استاد مرتضی کریم پور از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به این موضوع «گریه در حال دعا» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: چرا در حال دعا گریه می‌ کنیم‌ و برای همراهی دعایمان بهتر از اشک وجود ندارد؟ استاد محدثی می فرماید:

گواه عشق ما این دیده و دل

رساند اشک و غم ما را به منزل

وی افزود: لغت شناسان در تعریف گریه گفتند ریزش اشک از دیدگان همراه با زاری و غم و گاه با شوق و سخن و زمزمه‌ را گریه می ‌نامند که باعث افزایش عمر‌، سلامتی روحانی و جسمانی، تهی ‌سازی وجود از غبار غم و اندوه‌، فراهم‌ کردن فضایی روشن از مصونیت‌، سبکبالی روحی و آرامش روانی می ‌شود. (مفردات الفاظ القرآن، ص ۵۸؛ مجمع البحرین، ج 1، ص ۲۳4.) سرچشمۀ اشک، عاطفه و احساس است و دارای جلوه‌ های مختلفی چون همدلی و همسویی با عزیز موردعلاقه، شکل ‌گیری حالات روحی‌، ادامه دادن راه و حرکت محبوب و تصمیم به تقویت آرمان‌ های پاک و ارزشمند است.

استاد کریم پور در ادامه بیان کرد: «شکسپیر» دربار‌ۀ ارزش اشک هدفمند می ‌گوید: «اندیشه ‌ها‌، رؤیاها، آه ‌ها‌، آرزوها و اشک‌ ها از ملازمان جداناپذیر عشق هستند و عشقی که با اشک‌ های چشم شست ‌و شو می ‌شود‌، همیشه پاکیزه‌، تمیز و زیبا خواهد ماند.» (چکیدۀ ‌اندیشه‌ها، ج 1، ص ۲۵۰)

وی افزود: هر آیین و مکتبی که دارای دو نماد ماندگار جلو‌ۀ عقلانی‌، منطقی و برهانی؛‌ و جلو‌ۀ عاطفی‌، احساسی و شیدایی‌ برای پیروان خود باشد‌، هرگز دچار سستی و کاستی و بی‌‌ حالی نمی‌شود و پیروان آن همواره بالنده‌، زنده و پویا خواهند ماند. بی ‌‌گمان دو بال «شور و شعور» و «عشق و اندیشه» باعث پرواز انسان از جاذبه ‌های زودگذر و زرین و پرجاذبه می ‌شوند و بنیان ‌های ناب و بی ‌‌لغزش فکری - فرهنگی و حماسه  آفرینی ‌های جاودان و ابدی نصیب انسان می ‌کنند. «اشک» نیز نمادی ماندگار از شور و شیدایی و دلدادگی و پویایی است که امام صادق علیه ‌السلام آن را «موهبتی الهی» توصیف می ‌فرماید که زمینه‌ ساز سلامتی جسمانی و نشاط و طراوت روحانی می‌ شود. (توحید مفضل، ص 6۲.)  از این ‌رو معصومان علیهم ‌السلام و پاک ‌‌اندیشان اشک را سپاه احساس و لشگر اندیشه ‌ای الهی دانسته‌ اند که غبار غم و اندوه از آینۀ دل می ‌زداید و وجودی دور از تیرگی و آلودگی به انسان می ‌بخشد. احمد عزیزی می گوید:

ربنا ما زارعان آیه‌ایم

تاجران رود و ابر و سایه‌ایم

گریه را در بغض خود دم می‌کنیم

روی مژگان کشت شبنم می‌کنیم

ما همه خنیاگران چامه‌ایم

ساکن اشک و زیارت‌نامه‌ایم

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: آنان که اشک را موجب دل‌ تنگی‌، افسردگی و یأس از زندگی می ‌دانند‌، کمترین معرفت و شناختی نسبت به ‌این موهبت الهی ندارند و تمامی‌ شادی و شادمانی زندگی را در قهقهه و فریاد می‌ دانند و بس‌؛ غافل از آنکه با گریه عقده‌ ها و دل‌ تنگی ‌ها برطرف‌، یأس و افسردگی کم‌ رنگ و امید به ‌آینده بیشتر می ‌شود. به گفته بیدل دهلوی:

از هجوم اشک ما «بیدل» مپرس

یار می ‌آید چراغان کرده ‌ایم

وی افزود: «ویکتور هوگو» بهره ‌مندی از اشک و حقیقت ‌یابی از آن را این‌چنین توصیف می‌ کند:«خوشبخت کسی است که خدا به او دلی بخشیده که شایستۀ عشق و سوز و گداز است‌، هر کس اوضاع عالم و قلب انسانی را در آیینۀ دوروی عشق و درد ندیده باشد‌، او هیچ حقیقتی را ندیده و از دنیا چیزی نفهمیده است‌» (چکیدۀ اندیشه‌ها، ج ۱، ص ۲۵۰)

استاد کریم پور خاطرنشان کرد: پیشوایان ما، همگان را به اشکی هدفمند و آرمانی هدایت می ‌کرده ‌اند؛ در بحار الانوار، ج 14، ص 4۸6 سخن امام رضا علیه السلام به صحابه خود را می خوانیم که فرمود: «‌ای پسر شبیب هرگاه خواستی بر چیزی گریه کنی، بر حسین بن على اشک بریز ...» و حتی شهادت خود را علت اشک شیعیان یعنی عبرت ‌آموزی از حماسه ‌ای سرخ برای آینده ‌ای سراسر سبز‌، تفسیر کرده ‌اند. در بحار الانوار، ج 14، صفحه ۲۷۹ این کلام از امام حسین علیه السلام را می خوانیم: «من بسیار کشته اشک‌ هایم، هیچ مؤمنی مرا یاد نمی ‌کند، مگر آنکه اشک می‌ ریزد.» در این مسیر سعادت ‌بخش تا آنجا پیش‌رفته ‌اند که برخی همانند حضرت زهرا سلام الله علیها، لقب «بکّاء» یعنی بسیار گریه ‌کننده گرفته ‌اند. (یک زندگی زیبا، ص ۷۷-۹۱ (اشک سپاه احساس و لشگر اندیشه))

وی افزود: امام صادق علیه ‌السلام دربار‌ۀ ارزش اشک در محضر پروردگار مهربان‌، به هنگام دعا و راز و نیاز چنین می‌ فرماید: «هر شیء برای سنجش مقیاس و میزانی دارد [مگر اشک که قابل ارزش‌ گذاری با هیچ وسیله ‌ای نیست] همانا قطره‌ ای از گریه‌، آتش دریایی از عذاب را خاموش می ‌کند و با ریزش اشک از دیدگان، خداوند بدن شخص را بر آتش حرام می ‌کند [و چنان عظمتی برای او قائل می ‌شود که] اگر این فرد در بین امتی باشد‌، پروردگار به تمامی ‌آن امت رحمت خود را نازل می ‌کند.»

«بَابُ الْبُكَاءِ 1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ يُونُسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ شَيْ‏ءٍ إِلَّا وَ لَهُ كَيْلٌ وَ وَزْنٌ إِلَّا الدُّمُوعُ فَإِنَّ الْقَطْرَةَ تُطْفِئُ بِحَاراً مِنْ نَارٍ فَإِذَا اغْرَوْرَقَتِ الْعَيْنُ بِمَائِهَا لَمْ يَرْهَقْ وَجْهاً قَتَرٌ وَ لَا ذِلَّةٌ فَإِذَا فَاضَتْ حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ وَ لَوْ أَنَّ بَاكِياً بَكَى فِي أُمَّةٍ لَرُحِمُو» (الکافی، ج ۲، ص 4۸۱)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: آثار شگفت ‌انگیز اشک چنان است که در روز رستاخیز «امید و اطمینان» به آدمی می‌ بخشد و او را از گریان بودن در قیامت دور می‌ سازد‌، به ‌ویژه آن هنگام که اشک انسان با دعا همراه شود و مناجاتی با زمزمه در پیشگاه حق عرضه گردد‌، برکات بیکرانی خواهد داشت. خداوند متعال به عیسی بن مریم علیه ‌السلام فرمود: «ای عیسی از چشمانت بر من اشک هدیه کن و از قلبت ترس‌؛ و در حالات شدت و سختی به من پناه بیاور که من به گرفتاران پناه می‌ دهم و به بیچارگان جواب می ‌دهم و من ارحم الراحمین هستم.» (عدة الداعی، ص 155)

وی افزود: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله اشکی چنین پربار و تأثیرگذار را سزاوار جوانان پاکدل می ‌دانست‌؛ از این ‌رو روزی میان جمعی از جوانان رفت و فرمود: «می‌ خواهم چیزی برای شما بخوانم‌، هر کس گریه کند‌، بهشت نصیب او می ‌شود.» سپس آیات آخر سور‌ۀ زمر را تلاوت نمود: «وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَىٰ جَهَنَّمَ زُمَرًا ۖ حَتَّىٰ إِذَا جَاءُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِ رَبِّكُمْ وَيُنْذِرُونَكُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَٰذَا ۚ قَالُوا بَلَىٰ وَلَٰكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذَابِ عَلَى الْكَافِرِين»؛ و کسانی که کافر شدند‌، گروه گروه به‌سوی جهنم رانده شوند تا چون بدان رسند‌، در‌های آن [به رویشان] گشوده گردد و نگهبانانش به آنان گویند: مگر فرستادگانی از خودتان بر شما نیامدند که ‌آیات پروردگارتان را بر شما بخوانند و به دیدار چنین روزی شما را هشدار دهند؟ گویند: «چرا»‌، ولی فرمان عذاب بر کافران واجب آید و گفته شود: «از درهای دوزخ درآیید. جاودانه در آن بمانید‌؛ وه چه بد [جایی] است جای سرکشان!

همه گریه کردند مگر یکی از جوانان‌ که خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله عرض کرد: من خودم را به گریه زدم‌، ولی اشک نیامد. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «دو مرتبه می‌ خوانم و کسی که به حالت گریه ‌کنندگان درآید‌، بهشت نصیب او می ‌شود.» ‌این بار همه گریستند و اهل بهشت گردیدند. (ر.ک: عدة الداعی، ص ۱6۰.)

وی افزود: اندک تجربه ‌ای به ما می ‌آموزد که شب‌ های انس با پروردگار‌، چنان روز جهان ‌افروزی است که پس از آن دیده ‌ای پرنور‌، دلی سراسر شادمانی و حالی سرشار از صفا و نورانیت داریم‌ و در این لحظه‌ ها ارتباط ما با خدا ارتباطی سریع و دعاهایمان به هدف اجابت نزدیک خواهد بود‌ زیرا:

تا کسی را به سر کوی تو راهش ندهند

گریه و سوز دل و ناله و آهش ندهند

استاد مرتضی کریم پور خاطرنشان کرد:  چرا هنگام دعا «یا الله» می ‌گوییم؟ حضور در فضای معنوی دعا و ارتباط تمام‌ عیار با معبود یکتا و بی ‌‌نیاز‌، نیاز به «کلیدی کارگشا» و «رمزی روح‌ افزا» دارد تا گنجینۀ دل و دیده گشوده شود و راه ورود آفتابِ اجابت و استجابت فراهم شود‌ زیرا:

غافلی کز دل‌، نفس بی‌‌ یاد یزدان می ‌کشد

دلو خود خالی برون از چاه کنعان می ‌کشد

ازاین‌رو مقیاس سنجش عبادات برای آشنایان با معارف الهی و آموزه‌ های وحیانی در ساعت و ثانیه، گفتن و شنیدن خلاصه نمی ‌شود؛‌ بلکه «شکستن و پیوستن» شیرین ‌ترین شیوۀ راز و نیاز و مناجات با پروردگار مهربان است. شکستن دل و پیوستن روح و روان‌؛ شکستنی که برترین و عالی‌ترین راه ساختن و پرداختن است و پیوستنی که زیباترین روش ماندگار شدن است‌. اگر این دو نعمت ناب و پرنور در مقدمۀ دعا به دست آمد‌، دعایمان همه عین اجابت می ‌شود و هرگز چنین نمی‌ گوییم:

دلم به ذکر و مناجات هم نمی‌ شکند

خدای را به که گویم‌، دلم نمی ‌شکند

سکوت کوچۀ تنگ دل مرا دیگر

حضور ولوله‌انگیز غم نمی‌ شکند

غریب درد من این است: سوز دردم نیست

خدای را به که گویم‌، دلم نمی ‌شکند

وی افزود: ارزش بی ‌‌شمار این ارتباط موجب شده که از سوی پیشوایان و معصومان علیهم‌السلام راهکارهایی به ‌عنوان رمز اجابت درخواست‌ ها و دعاها مطرح شود. از آن میان‌، سخنان زرین و زیبایی است که با هم به آنها توجه می ‌کنیم.

استاد کریم پور خاطرنشان کرد: هنگامی‌ که بند‌ۀ خدا در حال سجده‌ که نهایت خضوع و خشوع به درگاه پروردگار است، سه بار بگوید: یا الله‌، یا ربّاه‌، یا سیّداه، اجابت پروردگار را فراهم کرده است و خدای مهربان می ‌فرماید: «لَبَّیْکَ عَبْدِی سَلْ حَاجَتَکَ»‌؛ بله بند‌ۀ من‌، حاجت خود را بیان کن و بخواه. «وَ مِنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى الْعَطَّارِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنَ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: إِذَا قَالَ الْعَبْدُ وَ هُوَ سَاجِدٌ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا سَيِّدَاهْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ أَجَابَهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَبَّيْكَ عَبْدِي سَلْ حَاجَتَكَ» (وسایل الشیعة، ج ۷، ص ۸۹: بحارالانوار، ج ۸۳، ص ۲۲۷)

وی در ادامه بیان کرد: کسی که ده بار - پیش از بیان آرزوها و خواسته ‌های خود در دعا - بگوید: یا الله، یا الله، به او گفته می ‌شود: لبیک بنده ‌ام‌، حاجات خود را بخواه. «8804- 10- «3» وَ عَنْهُ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مِسْكِينٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ قَالَ يَا رَبِّ يَا رَبِّ حَتَّى يَنْقَطِعَ نَفَسُهُ قِيلَ لَهُ لَبَّيْكَ مَا حَاجَتُكَ.» (وسایل الشیعة، ج ۷، ص 87)

استاد کریم پور در ادامه بیان کرد: در کتاب مشکاة الانوار، ص ۲۵۷ این روایت نبوی آمده است زمانی که بند‌ۀ حق در دل شب - که همگان در خواب ناز قرار دارند - با خدای خود خلوت کند و با او مناجات نماید، پروردگار‌ نوری در قلب او قرار می‌دهد‌ و آن هنگام که بگوید: یا رب، پروردگار جلیل پاسخ می‌دهد: «ای بندۀ من، بخواه از من تا لطف و عنایت خود را نثار کنم و دعاهایت را مستجاب گردانم.»