استاد مرتضی کریم پور از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به این موضوع پرداخت: «از خداوند در دعا چه بخواهیم»

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو  خاطرنشان کرد: مولانا می گوید:

قومی که بر براق بصیرت سفر کنند

بی ابر و بی‌‌غبار در آن مه نظر کنند

اجزای ما برآمده در این گور‌های تن

کو صور عشق تا سر ازین گور بر کنند

مسّی است شهوت و اکسیر، نور عشق

از نور عشق مس وجود تو را هم چو زر کند

انصاف ده که با نفس گرم عشق او

سودا جماعتی که حدیث هنر کنند

وی افزود: بصیرت، دیده‌ ای است که از ژرفای دل به جلوه‌ های ظاهری زندگی می بیند و زیور‌ها و زشتی ‌های پنهان و پیدا را به‌خوبی می ‌یابد، در این نگاه و نگرش نیاز به ابزار خاصی نمی‌ بیند و تنها با یک نگاه حقایق هستی را در می ‌یابد. انسان بصیر با بینشی روشن و روشنگر پیام حماسه ‌ها و حادثه ‌ها را با گوش جان می ‌شنود و آیندۀ دور و نزدیک را در آینۀ امروز به ‌خوبی می بیند. او زیبا می ‌بیند، زیبا می ‌فهمد و زیبا می ‌گوید و گاه فاصلۀ فرسنگ‌ ها زمان را در نیم‌ نگاه سراسر بصیرت و بینش خود در می ‌نوردد! این ویژگی والای به نور نشسته، مخصوص خدا است؛ «هُوَ السَّمیعُ الْبَصیرُ»، «قُل هٰذِهِ سَبیلی أَدعو إِلَى اللَّهِ ۚ عَلىٰ بَصیرَةٍ أَنا وَمَنِ اتَّبَعَنی». پاک‌دلانی که دل‌ های خود را با نور تقوا از تیرگی به تابناکی سوق داده ‌اند؛ «فَإِنَّ تَقْوَى اللَّهِ... بَصَرُ عَمَى أَفْئِدَتِكُمْ» تا فرقان یعنی نیروی تشخیص حق و باطل را نصیب خود سازند؛ «اِن تَتَّقُوا اللهَ یَجعَل لَکُم فُرقانا»، با همت والا و تلاش بسیار، از علم و آگاهی ‌های ناب و روشنگر بهره برده ‌اند تا رواق وجود خویش را با نور دانش روشن سازند؛ «أَلْعِلْمُ نُورٌ یقْذِفُهُ الله‏ فِی قَلْبِ مَنْ یشآءُ»، موعظه و حکمت را می‌طلبند تا با آن حیات روحانی و نور کسب کنند؛ «أَحْی قَلْبَكَ بِالْمَوْعِظَةِ... وَ نَوِّرْهُ بِالْحِكْمَةِ.» گام چهارم آنان برای دستیابی به بصیرت و حیات معنوی گفتگو با صاحبان فضائل است تا هرگز مرگ قلب پیش از مرگ جسم به آنها رو نکند و حیات معنوی یابند؛ «مُعاشَرَةُ ذَوی الفَضائلِ حَیاةُ القُلوبِ» اینان اندیشمندی و خردورزی را شیوۀ همیشۀ خود می‌سازند تا در اثر تفکر، قلبی زنده و سراسر بصیرت پیدا کنند؛ «التَّفكُّرَ حَیاةُ قَلبِ البَصیر» (امام حسن علیه السلام؛ بحار الانوار، ج ۷۸، ص ۱۱۵) پس درهای آسمان لطف و کرامت و معرفت و عنایت ربانی بر وجودشان باز شود و بارش برکات خداوندی، نگاهی بصیرت‌آمیز به آنها بخشد‌؛ چون دیگران می ‌نگرند‌ اما فهمی متفاوت می ‌یابند و مانند دیگران می ‌شنوند؛ اما درکی متمایز دارند و با این نعمت ناب که چون مشعلی شعله ‌ور در سنگلاخ‌ های زندگی و کوچه ‌پس ‌کوچه ‌های تاریک و غبارآلود فریادرسی می‌ کند‌، هرگز دچار جهالت و غفلت یا پشیمانی و ندامت نمی‌ شوند و حتی از تردیدها و دودلی‌ ها مصون می ‌مانند. پروین اعتصامی می گوید:

به چشم بصیرت به خود درنگر

تو را تا در آیینه‌، زنگار نیست

همه کار ایام‌، درس است و پند

دریغا که شاگرد هشیار نیست

به دشواری ار دل شکیبا کنی

ببینی که سهل است و دشوار نیست

نشاید که بیکار مانیم ما

چو یک قطره و ذره بیکار نیست

استاد کریم پور در ادامه بیان کرد: ارج و ارزش بصیرت به‌ گونه ‌ای است که پروردگار حکیم به رسول گرامی ‌خود می ‌فرماید: «قُل هٰذِهِ سَبیلی أَدعو إِلَى اللَّهِ ۚ عَلىٰ بَصیرَةٍ أَنا وَمَنِ اتَّبَعَنی» بی ‌‌گمان اگر شیوه ‌ای ارزشمندتر از بصیرت وجود داشت خداوند دستور دعوت با آن را بیان می ‌فرمود؛ زیرا انجام رسالت با بصیرت و بینایی و به دور از هرگونه احساس و عاطفه و هیجانات زودگذر زندگی، ابعاد و اعماق معارف الهی را آشکار و ماندگاری و ابدیت یکایک آموزه‌ ها را بیشتر می‌ سازد تا یکایک پیروان در طوفان‌ های مختلف فکری - فرهنگی یا سیاسی - اجتماعی، هرگز دچار لغزش و لرزش نشوند‌ و به جای ریزش‌، رویش یابند؛ از این ‌رو پروردگار حکیم آیات نورانی و هدایت ‌بخش قرآن را «بصائر» معرفی می‌ کند که از سوی رب العالمین آمده است و صاحبان بصیرت یعنی پیروان نیک ‌اندیش رسول اکرم صلی الله علیه و آله یارای فهم و درک آنها را خواهند داشت و چنان عظمتی در این لطف الهی نهفته که پیش از «هدایت» و «رحمت» خداوند جای گرفته است! «هذا بَصائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَ هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِقَوْمٍ یؤْمِنُونَ».

وی افزود: در فرازی دیگر از آیات فروزان قرآن با کمال زیبایی، ارتباط با معنا و معنویت این کتاب هدایت‌گر درگرو یافتن «دیدۀ بصیرت» ذکر شده و می‌فرماید: «قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ ۖ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ ۖ وَمَنْ عَمِی فَعَلَیهَا ۚ وَمَا أَنَا عَلَیكُمْ بِحَفِیظٍ». بی ‌‌دلیل نیست که امام سجاد علیه‌ السلام در دعای ابوحمزه پیش از «گرایش‌های عملی و علمی»، «بینش‌های درون و برونی» را طلب کرده و از خداوند چنین درخواست می ‌کند: «اللَّهُمَّ أَعْطِنِی بَصِیرَهً فِی دِینِکَ وَ فَهْماً فِی حُکْمِکَ وَ فِقْهاً فِی عِلْمِک» (الاقبال بالاعمال الحسنه، ص ۱۷۴؛ جنة الامان، ص 6۰۰) آن حضرت علاوه بر خود‌، برای دیگران نیز این نور بینش و بینایی را درخواست می‌ کند تا همگان با چنین روشنایی عرشی مسیر سعادت را بیابند و از تیرگی‌ ها رهایی یابند. (صحیفه سجادیه، دعای ۲6، ص ۱۲6)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: امام صادق علیه ‌السلام با نگاهی ناب و روشنگر‌، پیروان خود را به کوشش ظاهری و جوشش باطنی در دستیابی به بصیرت فرا می ‌خواند و می ‌فرماید: «العامِلُ عَلى غَیرِ بَصیرَةٍ كالسّائرِ عَلى سَرابٍ بِقِیعَةٍ، لا تَزیدُهُ سُرعَةُ سَیرِهِ إلاّ بُعدا»؛ عمل‌ کنندگان [به احکام الهی] به دور از بصیرت و بینایی، مثل جویندگان و دوندگان به دنبال سراب هستند که هر چه سریع ‌تر می ‌روند‌، [از آب و حقیقت حیات] دورتر می ‌شوند. (تحفة الملوک، ج ۱، ص ۱4۲؛ وسائل الشیعة، ج ۲۷، ص ۱66)

وی در ادامه بیان کرد: در زیارت سرداران شجاع و حماسه ‌سازی که جهان را متوجه شهامت و شهادت خویش کرده‌ اند‌، این ویژگی والا مثل چراغی فروزان، نمایان است. ما نیز با توجه به آن چنین می ‌گوییم: «وَ أَنَّکَ مَضَیْتَ عَلَى بَصِیرَةٍ مِنْ أَمْرِکَ مُقْتَدِیاً بِالصَّالِحِینَ وَ مُتَّبِعاً لِلنَّبِیِّینَ» و همانا تو بنا بر بصیرت خود انجام‌ وظیفه کردی‌، اقتدا به صالحان نمودی و از انبیاء پیروی کردی. (زیارت حضرت ابالفضل علیه السلام و مسلم بن عقیل علیه السلام؛ ر، ک: مفاتیح الجنان، ص 4۳۵ و 4۰۳؛ کامل الزیارات، ص ۲۵۷)

وی اضافه نمود: در زیارت شهدای کربلا نیز چنین می‌ خوانیم: «السَّلامُ عَلَيْكُمْ يا أَنْصارَ اللَّهِ وَ رِجالِهِ مِنْ اهْلِ الْحَقِّ وَ الْبَلْوَى وَ الْمُجاهِدِينَ عَلى‌ بَصِيرَةٍ فِي سَبِيلِه» (الاقبال بالاعمال الحسنه، ج ۳، ص ۳44.)

«چرا موقع دعا به «آسمان» توجه می‌ کنیم‌؟»

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه گفتگو خاطرنشان کرد: این پرسش برای بسیاری مطرح است که چرا به هنگام دعا دودست خود را بلند می‌کنیم و با توجه به‌ سوی آسمان‌، یکایک خواسته‌ های خود را از خداوند مهربان طلب می ‌نماییم‌، در حالی ‌که قرآن می ‌فرماید: «وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ ۚ فَأَینَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ» (بقره: ۱۱۵.)

در ترجمۀ منظوم قرآن، ص ۱۸ می خوانیم:

بلی مشرق و غرب زانِ خداست

همه ملک هستی از آن کبریاست

به هر سوی اگر روی خود برده‌اید

به‌سوی خدا روی آورده‌اید

محیط است ایزد به کل جهان

بداند همه چیز فاش و نهان

خداوند می ‌فرماید: «لِلَّهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ ۗ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِی أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ یحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ..» آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است‌، از آن خداست و اگر آنچه در دل‌های خود دارید، آشکار یا پنهان کنید خداوند شما را به آن محاسبه می‌ کند. (بقره: ۲۸4: ر.ک: آل عمران: ۲۰ و ۱۰۹.)

وی افزود: حال که مشرق و مغرب‌ و هر آنچه در آسمان‌ ها و زمین است از آن اوست‌ و از سوی دیگر آنچه در دل بگذرد و یا بر زبان جاری بشود‌، خداوند علیم می ‌داند و می ‌یابد، پس راز اینکه دودست خود را بلند کرده و رو به ‌سوی آسمان‌، دعا می‌ کنیم، چیست؟

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حضرت امیر علیه السلام در مقام پاسخ به این پرسش فرمود: خدای متعال در همۀ مکان ‌ها قرار دارد‌، اما این آیه را خوانده ‌ای که: «وَ فِی السَّماءِ رِزْقُكُمْ وَ ما تُوعَدُونَ...» (ذاریات: ۲۲) رزق شما و آنچه به شما وعده داده شده، در آسمان است‌. [با نگاهی به آسمان و بلند کردن دستان خود به آن سو‌، لطف و رحمت خداوند را طلب می‌کنیم و به‌سوی ریزشگاه عنایت الهی توجه می‌کنیم.] (بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۳۰۸)

وی افزود: امام صادق علیه ‌السلام‌، این شیوه نیایش را «امر الهی» دانسته و ‌فرمود: «خداوند متعال امر فرموده به دوستان و بندگان خود که دست‌ها را به ‌سوی عرش دراز کنند‌، زیرا عرش الهی‌، معدن رزق [و محل اصلی روزی و رحمت خدا به ‌سوی بندگان] است» (همان) ازاین‌رو رسول گرامی ‌اسلام صلی الله علیه و آله با صراحت بسیار می ‌فرمود: «وَ ارْفَعُوا إِلَیهِ أَیدِیكُمْ بِالدُّعَاء»؛ دستانتان را برای دعا بالا ببرید. (بحار النوار، ج ۹۳، ص ۳۰۹)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: فرشتگانی که مقدرات انسان و همۀ هستی را تعیین می ‌کنند، در آسمان‌ ها قرار دارند. همان ‌طور که در تفسیر آیۀ «فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً» چنین می ‌خوانیم: «اسرافیل‌، عزرائیل‌، میکائیل و جبرائیل مقدرات امور را تدبیر می ‌کنند و آنها در عالم بالا و علوی هستند.» (ر.ک: همان، ج ۹۲، ص ۲۷۱؛ مهج الدعوات، ص ۸6؛ مکارم الاخلاق، ص 4۰۲)