استاد سید محمد موسوی حجازی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «صدمات طول آمال و راه درمان» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: سزاوار است به چند پرسش، پاسخ های کوتاهی داده شود:

۱. دنیا چه خصوصیتی دارد که آرزوهای طولانی در آن به نتیجه نمی رسد؟

۲. طول آمال چه صدمات معنوی و روحی و جسمی برای انسان آرزومند دارد؟

۳. راه درمان این صفت بد چیست؟

۴. چرا وجود این صفات در ارباب سقیفه، سبب شد آنان حق کشی کنند؟

پاسخ سئوال اول:

استاد موسوی حجازی خاطرنشان کرد: خداوند و معصومین که از علم لایتناهی الهی سیراب می شوند؛ بهترین اشخاص برای معرفی کردن حقیقت و ذات دنیا هستند. آیات و روایاتِ متعددی داریم که چگونگی و باطنِ دنیا را در قالب تشبیه‌ های دقیق به ما معرفی می‌ کنند. از میان این دریای حقایق که توسط صاحبان علم لدنّی بیان شده، به دو حدیث نورانی اشاره می ‌شود.

وی افزود: در کلام اول، امیرمومنان سلام الله علیه در توصیف دنیا و وضعیتِ مردمان در دنیا می ‌فرمایند: "دنیا سفره ‌ای است که مردم بر سر آن کمتر سیر می‌ شوند و بیشتر گرسنه می‌ مانند" (بحارالانوار؛ ج ۶۷؛ ۱۵۸) کدام انسانی است که هنوز دل در گرویِ سفره‌ دنیا داشته باشد و از آن سیر برخیزد؟ مگر آنکه توانسته باشد رشته‌ محبت دنیا را از دل ببرّد و با غذای قناعت خود را سیر کرده باشد. در حدیث دوم، که گویا توضیح و توصیفی برای روایت اول است، امامِ موسی بن جعفر الکاظم علیهما السلام دنیا را چنین تشبیه می کنند: "مَثَل دنیا همانند آب دریا است، هر چه تشنه از آن (آبِ شور) بیشتر بنوشد، تشنگی‌اش افزون می ‌شود تا بدانجا که از شدت عطش هلاک می ‌گردد." انسان آرزو می کند، آرزو پشت آرزو، خیالات پشت خیالات، حتی اگر به آرزوی مادّی و دنیوی اولش برسد، سیراب نمی‌شود و می رود سراغ آروزی دوم و سوم و دهم و صدم و ... آمال بزرگ و بزرگ تر و بزرگ تر، و این ‌چنین است که آدم دنیا دوست و زیاده طلب به جای آنکه سیراب گردد، هر روز تشنه تر می ‌شود؛  هر چه از آب شورِ دریایِ دنیا بیشتر می ‌خورد، عطشش افزون می‌ گردد تا بدانجا که بالاخره هلاک می ‌شود، دستش از دنیا کوتاه شده، آخرت هم ندارد!

پاسخ پرسش دوم:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: این آرزوهای دست نیافتتی چه آسیب‌ های جسمی و معنوی برای انسان دارد؟ آدمی یا به آرزوهای دور و درازش دست پیدا می کند و یا ناکام می ‌ماند. اگر ناکام بماند، چنان که اکثریت مردم دنیا در طول تاریخ چنین بودند، دچار عقده‌ های درونی می ‌شود و بزرگترین آسیبی که بدان دچار می ‌شود حسادت و کینه نسبت به دیگران است؛ و اگر به آرزوهایش برسد، آمالِ بالاتری را طلب می‌ کند و گرفتار آسیب حرص و طمع می‌ شود و بر خلاف آن چه دیگران فکر می ‌کنند؛ خودش هیچگاه از زندگی خود راضی نیست و لذت نمی ‌برد؛ چون هنوز آرزوهایی دارد که به آن دست نیافته است. بیماری ‌های روحی حسد و کینه و حرص و طمع، جسم آدمی را نیز بیمار می ‌کند؛ بی دلیل نیست که بیماران دارای مشکلات عصبی و قلبی و افسردگی در جوامع امروزی فراوان یافت می ‌شوند. در نهایت نیز آرزوهای دست نیافتنی، چنان که روایات می ‌فرمایند، انسان را از یاد مرگ و آخرت غافل می ‌کند و او را به قساوت قلب دچار می ‌کند و هر خونریزی و جنایت و ظلمی در راه رسیدن به آرزوهایش، در نظرش سهل و آسان جلوه می ‌کند؛ چنان که بسیار در تاریخ دیده شده که حاکمان بزرگ مرتب حریص تر و حریص تر می‌ شوند تا قلمرو حکومتشان را گسترش دهند و به خیال خود پایه ‌های سلطنتشان را قوی ‌تر کنند و برای دستیابی به این آرزوها‌ی دور و دراز به هر جنایتی دست می ‌زنند.

پاسخ پرسش سوم:

استاد سید محمد موسوی حجازی خاطرنشان کرد: راه درمان این صفت ناپسند چیست؟ چگونه در تخیلات مادّی غرق نشویم و گرفتار آرزومندی‌ هایِ دست نیافتنی نگردیم؟ در کلام بانویِ نور و دانایی حضرت زهراء سلام الله علیها بیان شد که بین "طول اَمَل" و  "فراموشیِ  مرگ" رابطه‌ مستقیم وجود دارد؛ بنابراین همان طور که آرزوها‌یِ دنیوی طولانی سبب فراموشی یاد مرگ می ‌شود؛ یادآوریِ مرگ و قبر باعث می‌ شود انسان از خیالات دست نیافتنی دور شود و آخرتش را به پایِ آمالِ دنیوی تباه نکند. البته توجه به یک‌نکته بسیار مهم است؛  نباید بین صفتِ ناپسندِ "طول اَمَل" با صفت پسندیده‌ "تدبیر و برنامه ریزی و آینده ‌نگری" اشتباه شود. مؤمن باید برای زمان‌ های نزدیک و دور خود هدف و برنامه داشته باشد و برای زندگی دنیوی و اهداف مادی خود تدبیر کند؛ اما این برنامه ‌ریزی باید همراه با یاد مرگ و آخرت باشد، که اگر چنین شد برای رسیدن به اهداف مادّی خود به دیگران ظلم نمی ‌کند؛ حق را ناحق نمی ‌کند؛ با حرص و طمع زندگی دیگران و آخرت خود را به آتش نمی ‌کشد؛ با حسد و کینه روزگاران را بر خودش و اطرافیانش تیره و تلخ نمی ‌نماید. آرزومندی بیجا یک چیز است و برنامه ‌ریزی دقیق و خداپسندانه برای آینده چیز دیگری است؛ اولی مذموم و زشت است و دومی ممدوح است و مقبول.

پاسخ پرسش چهارم:

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از آنچه تا کنون گفته شد روشن می‌ شود که چرا ارباب سقیفه چنان ظلمی در حق امیرمومنان علیه سلام الله، و بلکه در حق تمام بشریّت مرتکب شدند. به تعبیر سرور بانوان هستی، آنان افسارِ آرزوهایشان را رها کرده بودند و مرگ و اجل را فراموش کرده بودند؛ از این رو بر مرکبِ چموشِ قدرت پرستی و ریاست طلبی سوار شدند و حق و حقیقت را زیر سمّ آن کوبیدند و شد آن چه نباید شود.

وی افزود: هر لحظه ممکن است مرگ ما را برباید و فرشته‌ مرگ جان مان را به محضر جان آفرین ببرد؛ پس حواس مان باشد که دین و امام ‌زمان ع و  آخرت مان را فدایِ آرزوهای دور و دراز و بی‌ نتیجه دنیوی نکنیم و اگر می ‌خواهیم؛ که باید بخواهیم؛ برای دنیایمان برنامه بچینیم، با یاد آخرت برنامه ریزی کنیم. چه خوب است که این قطعه از مناجات امام سجاد سلام الله علیه ورد زبان و جاری بر قلبمان باشد که " اللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد و اکفنا طول الامل"، خدایا بر محمد و خاندان مطهرش درود فرست و ما را از آفاتِ آرزوهای دور و دراز و دست نیافتنی حفظ بفرما،آمین.