استاد حسن آقا خرمی آرانی از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع ارحامی که قطع رابطه با آنان حرام است پرداخت.

/270/260/22/

این استاد حوزه و دانشگاه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: تعیین حدود ارحامی آن عرف است. البته زمان و مکان نیز در تشخیص مصادیق مؤثر است؛ در اجتماعات کوچک چه بسا وابستگان دور جزء ارحام شمرده می شوند ولی در اجتماعات بزرگ از ارحام شمرده نمی شوند.

وی افزود: رحم در لغت و عرف به معنای نزدیکان و بستگان است؛ و در اصطلاح فقه نیز بر اساس قول بعضی از فقها همان معنای لغوی است؛ یعنی مطلق نزدیکان و بستگان؛ البته با این قید که نَسَبی باشند، نه سببی؛ چه مذکّر باشند و چه مؤنث؛ جزء ورثه باشند یا نه، مَحرم باشند یا غیر مَحرم؛ مسلمان باشند یا کافر؛ از طرف پدر باشند یا مادر؛ یا هر دو. البته لازم است که از نظر نسبی بسیار دور نباشند تا مردم آنها را از اقوام و ارحام شخص بدانند؛ و گرنه باید گفت همه انسان ‌ها از اقربا و بستگان هم هستند؛ بر اساس این نظر، میزان و معیار در تمامی این موارد عرف است. در کنار این قول، بعضی از علما، رحم را اقوامی می ‌دانند که در طبقات ارث قرار می‌ گیرند که شامل تمام فرزندان و حتی نوه‌ های خاله، دایی، عمه و عمو می ‌شود.

استاد خرمی ارانی در ادامه بیان کرد: در باب وجه اطلاق «رحم» بر خویشاوندان‏ باید دانست که رحم در اصل به معنای محل نشو و نمای جنین در شکم مادران است؛ همان عضو داخلی که خدای عزّ و جلّ در باطن زنان قرار داده تا نطفه در آن تربیت شده و فرزندی تمام عیار گردد. این معنای اصلی کلمه رحم است. ولی بعدها به عنوان استعاره و به علاقه ظرف و مظروف، در معنای قرابت و خویشاوندی استعمال شد؛ چون خویشاوندان همه در اینکه از یک رحم خارج شده‌ اند، مشترکند. پس کلمه «رحم» به معنای نزدیک و ارحام به معنای نزدیکان انسان است.

وی اضافه نمود: اما «صله»، در لغت به معنای احسان و هدیه است و در اصطلاح به معنای برقراری ارتباط همراه با محبت و لطف است که مقابل آن دوری کردن و قطع است. بنابراین، «صله رحم»؛ رسیدگی، احسان، خبرگیری و مانند آن نسبت به نزدیکان است که در مقابلِ آن قطع رحم است.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: در باب اهمیت صله رحم در اسلام‏ باید گفت که اسلام نسبت به صله رحم و کمک و حمایت و محبت نسبت به خویشاوندان اهمیت فوق العاده ‌ای قائل شده است و قطع رحم و بریدن رابطه از خویشان و بستگان را شدیداً نهی کرده است. اهمیت صله رحم تا آنجا است که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می‌ فرماید: «پیوند با خویشاوندان شهرها را آباد می‌ سازد، و بر عمرها می ‌افزاید؛ هر چند انجام دهندگان آن از نیکان هم نباشند». زشتی و گناه قطع رحم به حدی است که امام سجاد علیه السلام به فرزند خود نصیحت می‌ کند که از مصاحبت با پنج طایفه بپرهیزد، یکی از آن پنج گروه کسانی هستند که قطع رحم کرده ‌اند: «بپرهیز از معاشرت با کسی که قطع رحم کرده که قرآن او را ملعون و دور از رحمت خدا شمرده است.