استاد هادی عباسی خراسانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «برکات انبیاء برای موجودات، بر اساس آیات 60 و 61 سوره بقره» پرداخت.

/270/260/21/

این شاگرد برجسته علامه حسن زاده آملی رضوان الله تعالی علیه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در سوره مبارکه بقره می خوانیم: «وَإِذِ اسْتَسْقَىٰ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ ۖ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا ۖ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ ۖ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (60) وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَىٰ لَنْ نَصْبِرَ عَلَىٰ طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا ۖ قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَىٰ بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ ۚ اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ ۗ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ۗ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ۗ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ (61)»

1- برکات انبیاء برای موجودات

استاد عباسی خراسانی در ادامه بیان کرد: انبیاء و اولیای الهی صلوات الله علیهم اجمعین وجودشان و اعجاز آنها موجب برکات است. اینها دو گونه برکات برای انسان‌ ها و موجودات دارند: یکی برکات علمی‌شان است که تغذیه علمی است. آیات و بینات و تورات و انجیل و زبور و صحف و قرآن می ‌آورند. دیگری برکات مادی است که تغذیه مادی است. کرامات و اعجازهای عملی نه علمی. مانند اژدها شدن عصای حضرت موسی علیه السلام که برهان و برکتی برای مردم است. شکافته شدن دریا و طلب سیراب شدن از جناب موسی علیه السلام در بیابان. تصرف در سنگ کردن و جاری شدن چشمه ‌ها از سنگ همانند چشم سر. اراده الهی به این تعلق گرفت که بر اساس کرامت و اعجاز پیامبری مانند حضرت موسی علیه السلام به وسیله امر الهی و اذن الهی این تصرفات را داشته باشد. اینها بینات الهی است.

2- انواع اختلاف در جوامع

صاحب الهی نامه در ادامه بیان کرد: دو قسم اختلاف در جوامع هست؛ یک قسم از اختلاف، تضارب آراء، مشاوره، گفتگو و طلب آگاهی دارند تا علمی و مطلبی برای آنها کشف شود. این اختلاف مذموم نیست؛ بلکه ممدوح است. این اختلاف اشکالی ندارد چرا که بعد از علم است. اگر آگاهی اختلاف به وجود آمد و موضع گروه‌ ها و فرقه ‌ها مشخص شد و نظریات افراد سنجیده شده و باز در اینجا اختلاف می ‌کنند، مذموم است. هر دو قسم در آیات شریفه هست. «كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُواْ فِيهِ». این اختلاف قبل از علم و ممدوح است. «وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلاَّ الَّذِينَ أُوتُوهُ مِن بَعْدِ مَا جَاءتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللّهُ الَّذِينَ آمَنُواْ لِمَا اخْتَلَفُواْ فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِه»؛ این اختلاف مذموم است.

3- علم منشأ رفع اختلاف‌ها

استاد عباسی خراسانی در ادامه بیان کرد: «وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوْتُواْ الْكِتَابَ إِلاَّ مِن بَعْدِ مَا جَاءهُمُ الْعِلْمُ» علم باید همه اختلاف ‌ها را بر طرف کند. چرا که علم، منشأ رفع اختلاف ‌ها است. در زمین فساد نکنید که نهی از فساد است. اینجا روش میانگین، دین اسلام در ثروت و سرمایه است که نه کاپیتالیسم و سرمایه ‌داری است و نه سوسیالیسم و اشتراک دولتی است. به عبارت بهتر آنچه هست، اعتدال است. بر این اساس نه امکانات، ثروت و آسایش، و نه اشتراک و جمع کردن ثروت عزت می‌آورد. دیانت و اعتدال و امت وسط بودن عزت ‌آور است.

4- امر خداوند به استفاده عادلانه از نعمت ها

وی افزود: حضرت حق به بنی اسرائیل امر می ‌کنند که استفاده شما از نعمت‌ها عادلانه باشد؛ «کلوا و اشربوا من رزق الله و لا تعثوا فی الارض مفسدین». یک معنای افساد، افراط و تفریط و استفاده مطلوب نکردن از امکانات است.

5- تکرار واقعه حضرت موسی علیه السلام برای پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: نمونه این معجزه از رسول مکرم اسلام صلی الله علیه و آله هم به کرّات رخ داد. در جریان صلح حدیبیه که چند روز لشکر اسلام در بیابان بودند و نیاز به آب داشتند، به رسول مکرم صلی الله علیه و آله شکایت کردند که مردم و اسب ‌ها تشنه ‌اند. از بین انگشتان مبارک ایشان چندین چشمه آب ساری و جاری شد.

6- دعای حضرت موسی علیه السلام جهت سیراب شدن بنی اسرائیل

استاد عباسی خراسانی خاطرنشان کرد: امام عسکری علیه السلام می فرماید: وقتی مردم در بیابان قحطی زده شدند و نیاز به آب پیدا کردند و طلب آب از موسی علیه السلام کردند و ایشان هم طلب آب برای قومش کرد، خدا خدایشان بلند شد و در معرض هلاکت به خاطر عطش بودند. جناب موسی علیه السلام این دعا را کردند: «إِلَهِي بِحَقِّ مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الْأَنْبِيَاءِ، وَ بِحَقِّ عَلِيٍّ سَيِّدِ الْأَوْصِيَاءِ، وَ بِحَقِّ فَاطِمَةَ سَيِّدَةِ النِّسَاءِ، وَ بِحَقِّ الْحَسَنِ سَيِّدِ الْأَوْلِيَاءِ، وَ بِحَقِّ الْحُسَيْنِ أَفْضَلِ الشُّهَدَاءِ، وَ بِحَقِّ عِتْرَتِهِمْ وَ خُلَفَائِهِمْ سَادَةِ الْأَزْكِيَاءِ لَمَّا سَقَيْتَ عِبَادَكَ هَؤُلاَءِ.» خداوند وحی کرد: «اضرب بعصاک الحجر». اینجا است که ظاهراً هر چه هست، به ولایت بر می ‌گردد. اینجا است که منشأ سیرابی و جریان آب برای حضرت موسی علیه السلام و بنی اسرائیل حقیقت ولایت و ائمه علیهم السلام بود.

7- تناسب آیات

این استاد حوزه علمیه قم افزود: بنی اسرائیل بهانه ‌های مختلفی داشتند و بهانه ‌های بنی اسرائیل مشهور است. خداوند به آنها منّ و سلوی داد و نعمت ‌های مختلف و چشمه‌ های گوناگون هم داشتند. خدا فرمود فساد نکنید و بی ‌راهه نروید. ولی اینها قانع نبودند. از یکنواختی طعامشان بهانه جدید آوردند و لجاجت دیگری مطرح کردند. خواسته‌ دیگری به موسی علیه السلام پیشنهاد دادند. اینکه برای ما نعمت ‌های دیگری هم بخواه؛ به یاد آور زمانی را که گفتند ما بر یک خوراک صبر نمی‌ کنیم و خوراک تکراری نمی‌ خواهیم. تنوع ‌طلب بودند. از خدا بخواه که برای ما از دل زمین سبزی و خیار و عدس و سیر و پیاز و دیگر محصولات را بدهد.

8- تبیین و توضیح واژگان

استاد هادی عباسی خراسانی خاطرنشان کرد: در ادامه به تبیین برخی از واژگان این آیات می پردازیم:

طعام: طعام معمولاً به معنای خوراکی است. طُعم به معنای خوردن است و طَعم یعنی مزه. طعام یعنی خوراکی و گاهی به معانی دیگر هم اطلاق می‌شود گاهی اعم از خوردنی و نوشیدنی است؛ ولی کنار شراب فقط خوردنی است.

قثاء: خیار یا خیار چنبر

بصل: بصل یعنی پیا

فوم: دو معنا دارد:

1. به معنای گندم و برخی صاحب نظران همین را انتخاب کردند.

2. معنای دیگر سیر است. ظاهراً با توجه به اینکه کنار عدس و پیاز سیر باشد، تناسب بیشتری دارد.

تستبدلون: از تبدیل است. به چیزی گفته می‌شود که انسان چیزی از دست دهد و چیزی به دست آورد.

ادنی: دو معنا می‌تواند داشته باشد:

1. از دنئ به معنای پستی

2. از دنو به معنی نزدیک بودن. دنیا هم که مؤنث آن است همین دو معنا را دارد. اگر دنئ باشد به خاطر پستی است و اگر دنو باشد به خاطر نزدیک‌تر بودن عالم دنیا است.

ضربت: ضرب به معنای زدن است. این ضرب گاهی معنای تثبیت هم دارد. وقتی که به علی متعدی می‌شود به معنای سلطه و احاطه هم می‌آید.

ذلة: ذلت به معنای خواری است. خواری و ذلتی که ملازم این باشد که نرمش آمیخته با خواری است. ذلیل موجودی است که ظلم را می‌پذیرد و در برابر ظلم استقامت نمی‌کند. مقابل آن عزیز است. فرق ذلت و مسکنت این است که هر دو ضدشان سرسختی و صعوبت است. ولی کسی که ذلیل است از خود نرمی نشان می‌دهد ولی در مسکنت این طور نیست. خواری است که در ظاهر هم خود را نشان می‌دهد. عزت فقیر اجازه نمی‌دهد درخواست کند. در فقه هست که فقیر مقدم است بر مسکین چرا که اسوأ حالا است.