استاد هادی عباسی خراسانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «نکاتی از آیات 62 و 63 سوره مبارکه بقره» پرداخت.

/270/260/21/

 مراد از میثاق، طور و قوه

این شاگرد برجسته علامه حسن زاده آملی رضوان الله علیه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در سوره مبارکه بقره می خوانیم: «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هَادُوا وَ النَّصَارَىٰ وَ الصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ (62) وَ إِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَ رَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَ اذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» (63)

ایمان، عامل نجات همه امم

استاد عباسی خراسانی در ادامه بیان کرد: در این آیه شریفه می خوانیم مؤمنین و یهودیان و نصاری و صابئین کسانی هستند که ایمان به خدا آوردند و ایمان به معاد داشتند و عمل صالح انجام دادند. اینها پاداشی نزد حضرت حق دارند و خوف و حزن ندارند. از گذشته اندهگین و از آینده نگران نیستند. ایمان و عمل صالح باعث نجات اهل کتاب است؛ عامل نجات مؤمنین، همان ایمانشان است. البته شاید بشود از عنوان «عمل صالح»، «اعتقادات» را هم فهمید. اینها به اصول ثلاثه و اصول خمسه اعتقاد دارند. عمل صالح باید همراه امامت و ولایت باشد. اعتقاد به خدا و قیامت و عمل صالح روش و سیره همه انبیای الهی است.

وی افزود: در ذیل این آیه شریفه، روایت شده است:  «حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ،عَنْ أَبِيهِ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ: لِمَ سُمِّيَ النَّصَارَى نَصَارَى؟ قَالَ:«لِأَنَّهُمْ كَانُوا مِنْ قَرْيَةٍ اسْمُهَا النَّاصِرَةُ مِنْ بِلاَدِ الشَّامِ، نَزَلَتْهَا مَرْيَمُ وَ عِيسَى عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ بَعْدَ رُجُوعِهِمَا مِنْ مِصْرَ.» (البرهان في تفسير القرآن، البحراني، السيد هاشم، ج 1، ص230) یهود را یهود می ‌گویند چون از اولاد یهودای فرزند یعقوب از همسر ایشان لینه است. پیروان حضرت موسی علیه السلام را به همین جهت هم یهودی می ‌گویند. امام عسکری علیه السلام می فرماید: «قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ بِمَا فَرَضَ الْإِيمَانَ بِهِ مِنَ الْوَلاَيَةِ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَ الطَّيِّبِينَ مِنْ آلِهِ وَ الَّذِينَ هٰادُوا يَعْنِي الْيَهُودَ وَ النَّصٰارىٰ الَّذِينَ زَعَمُوا أَنَّهُمْ فِي دِينِ اللَّهِ مُتَنَاصِرُونَ وَ الصّٰابِئِينَ الَّذِينَ زَعَمُوا أَنَّهُمْ صَبَئُوا إِلَى دِينِ اللَّهِ،وَ هُمْ بِقَوْلِهِمْ كَاذِبُونَ» (البرهان في تفسير القرآن، البحراني، السيد هاشم، ج 1، ص 228)

 جزاء اقتضای عدالت الهی

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: با توجه به این آیه و آیات دیگر قرآن استفاده می ‌شود موحدان، قبل از بعثت رسول مکرم اسلام صلی الله علیه و آله عمل و ایمانشان بی پاداش نبود. عدالت و حکمت خدا این را اقتضا می‌ کرد، جزا داده شوند. اعمال انسان‌ ها از قدیم الایام اعمّ از عمل صالح و طالح است. صالحان راستگو و درست کردار هستند و بر اساس عقل و اعتقاد حرکت می ‌کنند و طالحان کسانی هستند که اعمالشان از روی هوی و هوس است. در آیه شریفه 63 حضرت حق نعمت‌ های دیگر بر بنی اسرائیل را یادآوری می‌ کنند. تناسب آیات به این است که خطاب‌ ها متوجه بنی اسرائیل شد و از اکنون خطاب‌ ها عام می ‌شود؛ گرچه خطاب در ادامه خطابات بنی اسرائیل است.

وی افزود: خداوند در کوه طور فرمود «من الواحی دادم به شما که به آن عمل کنید. قرارداد محکمی قرار دادیم و بالای سر شما کوه طور را به عنوان سایه قرار دادیم.» برخی‌ می ‌گویند کوه بالای سر آنها کنده شد؛ ولی این نیست. بلکه نعمت کوه، مدّ نظر است. رفعت یافتند و مورد توجه و تنعّم قرار گرفتند. حضرت حق فرمودند «خذوا ما آتیناکم بقوة و اذکروا فیه». آنچه در تورات است، بگیرید و یادآوری کنید؛ شاید به پرهیزگاری برسید. سیاق آیه شهادت می ‌دهد که کوه طور برای گرفتن چنین قرارداد محکمی بر فراز آنها افراشته شد.

صاحب کتاب الهی نامه خاطرنشان کرد: میثاق آنها هم عمل به تورات و قانون بود. در آیه 83 سوره بقره آیه دیگر اشاره به دیگر میثاق هایی که از بنی اسرائیل گرفته شد، دارد: «وَ إِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لاَ تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللّهَ وَ بِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَ ذِي الْقُرْبَى وَ الْيَتَامَى وَ الْمَسَاكِينِ وَ قُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا وَ أَقِيمُواْ الصَّلاَةَ وَ آتُواْ الزَّكَاةَ» (بقره: 83) «و اذ اخذنا میثاقکم» جمله حالیه است. کوه را بالای سر شما بر افراشتیم و از شما پیمان گرفتیم. این پیمان گرفتن، نعمت خاصّی است که برای موفقیت آنها قرار داده شده است.

وی افزود: محل مناجات حضرت موسی علیه السلام کوه طور بود. طور سینین در سوره تین یا طور سینا در سوره مؤمنون در سوره طه وادی مقدس طوی و در اعراف به عنوان الجبل مطرح شده است.

استاد عباسی خراسانی خاطرنشان کرد: در الف و لام الطور دو احتمال وجود دارد:

1. الف و لامش عهد است؛ نه جنس. طور خاص به معنای همان کوه طور حضرت موسی علیه السلام است.

2. الف و لام عهد نباشد که محل مناجات حضرت موسی علیه السلام باشد، بلکه می‌تواند جنس و استغراق باشد.

از آیه استفاده می ‌شود رفع طور برای اخذ میثاق است. اگر این جهت را بپذیریم که بالای سر آنها هم به لحاظ جسمانی بود. برخی گفتند کوه معلق است. بعضی از کوه‌ها این قدر به پایه خود بسته است و آن سوتر است که سایه دارد و ماشین هم از زیرش رد می‌شود.

وی افزود: مراد از «قوه» هم می ‌تواند قوه بدنی باشد و هم قوه معنوی. وقتی از امام صادق علیه السلام سؤال کردند مراد از قوه چیست؟ جسمی است یا معنوی؟ قوه در بدن یا در قلب؟ «قَالَ فِيهِمَا جَمِيعاً» (المحاسن، البرقي، ابو جعفر، ج 1، ص 261)

وی اضافه نمود: با توجه به اینکه میثاق، تورات و عمل به آن بود؛ مراد از اخذ با قوت نیز یعنی خوب خواندن و خوب فهمیدن و خوب عمل کردن آیات تورات و مرحله بعدی خوب حمایت کردن از آن است که کاملا در خدمت آیات الهی بودن است. این نیست که تورات را با بهترین خط‌ ها و بهترین طلانگاری ‌ها چاپ کنند. «خذوا ما آتیناکم به قوة» برای قرآن هم هست. خواندن، فهمیدن، عمل کردن و نگهداری کردن است. جلد خوب هم مناسب است ولی کافی نیست. قوت باطنی این است که خوب به آن عمل شود و قوت ظاهری خوب دفاع کردن از آن است. «و اذکروا ما فیه»؛ یادآوری محتوای تورات. نفرمود قرائت کنید. ذکر غیر از قرائت است. علم محفوف و پیچیده‌شده به عمل است. دنبالش کارگزاری است. نسبت به قرآن نیز باید همراهی با عمل باشد. از مجموع می‌ فهمیم بهترین میثاق آن است که همراه با عقل باشد. میثاق برهانی وعقلی اقوی المواثیق است.