استاد احمد باقریان ساروی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «ارزش شيعه در کلام خدا و پیامبر (ص)» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد درس خارج حوزه علمیه در ابتدا خاطرنشان کرد: در این گفتگو برخى از آيات قرآن، روايات و آراء تفسيرى از منابع اهل سنّت درباره شيعيان على علیه السلام بیان می گردد تا اين حقيقت روشن گردد كه تأسيس شيعه به وسيله خود صاحب شريعت و با زبان وحى و سخنان پيامبر گرامى اسلام صلی الله علیه وآله  بوده است.

الف: ارزش شيعه در قرآن

وی افزود: آياتى از قرآن - با توجّه به روايات تفسيرى در منابع اهل سنّت - بر ارزش و فضيلت على علیه السلام و شيعه او دلالت دارد كه ذيلاً برخى از آنها با عناوين ويژه [مدلول روايات] نقل مى ‏شود.

آيه 1: شيعه، در صراط مستقيم

استاد باقریان در ادامه بیان کرد: از عبد الرحمن بن زيد بن اسلم، از پدرش درباره آيه «صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ» (سوره حمد: 6) نقل شده است؛ كه گفت: مقصود از آيه، پيامبر صلی الله علیه وآله  و ياران او و على بن أبى‏ طالب و شيعه او است». (شواهد التنزيل، ج  1، ص  85، ح  105).

آيه 2: شيعه، از متّقين

وی اضافه نمود: در آیه شریفه «ذلِكَ الْكِتابُ لارَيْبَ فيهِ هُدًى لِلْمُتَّقينَ».(بقره: 2). مقصود از «متقين» همان مؤمنان راستين است؛ چون تقوا از اوصاف ويژه براى يكى از طبقات و مراتب مؤمنان نظير احسان، اخبات و اخلاص نيست، بلكه صفتى جامع مراتب ايمانى است كه لباس حقيقت بپوشد. در اين آيه، متقين ميان دو هدايت قرار گرفته ‏اند؛ هدايت نخست كه با آن به لباس تقوا آراسته شدند و هدايت دوم كه خدا پس از آراسته شدنشان به تقوا به آنان اعطا كرده است؛ هدايت نخست پيش از قرآن و با سلامت فطرت و هدايت دوم به وسيله قرآن پديد مى ‏آيد.( برگرفته از الميزان، ج 1، ص 43 - 44) از ابن عباس نقل شده است كه گفت: ترديدى در اين نيست كه از جانب خدا «هُدًى»، يعنى بيان و نور نازل شد و مقصود از «لِلْمُتَّقينَ» على بن ابى‏ طالب است كه به اندازه چشم به هم زدن خدا را شرك نورزيد؛ از شرك و بندگى كردن بت‏ها دورى گزيد و خدا را خالصانه عبادت كرد، خداوند او و شيعيانش را بدون حساب به بهشت مى ‏برد».( حاكم حسكانى، شواهد التنزيل، ج  1، ص  86، ح: 106).

آيه 3: شيعه، از حزب اللّه رستگار

استاد باقریان خاطرنشان کرد: در ذیل آیه شریفه «و من يتولّى اللّهَ و رسولَهُ والّذين آمنوا فانَّ حزبَ اللّهِ هم المفلحون».(سوره مائده: 56) این روایت از ابن عباس نقل شده است كه گفت: (وَ مَنْ يَتَوَلَّ اللّهَ) يعنى: بِحُبِّ اللّهِ، (وَ رَسُولَهُ) يعنى: مُحَمَّدا، (وَالَّذينَ آمَنُوا) يعنى: وَ يُحِبُّ عَلِىَّ بْنَ أَبى طالِبٍ، (فَاِنَّ حِزْبَ اللّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ)، يعنى: شيعَةَ اللّهِ وَ شيعَةَ مُحَمَّدٍ وَ شيعَةَ عَلِىٍّ هُمُ الْغالِبُونَ، يَعْنى الْعالُونَ عَلى جَميعِ الْعِبادِ الظّاهِرُونَ عَلَى الْمُخالِفينَ لَهُمْ...» (شواهد التنزيل، ج 1، ص 246، ح 241) یعنی: «و من يتولّى اللّهَ...»؛ يعنى خدا را دوست داشته باشد، «و رسولَهُ»؛ يعنى پيامبر خدا را دوست داشته باشد؛ «والّذين آمنوا»؛ يعنى على بن ابى‏ طالب را دوست داشته باشد؛ «فانَّ حزبَ اللّهِ هم المفلحون»؛ يعنى شيعه خدا، شيعه محمّد و شيعه على رستگارانند؛ بر همه بندگان خدا برترى دارند و بر مخالفانشان چيره هستند».

آيه 4: شيعه، از امّت هدايتگر دادگر

وی افزود: در ذیل آیه شریفه «وَ مِمَّنْ خَلَقْنا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ».(اعراف: 181) این روایات بیان گردیده است: از على علیه السلام نقل شده است كه گفت: «اين امّت هفتاد و سه گروه مى ‏شوند؛ هفتاد و دو گروه در آتش‏ هستند و يك گروه به بهشت مى ‏روند. آنان كسانى هستند كه خدا در باره آنان فرمود: «از ميان مخلوقات ما گروهى به وسيله حق هدايت مى ‏كنند و به وسيله آن به عدالت رفتار مى ‏كنند. آنان من و شيعه ‏ام هستيم».(ابن مردويه، مناقب على بن ابى طالب علیه السلام ، ص 244، ح 356).

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: خوارزمى حديث ياد شده را به عنوان تفسير آيه از زاذان، از على علیه السلام روايت كرده است: «تَفْتَرِقُ هذِهِ الاُمَّةُ عَلى ثِلاثَ وَ سَبْعينَ فِرْقَةً، ثِنْتانِ وَ سَبْعُونَ فِى النّارِ، وَ واحِدَةٌ فِى الْجَنَّةِ، وَ هُمُ الَّذينَ قالَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ: وَ مِمَّنْ خَلَقْنا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ وَ هُمْ أَنَا وَ شيعَتى». (المناقب، ص 331، ح 351)

وی در ادامه بیان کرد: در برخى از احاديث مجعول اهل سنّت، فرقه حق به محدّثان تفسير شده است؛ در حالى كه محدّثان يك فرقه از امّت شمرده نمى ‏شوند و پيامد نادرست اين پندار اين است كه كشاورزان، صنعتگران، پزشكان، نانوايان، و صاحبان ديگر مشاغل بر باطل باشند؛ اگرچه مسلمان مخلص بوده و عقيده درست داشته باشند؛ در حالى كه در روايات يك فرقه بر حقّ دانسته شد، نه يك دانش يا حرفه و آنچه در كتاب «زيور خلافت» آمده و نيز روايات تفسيرى و غير تفسيرى كه در ادامه مى‏ خوانيد مؤيّد ادعاى شيعه است. از اينكه تنها فرقه حق مذهب أهل بيت يعنى مذهب شيعه دوازده امامى است.

آيه 5: شيعه، فارغ از اندوه رستاخيز

استاد احمد باقریان ساروی خاطرنشان کرد: آیه دیگر در این موضوع، «إنَّ الَّذينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى» - الى - «لايَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ اْلأكْبَرُ». (انبیاء: 101 – 103) است. «حُسنى» در آيه شريفه مؤنّثِ «احسن» [يعنى: بهترين] و وصف جانشين موصوف بوده و تقدير آن چنين است: «وعده يا وعده‏گاهى خوب براى نجات يا بهشت». (ر.ك: تفسير الميزان، ج 14، ص 328)

وی افزود: از على علیه السلام نقل شده است كه گفت: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله  فرمود: «اى على! «لا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ اْلأكْبَرُ» در باره شما نازل شده است، [در باره تو و شيعه تو]، در مورد شما در موقف قيامت پرس و جو مى ‏شود، در حالى كه شما در بهشت از نعمت ‏هاى آن برخوردار هستيد». (شواهد التنزيل، ج 1، ص 500، ح 529)

آيه 6: استغفار أصحاب اديان براى شيعه على علیه السلام

در ذیل آیه شریفه «الذين يحملون العرشَ و من حوله سبحون بحمد ربِّهم و يؤمنون به و يستغفرون لِلَّذين آمنوا...».(سوره غافر: 7) قندوزى در حديث طولانى با سندى از علىّ بن أبى طالب علیه السلام روايت كرده است كه پيامبر صلی الله علیه وآله  در باره این آيه «ألَّذينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ» فرمود: «ألَّذينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ» بوِلايَتِنا». (ينابيع المودّة، ج 3، ب 93، ص 377) یعنی: «با ولايت ما»

وی افزود: نقل شده است كه پيامبر صلی الله علیه وآله  فرمود: «ألَّذينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ» بوِلايَتِنا». (ينابيع المودّة، ج 3، ب 93، ص 377) یعنی: «پروردگار من امّت مرا در گِل به من نماياند و نام ‏هاى آنان را به من تعليم داد؛ آنگونه كه همه نام‏ ها را به آدم ياد داد، پس صاحبان اديان از برابر من عبور داده شدند و براى على و شيعه او استغفار كردند.»

آيه 7: شيعه، از سبقت ‏گيرندگان به بهشت

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: از ابن عباس نقل شده است كه گفت: من از پيامبر صلی الله علیه وآله  در باره «اَلسّابِقُونَ السّابِقُونَ * اُلئِك الْمُقَرَّبونَ»(سوره واقعه 10 - 11) پرسيدم، در پاسخ فرمود: «هُمْ عَلِىٌّ وَ شيعَتُهُ إلَى الْجَنَّةِ». (شواهد التنزيل، ج 2، ص 295، ح 927) یعنی: جبرئيل از تفسير آن به من گفته است: «آنان على و شيعه او هستند، به بهشت سبقت مى‏ گيرند.»

آيه 8: شيعه، از اصحاب يمين

استاد باقریان در ادامه بیان کرد: با سندى از جابر، از ابو جعفر [امام باقر علیه السلام] نقل شده است كه در تفسير سخن خدا: «إلاّ أَصْحابُ الْيَمينِ» (سوره مدثر: 39) گفته است: «نَحْنُ وَ شيعَتُنا اَصْحابُ الْيَمينِ». (شواهد التنزيل، ج 2، ص 388، ح1038)

وی افزود: در روايت ديگر از جابر از ابو جعفر [علیه السلام] در باره آيه «كلُّ نفس بما كسبت رهينة إلاّ أصحاب اليمين»(مدثر: 38 - 39)، فرمود: هُمْ شيعَتُنا أَهْلَ الْبَيْتِ». (شواهد التنزيل، ج 2، ص 389، ح 1039)

آيه 9: شيعه، از خير البريّه

این استاد حوزه علمیه قم افزود: از ابن عباس نقل شده است كه گفت: آنگاه كه آيه «إنَّ الَّذينَ ءامَنوا وَ عَمِلُوا الصّــلِحـتِ أُولئِكَ هُم خَيرُ البَريَّة» (سوره بینه: 7) نازل شد پيامبر صلی الله علیه وآله  به على گفت: «هُوَ أَنْتَ وَ شيعَتُكَ راضيّينَ مَرْضيّينَ». تا اينجا را آلوسى و شبلنجى و ابن صباغ نيز روايت كرده ‏اند: روح المعانى، ج 15، ص 432؛ نور الأبصار، ص 158 - 159؛ (الفصول المهمة، ص 107) و دشمنانت در حالى مى ‏آيند كه مورد غضب خدا و سر در هوا مانده‏اند.» على پرسيد: «دشمن من كيست؟» پيامبر صلی الله علیه وآله  فرمود: مَنْ تَبَرّءَ مِنْكَ وَ لَعَنَكَ». ابن مردويه، مناقب على بن ابى طالب  علیه السلام، ص  346، ح  579؛ حاكم حسكانى، شواهد التنزيل، ج 2، ص 461، ح 1126؛ قندوزى، ينابيع المودّة، ج 2، ص 452، ح 254؛ سمهودى، جواهر العقدين، القسم الثانى، ج 1، ص178). «مَنْ تَبَرّءَ مِنْكَ وَ لَعَنَكَ». ابن مردويه، مناقب على بن ابى طالب علیه السلام، ص 346، ح 579؛ حاكم حسكانى، شواهد التنزيل، ج 2، ص 461، ح 1126؛ قندوزى، ينابيع المودّة، ج 2، ص 452، ح 254؛ سمهودى، جواهر العقدين، القسم الثانى، ج 1، ص178)

وی افزود: حافظ ابو نعيم با سندى از ابن عباس و نيز هيثمى از طريق طبرانى از عبداللّه بن أبى نجى و صاعدى از على بن ابى ‏طالب علیه السلام و آلوسى از ابن عباس حديث ياد شده را بدون ذيل [پرسش على علیه السلام از دشمن خود و پاسخ پيامبر صلی الله علیه وآله] نقل كرده ‏اند. (النور المشتعل، ص 273 - 274، ح 76؛ مجمع الزوائد، ج 9، ص 131؛ المقتطفات من كتاب فضائل الصحابه، فصل 12، ص 285، ح 324/2؛ تفسير روح المعانى، ج 30، ص 370 – 371)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: روایت سوم از ابن عباس است که گفت پيامبر صلی الله علیه وآله  به على علیه السلام فرمود: «تو و شيعه ‏ات به زودى بر خدا وارد مى ‏شويد، در حالى كه از خدا راضى بوده و مورد رضايت خداوند هستيد». (ابن مردويه، مناقب على بن ابى طالب (ع)، ص 187، ح 255)

وی افزود: روایت چهارم  از ام سلمه است که گفت: نوبت شب من بود و پيامبر صلی الله علیه وآله  نزد من بود، فاطمه نزد او آمد، به دنبال او على آمد؛ پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «يا عَلِىُّ أَنْتَ وَ أَصْحابُكَ فِى الْجَنَّةِ، أَنْتَ وَ شيعَتُكَ فِى الْجَنَّةِ» (ابن حجر، الصواعق المحرقه، ص 161.)

استااد باقریان خاطرنشان کرد: روایت پنجم از مجاهد است که در تفسير آيه گفت: آنان على و اهل بيت او و محبّان او هستند.(سبط ابن جوزى، تذكرة الخواص، چاپ تهران، ص 18)

وی افزود: روایت ششم از جابر بن عبداللّه انصارى است که گفت: ما نزد پيامبر صلی الله علیه وآله  بوديم كه على آمد، پيامبر صلی الله علیه وآله  فرمود: «سوگند به كسى كه جان من در دست او است او و شيعه او در روز قيامت رستگارانند» و اين آيه نازل شد: «إنَّ الَّذينَ ءامَنوا وَ عَمِلُوا الصّــلِحـتِ أُولئِكَ هُم خَيرُ البَريَّة».( سيوطى، الدر المنثور، ج 8، ص 589؛ تاريخ مدينة دمشق، ج 42، ص 333؛ قندوزى، ينابيع الموده، ج 1، ص 196 - 197، ب 12، ح 27 با اندك تفاوت از جابر)

 ابن صباغ نيز حديث ياد شده را از ابن عباس نقل كرده و اين سخن پيامبر صلی الله علیه وآله  را افزود: «وَ يَأْتى أَعْداءُكَ غُضابا مُقْحَمينْ». (الفصول المهمه، ص 107(. یعنی: «و دشمنان تو در روز رستاخيز در حالى مى‏ آيند كه مورد خشم خداوند و سر در هوا هستند.»

وی افزود: حاكم حسكانى روايات فراوان از ابن عباس، ابو سعيد خدرى و بعضى از امامان شيعه نقل كرده است كه مقصود از «خير البريّه» على علیه السلام، يا على علیه السلام و شيعه او است. (شواهد التنزيل، ج 2، ص 459 - 473، ح 1125 - 1148؛ سيوطى، الدر المنثور، ج 8، ص 589)

این استاد درس خارج حوزه خاطرنشان کرد:  طبرى در تفسير خود با سندى از محمد بن على در باره «أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةُ» نقل كرده است كه پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «اى على آنان تو و شيعه‏ ات هستيد». («أَنْتَ يا عَلِىُّ وَ شيعَتُكَ». جامع البيان، ج 30، ص 335، ح 29208)

روایت هشتم از ابن مردويه است که از على علیه السلام نقل كرده است كه گفت: پيامبر خدا صلی الله علیه وآله  به من فرمود: «آيا سخن خداوند «كسانى كه ايمان آورده و عمل شايسته انجام بدهند بهترين مخلوق هستند» را نشنيده ‏اى؟ آنان [بهترين مخلوق] تو و شيعه تو هستيد و ميعادگاه من و ميعادگاه شما حوض كوثر است. آنگاه كه امّت ‏ها را براى حساب مى‏آورم، شما در حالى [براى حساب] فرا خوانده مى‏ شويد كه روشنايى اثر وضو و عبادت در چهره شما نمودار است». (ابن مردويه، مناقب على بن ابى طالب علیه السلام ، ص 347، ح 581؛ خوارزمى، المناقب، ص 265 - 266، ح 247(.

«غُرّا مُحَجَّلينَ»؛ يعنى: مواضع وضو، دست‏ ها و پاها؛ آنگاه كه در روز رستاخيز از ميان مردم و يا براى بهشت فرا خوانده مى ‏شوند، به اينگونه مى ‏آيند، اثر وضو در صورت و دو دست و دو پا براى انسان از سفيدى صورت و دست و پاى اسب استعاره شده است. (طريحى، مجمع البحرين، ج 5، ص 349 «حجل»)

آيه 10: ايمان و عمل صالح و صبر شيعه

استاد باقریان خاطرنشان کر: از ابو هريره نقل شده است كه در باره سخن خدا: «وَالْعَصْرِ * إنَّ الاِنْسانَ لَفى خُسْرٍ»(سوره عصر: 1 - 2) گفت: او [انسانى كه در خسران به سر مى‏ برد] ابو جهل بن هشام است؛ «إلاَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ * وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ * وَ تَواصَوْا بِالصَّبْر»(سوره عصر: 3 - 5) [آنان] على و شيعه او هستند. (حاكم حسكانى، شواهد التنزيل، ج 2، ص 482، ح 1157. آيات در سوره العصر)