهتری. هر کسی را هم می بینی، کارش را حمل بر صحت کن.

وی افزود: کسی که کار مردم را حمل بر صحت کند، عصبانی نمی شود. هر کس هر چیزی گفت و هر کاری کرد، اگرحمل بر صحت کردیم، دیگر عصبانیت ندارد. معنای «الکاظمین الغیظ» هم همین است.