استاد هادی خراسانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «مسخ و جریان تاریخی آن، با توجه به آیه 65 و 66 سوره بقره» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در سوره مبارکه بقره می خوانیم: «وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ (65) فَجَعَلْنَاهَا نَكَالًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَ مَا خَلْفَهَا وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ (66)»

وی افزود: در آیات گذشته صحبت از دستاوردها و آسیب ‌ها و استفاده از نعمت ‌ها و برتری بنی اسرائیل بود؛ ولی متأسفانه به جای شکرگزاری دچار ناسپاسی شدند. این آیه نیز به تناسب آیات گذشته که راجع به حوادث بنی اسرائیل بود، حادثه دیگری را که در زمان حضرت داود علیه السلام اتفاق افتاد، یادآوری می ‌شود.

این شاگرد برجسته علامه حسن زاده آملی در ادامه بیان کرد: «علم» یعنی آگاه بودن و احاطه داشتن. «اعتدا» یعنی تجاوز و از حد خود بیشتر عبور کردن و رعایت نکردن قوانین. «سبت» یعنی آرامش. «و جعلنا اللیل سباتا» یعنی شب مایه آرامش است. «سبت» همان «شبت» عبری است. روز شنبه را سبت گویند؛ چرا که در آن روز دریا آرام بود و کسب و کارها خوابیده بود و رونق و رواج نداشت. به جای روز جمعه آنها شنبه را تعطیل اعلام کردند. راغب می نویسد: «أصل السَّبْتُ: القطع... وقيل: سمّي يوم السَّبْت، لأنّ الله تعالى ابتدأ بخلق السموات و الأرض يوم الأحد، فخلقها في ستّة أيّام كما ذكره، فقطع عمله يوم السّبت فسمّي بذلك»؛ «قردة» به معنی میمون و بوزینه است. «خاسئین» یعنی پست و زشت و ناهماهنگ است؛ و چیزی که مطلوب نیست. «نکال» یعنی سقوط و از بین رفتن است. راغب می نویسد: «يقال: نَكَلَ عَنِ الشَّيْءِ: ضَعُفَ وعَجَزَ، ونَكَلْتُهُ: قَيَّدْتُهُ، والنِّكْلُ: قَيْدُ الدَّابَّةِ، وحديدةُ اللِّجَامِ، لكونهما مانِعَيْنِ، والجمْعُ: الأَنْكَالُ»

استاد هادی عباسی خاطرنشان کرد: اینها در روز شنبه از شکار ماهی ممنوع شدند. این در زمان حضرت موسی علیه السلام نبود؛ بعدها در زمان حضرت داود علیه السلام بود. بنا شد روز شنبه صید نکنند؛ اما کلک و نیزنگ زدند؛ به این ترتیب که حوضچه ‌هایی درست کردند و روز شنبه ماهی‌ ها را محصور می‌ کردند و روزهای دیگر شکار می ‌کردند. خودشان مورد حیله قرار گرفتند.

وی افزود: «لقد علمتم» یعنی شما بر این مطلب آگاهید و این واقع شده است. در این کلام، دو تاکید است؛ فعل ماضی «علمتم» یعنی تحقق در گذشته. «قد» تحقیق و لام تاکید؛ یعنی این واقعه، اتفاق افتاده است. «لقد علمتم» یعنی «لقد عرفتم». کسانی بودند که ظلم کردند و حق خودشان را رعایت نکردند. روز شنبه که روز آرامش بازار بنی اسرائیل بود به شکار ماهی رفتند. در قریه عینه در ساحل بین مدینه و شام در دریای مدیترانه که صیدشان آنجا بود این حادثه آنجا رخ داد. مسیحیت یکشنبه را تعطیل می ‌کنند و مسلمانان جمعه و یهود شنبه. این باعث شد که به آنها بگوییم شما بوزینه ‌هایی باشید. این امر تکوینی است. قول قرآن لفظی نیست؛ بلکه از باطن حکایت می‌کند و ما فی الضمیر را روشن می‌ کند.

مسخ و جریان تاریخی آن

صاحب الهی نامه در ادامه بیان کرد: آیه شریفه می فرماید ما اینها را طوری قرار دادیم که باعث سر افکندگی خودشان و افراد بعد از خود شدند. نکال و نکول یعنی زشتی ‌هایش نمایان شود. نکال نماد عذاب است. ما اینها را نکال و باعث سرافکندگی خودشان و دیگرانی که بعد از آنها هستند قرار دادیم. ما بین یدیها خودشان و ما خلفنا جانشینان آنها مراد است. متأسفانه چنین است که مسخ شدنشان شاید این باشد که صورت‌های آنها مسخ نشد و باطنشان مسخ شد. این دلیل می‌شود بر تمثل اعمال. خاسئین از خسئ و خسوء یعنی ذلیل و خار و مطرود شدند. این امر تکوینی کونوا یعنی تحقق پیدا کرد و امر باری تعالی تخلف ندارد. عبرتی برای دیگران شدند. این جریان تاریخی مسخ یک قضیة فی واقعه و قضیه شخصیه نیست که نظیرش تکرار نشود. بلکه امکان دارد به عنوان داستان عبرت‌ آموز تکرار شود. این مجازات باری تعالی است و وسیله نکال و اجتناب دیگران است و شاید در جای دیگر هم رخ دهد. این کار اینها هم باعث نکال خودشان و بستگان خودشان و خلف‌ هایشان بود و هم موعظه ‌ای بود و استفاده پند برای کسانی که تقوا دارند.

هر کار زشت قیافه را تغییر می‌دهد

وی افزود: اصحاب سبت که بوزینه شدند، به خاطر حیله و مکرشان بود. ممنوع الصید بودند و حوضچه‌ ای درست کردند و روزهای دیگر استفاده کردند. هر کار زشت قیافه را تغییر می ‌دهد. مسخ ملکی داریم و اینجایی و مسخ ملکوتی. شاید قیافه ‌های آنها بر نگشت؛ ولی باطن آنها برگشت. شاید هم قیافه ظاهری آنها برگشته باشد. صورت‌ های آنها به عنوان سیرت باطنی آنها تغییر کرد. اعمال ما شاید عرضی باشد که بر بدنمان عارض شود؛ ولی حقیقتش جوهری است که باقی می ‌ماند. جوهره نفس ما می ‌شود. این انسان قالب ظاهری و قلب باطنی دارد. قلب باطنی و ظاهری حاکی از همند و باطن حقیقت است. انسان باید در سیر باطنی خود وظیفه‌شناس باشد. کلمه «کونوا» هم اراده تکوینی است؛ نه تشریعی. به عبارت بهتر هیچ تخلفی نمی ‌توانند داشته باشند؛ گرچه در امر تشریعی تخلف ممکن است. «کن» باری تعالی مقام حقیقی عبادت است.

تأثیر وضعی برخی از گناهان

استاد هادی عباسی خراسانی خاطرنشان کرد: برخی گناهان تاثیر وضعی دارد؛ این تأثیر وضعی در وضع ظاهری در زمان انبیاء ظاهر می ‌شد. ولی به رحمة للعالمین آثار گناه در ظاهر محو شد و در باطن هست تا روز قیامت. ایشان جلوی مسخ امت خود را گرفتند. تا شما و آثار شما میان آنها باشد؛ ما آنها را عذاب نمی‌ کنیم. دو چیز عذاب را بر می‌دارد؛ یکی استغفار و دیگری وجود رسول اکرم صلی  الله علیه و آله است.