استاد باقریان مطرح کرد؛

هداف بعثت پیامبر گرامی اسلام (ص) از دیدگاه قرآن

به مناسبت فرا رسیدن سالروز عید سعید مبعث، استاد احمد باقریان ساروی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «اهداف بعثت پیامبر گرامی اسلام (ص) از دیدگاه قرآن» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: بیست و هفتم ماه رجب روزی است که پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد بن عبد الله (صلی الله علیه وآله) به پیامبری برگزیده شد و نخستین آیات قرآن به او وحی شد، او پایانبخش سلسله پیامبران الهی بود و کاملترین دین را که برای همه زمان ها و همه اقوام و ملت ها و همه مکانها و ناسخ ادیان پیش از خود بوده است را آورد و به مردم جهان عرضه کرد و هم اکنون دومین دین جهان از جهت پیروان به شمار می رود، از این رو شایسته است نگاهی به قرآن افکنده و اهداف بعثت را جویا گردیم.

 

وی افزود: بعضی از آیات قرآن در باره اهداف بعثت همه انبیا و بعضی در باره بعضی از پیامبران پیشین و آیاتی نیز در باره بعثت پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله نازل گردیده است. این آیات قران کریم با عنوان های خاص که بیانگر اهداف بعثت است را بیان می کنیم.

 

1.  عبادت و اجتناب از طاغوت

استاد باقریان ساروی در ادامه بیان کرد: خداوند درباره هدف از ارسال هر پیامبری فرمود: «وَ لَقَدْ بَعَثْنا في‏ كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلالَةُ فَسيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبينَ» «و به تحقيق مبعوث نموديم در هر گروهى پيغمبرى را كه بپرستيد خدا را و بپرهيزيد از هر گمراه كننده ‏اى پس بعضى از ايشان كسى است كه هدايت نمود خدا و بعضى از آنها كسى است كه ثابت شد بر او گمراهى پس سير كنيد در زمين پس بنگريد چگونه بود انجام كار تكذيب كنندگان‏». (نجل: 26)

 

وی افزود: درباره هدف از بعثت حضرت نوح علیه السلام فرمود: «لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إِلى‏ قَوْمِهِ فَقالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ إِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ عَظيمٍ» «به تحقيق فرستاديم نوح را به سوى قومش پس گفت اى قوم من بپرستيد خدا را نيست مر شما را خدائى جز او همانا من مي ترسم بر شما از عذاب روزى بزرگ‏». (اعراف: 59)

 

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: در این دو آیه، عبادت خدا و اجتناب از طاغوت به عنوان دو هدف ارسال پیامبران دکر شده است. مقصود از عبادت خدا در این آیه و مانند آن تنها عبادت خاص مانند نماز نیست، که البته آن نیز عبادت و اظهار بندگی در پیشگاه خداوند است، بلکه مقصود بنده خدا و پیرو او بودن در همه باورها و کارها با انجام دادن دستورات او و دوری از منهیات او است و مثل نماز در واقع گزارش عبودیت نمازگزار در پیشگاه خدا است که لازم است گزارش صادقانه باشد و در صورتی صادقانه است که انسان در همه باورها و کارهایش پیرو خداوند باشد و از غیر او دوری نماید، در این صورت است که آن نماز در پیشگاه معبود مورد قبول واقع می شود.

 

وی خاطرنشان کرد: واژه «طاغوت» در لغت عرب از «طغی» هر چیزی را گویند که در نافرمانی و طغیان از اندازه تجاوز نماید (جوهری، صحاح اللغه 6: 412) و هر متجاوز و هر معبودی را گویند (راغب، مفردات الفاظ القران: 520) مفسران قرآن واژه «طاغوت» را به شیطان، و هرکس که انسان را به ضلالت بکشاند (طبرسی، مجمع البیان 6: 554) پیشوایان گمراهی (همان 2: 633) بت ها و کاهنان (شوکانی، فتح القدیر 1: 316) تفسیر کرده اند. از این رو خداوند فرمود: «اللَّهُ وَلِيُّ الَّذينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فيها خالِدُون‏» « خدا ياور اهل ايمان است كه آنان را از تاريكي هاى جهل و گمراهی بيرون آورد و به عالم نور و روشنایی برد، و آنان كه راه كفر گزيدند ياور آنان شياطين و ديوهايند كه آنان را از عالم نور به تاريكيهاى گمراهى در افكنند، اين گروه اهل دوزخند و در آن هميشه خواهند بود». (بقره: 257)

شاعر پارسی اسیری لاهیجی چه زیبا سروده است:

طالبا بیرون کن از دل فکر غیر

محو کن از صفحه جان فکر غیر

جز خیالش در دل خود جا مده

در دل و جان بار غیر او منه

هرچه مشعولت کند از یاد دوست

از علی بشنو که طاغوت تو است

هرچه مانع آیدت از وصل یار

بی شک او را در طریقت بت شمار

 

2.  رهایی از تاریک به سوی روشنایی

استاد باقریان بیان داشت: خداوند درباره هدف از بعثت حضرت موسی علیه السلام فرمود: «وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى‏ بِآياتِنا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ ذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّه» «و به تحقيق فرستاديم موسى را با معجزاتمان كه بيرون آور قومت را از تاريكي ها به سوى روشنى و متذكّر نما آنان را به روزهاى امر خدا». (ابراهیم: 5) مقصود از اخراج از ظلمات به نور این است که مردم را از تاریکی ضلالت به سوی روشنایی هدایت و ایمان بکشاند. (طبرسی، مجمع البیان 2: 632)

 

این استاد درس خارج حوزه خاطرنشان کرد در آیه «فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ فقد استَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى‏ لاَ انْفِصامَ لَها» (بقره: 256) اثر کفر به طاغوت و ایمان به خدا را متمسک شدن به عروة الوثقی [دستگیره محکم خدا] بیان نموده است و در روایت ابن عباس از پیامبر گرامی اسلام وارد شده که فرمود: «من أحب أن يستمسك بالعروة الوثقى التي لا انفصام لها، فليستمسك بولاية أخي و وصيي علي بن أبي طالب، فانه لا يهلك من أحبه و تولاه، و لا ينجو من أبغضه و عاداه». «هرکس دوست دارد به عروة الوثقی متمسک بشود به ولایت برادرم و وصیم علی بن ابی طالب متمسک شود، زیرا کسی که او را دوست داشته باشد و ولایت او را بپذیرد هلاک نمی شود و کسی که با او بغض و کینه داشته باشد و با او دشمن باشد نجات پیدا نمی کند» (بحرانی، تفسیر البرهان جلد  1  صفحه 423 شماره 1407)

 

3. تزکیه و تعلیم کتاب و حکمت

وی افزود: خداوند در باره هدف از بعثت پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وآله در سه آیه فرمود:

«كَما أَرْسَلْنا فيكُمْ رَسُولاً مِنْكُمْ يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِنا وَ يُزَكِّيكُمْ وَ يُعَلِّمُكُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُعَلِّمُكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ»  «همچنان كه فرستاديم در ميان شما پيغمبرى از شما كه بخواند بر شما آيات ما را و پاك نمايد شما را و بياموزدتان كتاب و حكمت را و بياموزدتان آنچه را كه نبوده باشيد كه بدانيد». (البقره: 151)

«لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنينَ إِذْ بَعَثَ فيهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفي‏ ضَلالٍ مُبين‏»  «هر آينه به تحقيق منت گذارد خدا بر گروندگان چون برانگيخت در ايشان پيغمبرى را از خودشان كه مي خواند بر آنها آيات او را و پاك ميكند آنان را و مي آموزدشان كتاب و حكمت را و اگرچه بودند از پيش هر آينه در گمراهى آشكار». (آل عمران: 164)

«هُوَ الَّذي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفي‏ ضَلالٍ مُبين‏»  «او است آنكه برانگيخت در ميان غير اهل كتاب پيغمبرى از خودشان كه ميخواند بر آنان آيات او را و پاك مي گرداند ايشان را و مى ‏آموزد بآنان كتاب و حكمت را و همانا بودند پيشتر در گمراهى آشكار». (جمعه: 2)

 

استاد باقریان در ادامه بیان کرد: در این آیات اهداف بعثت پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وآله را تلاوت آیات خدا بر مردم، پاک کردن آنان و تعلیم کتاب و حکمت بیان نموده است و بدیهی است که تلاوت آیات خدا خود هدف نیست، بلکه به عنوان مقدمه برای تزکیه و تعلیم است. علامه طباطبائی (ره) در باره معنی و مقصود از تزکیه نوشته است: «تزكيه از باب تفعيل از ماده زكات به معناى نمو و رشد صالح و شایسته ای است که ملازم خير و بركت باشد، بنا براین تزكيه مردم از سوی او تنميه و رشد دادن آنان به صورت نماء صالح با عادت دادن آنان به أخلاق فاضله و اعمال صالحه است که با این روش در انسانيتشان کمال پیدا می کنند، و حال آنان در دنیا و آخرتشان راست و درست می شود و سعادتمند زندگی کرده و سعادتمند مي میرند. و تعليم كتاب بيان ألفاظ آيات کتاب خدا و تفسير مشكلات آن است، و مقابل آن تعليم حكمت است که معارف حقيقي ای را گویند که قرآن آنها را دربر دارد‏». (المیزان 19: 265)

 

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در آیات قرآن اهداف ارسال پیامبران به ویژه پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وآله بیان گردیده است و آن اهداف عبارتند از:

1. عبادت خدا

2. اجتناب از طاغوت

3. تزکیه و رشد شایسته انسان ها،

4. تعلیم کتاب خدا و حکمت.

 

وی افزود: مقصود از عبادت خدا معنای عام آن است و هر نوع پیروی از خدا را شامل می شود و عبادتی مثل نماز در واقع گزارش بندگی همیشگی نمازگزار در پیشگاه خدا است و لازم است این بندگی صادقانه یعنی مطابق با کردار و گفتار باشد. طاغوت که اجتناب مردم از آن از اهداف بعثت پیامبران است به معنای هرگونه گمراهی و گمراه گران و ابزار گمراهی است و انسان با بندگی در پیشگاه خدا و دوری نمودن از راه گمراهان از تاریکی های گمراهی رهایی پیدا نموده و به روشنایی هدایت و خوشبختی و سعادت دو جهان نایل می گردد و این است اهداف ارزشمند بعثت.

 

پ, 11/19/1402 - 00:45