استاد احمد عابدی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «مدیریت خانواده و تدبیر منزل» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد:

از یک جهت، اخلاق سه بحث دارد:

1. تزکیه نفس یا اخلاق فردی؛

2. تدبیر منزل؛

3. سیاست مدن (کشورداری)

با این حال، بیشتر کتب اخلاقی فقط به تزکیه نفس و اخلاق فردی می پردازند و در مورد تدبیر منزل، کمتر کتاب نوشته شده است. البته مراد از منزل، خانواده است؛ و نه خانه.

استاد عابدی در ادامه بیان کرد: خانواده قواعدی دارد که در ادامه به برخی از آنها اشاره می کنیم؛ اولین قاعده و بلکه مهمترین آن، وحدت است؛ و پدر خانواده، مسؤولیت حفظ و حراست از آن را به عهده دارد و با تأمین غذا و امنیت و با در نظر گرفتن مصلحت جمع، به پیشرفت آن کمک می کند. امنیت اعضای خانواده به این است که هر یک از آنان احساس آبرو و شخصیت کنند.

وی افزود: قاعده دوم اعتدال است که باید در منزل وجود داشته باشد؛ اعتدال به معنای تساوی نیست؛ بلکه هر کسی باید در جایگاه خود و به اندازه، مورد توجه قرار گیرد؛ یعنی اگر قرار است عیدی بدهد، به بزرگتر بیشتر بدهد؛ و یا اگر عضوی بیمار شده، غذای تقویتی بدهد.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: قاعده دیگر، «وحدت در عین کثرت و کثرت در عین وحدت» است؛ یعنی اگر چه هر کدام از اعضای خانواده فکر و نظر و سلیقه ای دارد؛ لکن همه این نظرات مختلف باید هدف واحدی را داشته باشد و آن حفظ کرامت خانواده و پیشرفت اعضا.

وی در ادامه بیان کرد: قاعده بعدی، مسؤولیت پذیری است؛ یعنی هر یک از اعضای خانواده باید مسؤولیتی هر چند کوچک داشته باشند؛ یک نفر کار می کند، دیگری خرید می کند، یکی می پزد و یکی نظافت می کند. اگر خانواده ای غیر از این باشد، از حالت اعتدال بیرون است.

استاد احمد عابدی تأکید کرد: یکی ازمهمترین مسائل تدبیر منزل، مال است. در هر منزلی به مال نیاز است و درآمد و ثروت می خواهد؛ از این رو سه مسأله «دخل، حفظ و خرج» باید مورد توجه قرار گیرد و نیاز به تدبیر دارد. البته کسب مال، گاه به تدبیر نیاز ندارد؛ مثل ارث و هدیه؛ لکن اغلب موارد به سعی و تلاش و تدبیر نیاز دارد که مهم ترین معیار و ملاک در کسب مال این است که همراه با جور و عار و دنائت نباشد. مال باید از راه حلال و بدون ستم به دیگران باشد، پس کسب مال نباید به ذلت و خواری انسان منجر شود.

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: گفته شد یکی از موضوعاتی که در تدبیر منزل و خانواده مهم است،  کسب مال و درآمد است که چند نکته یادآوری می شود:

  1. مال و کسب آن، سه مرحله و بخش دارد: یکی دخل و کسب مال، دیگری حفظ مال و سوم هزینه و خرج مال است.

  2. در این مورد هم تقسیم کار وجود دارد؛ یعنی دخل و کسب مال وظیفه مرد است، حفظ و نگهداری مال وظیفه زن است و خرج آن به عهده هر دوی آنان است.

  3. کسب درآمد نباید از راه ظلم و ستم باشد. و نباید با ذلت و دنائت {پستی} باشد؛ که مصادیق آن را عرف و فرهنگ هر جامعه ای معین می کند؛ مثلاً کسب نباید از راه حرام باشد مثل سحر و جادو، در برخی موارد هم مثل علوم غریبه همراه با ذلت است.

  4. مال را نباید راکد گذاشت؛ بلکه باید از آن استفاده کرد تا ثمره داده و تکثیر یابد؛ باید آن را به کار بست تا درآمد داشته باشد و زیاد شود.

  5. انسان نباید همه مال خودش را در یک راه و یک موضوع به کار اندازد؛ بلکه باید در چند موضوع و رشته مختلف قرار دهد، برخی در صنعت، یا تجارت یا ملک، که اگر در یکی مشکلی پیش آمد صدمه نبیند(مثلا ورشکست نشود).

6. در هزینه و خرج مال باید به گونه ای باشد که نفعِ مانده آن بیشتر باشد؛ یعنی خرج کمتر از دخل باشد.

  7. درآمد و دخلی که مدام باشد، اما کم، بهتر است؛ چرا که  شکرگزاری این درآمد نیز بیشتر است؛ تا سودی که زیاد و یک مرتبه باشد.

 8. خداوند روزی هر کسی را در موضوع و رشته خاصی قرار داده است که باید آن را خود پیدا کند؛ مثلاً روزی طلبه در تجارت نیست؛ نمونه های فراوانی وجود دارد که اگر چنین شخصی وارد تجارت شود ورشکست می شود.

9. در مورد مال نباید دچار بخل شد، باید به اندازه خرج کرد، نه فقط به جمع مال بپردازد؛ بلکه هم باید برای خود و خانواده خرج کند و هم فقرا و مستمندان را فراموش نکند، صدقات واجب و مستحب را. پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله هر روز این دعا را می خواند: «اللهم انی اعوذ بک من الشّک و الشِّرک .... و البُخل و الکِبر» وقتی شخصی مانند پیامبر خدا دارد از بخل به خدا پناه می برد و استعاذه می کند دیگران جای خود دارند و باید خیلی مواظب باشند. و گرنه بخل به نفاق می انجامد.

10. انسان باید جوری کار کند که در هر رشته و موضوعی وارد می شود، سعی کند نفر اول آن کار شود و متخصص شود و حرف آخر را او بزند.

   11مرد باید به خودش متکی باشد، از نظر اخلاقی اگر مرد از اموال زنش استفاده و خرج کند، هیبت خود را از  دست می دهد.

12. نفس اشتغال داشتن خیلی مهم است. کار کردن، انسان را از گناه محفوظ می دارد، در کنار اینکه باید کار کند تا هم خودش سربار دیگران نباشد و هم خانواده خود را تامین نماید.