استاد مجتبی خندان از اساتید حوزه و دانشگاه در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «نکات قوت و فرصت ‌های حوزه‌ های علمیه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: حوزه ‌های علمیه در جمهوری اسلامی ایران، پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1979، تحولاتی بنیادین را تجربه کردند. انقلاب اسلامی ایران، به رهبری امام خمینی (ره)، زمینه ‌ساز تغییرات عمده ‌ای در نظام سیاسی، اجتماعی، دینی و فرهنگی کشور شد و حوزه‌ های علمیه به عنوان نهادهای علمی و دینی در این تغییرات نقش ویژه‌ای ایفا کردند. لازم است تا به بررسی نکات قوت و فرصت ‌های حوزه ‌های علمیه پس از پیروزی انقلاب اسلامی بیشتر ملاحظه بشود.

نکات قوت حوزه‌ های علمیه پس از انقلاب اسلامی

1.  دولت دینی و حمایت‌ های حکومتی

  استاد خندان افزود:به عنوان نخستین مورد از نکات قوت حوزه های علمیه پس از انقلاب اسلامی، باید گفت پس از انقلاب، حوزه‌ های علمیه به عنوان نهادهای دینی مورد حمایت مستقیم نظام جمهوری اسلامی قرار گرفتند. حمایت ‌های دولت از حوزه ‌های علمیه در قالب تخصیص منابع مالی، تاسیس مراکز آموزشی و پژوهشی جدید، و فراهم کردن امکانات برای گسترش و پیشرفت حوزه‌ های علمی، باعث تقویت این نهادها شد.

 الف: کمک‌ های مالی و حمایت ‌های مادی: بعد از انقلاب، دولت منابع مالی بیشتری به حوزه‌های علمیه اختصاص داد. این حمایت‌ها شامل تسهیلات آموزشی، پروژه‌های تحقیقاتی، و تامین حقوق اساتید و طلاب می‌شود.

ب:  توسعه مراکز علمی و آموزشی: تعداد حوزه‌ های علمیه و مدارس دینی در ایران افزایش پیدا کرد. مراکزی نظیر حوزه علمیه قم، حوزه علمیه مشهد و حوزه علمیه نجف تقویت شدند و حتی رشته‌ های جدید در آنها ایجاد شد.

2. پژوهش‌ های علمی و تولید علوم اسلامی

استاد خندان خاطرنشان کرد: انقلاب اسلامی بستر مناسبی را برای تولید و گسترش علوم اسلامی در زمینه‌ های مختلف فراهم کرد. حوزه ‌های علمیه پس از انقلاب به لحاظ علمی فعالتر شدند و بسیاری از علمای برجسته و محققین حوزه‌ های دینی به تولید علوم جدید در عرصه‌ های فقهی، کلامی، فلسفی و اجتماعی پرداخته ‌اند.

الف گسترش رشته‌ های تخصصی: در حوزه ‌های علمیه، رشته ‌های جدیدی مثل فقه سیاسی، اقتصاد اسلامی، فلسفه اسلامی و فکر اجتماعی اسلامی گسترش یافت که به نیازهای جامعه اسلامی و مسائل روز پاسخ می ‌دهند.

ب: تحقیقات علمی و تولید کتاب ‌های جدید: از آن زمان تا کنون، بسیاری از علمای حوزه به تحقیق و تالیف کتاب‌ های جدید در زمینه ‌های مختلف فقهی، کلامی و فلسفی پرداخته‌ اند که در داخل و خارج از ایران به چاپ رسیده و تاثیرات گسترده‌ای داشته است.

3. نظام آموزشی منسجم و تکامل‌ یافته

استاد خندان خاطرنشان کرد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نظام آموزشی حوزه‌ های علمیه سازماندهی و منظمتر شد. ایجاد دوره‌ های آموزشی مختلف، از دوره‌ های مقدماتی تا مقاطع عالی و تخصصی، باعث بهبود کیفیت آموزشی در حوزه‌ ها شد.

الف: توسعه سطح تحصیلات حوزوی: بسیاری از طلاب پس از انقلاب در دوره ‌های عالی فقه و اصول و دیگر رشته‌های تخصصی حوزه علمیه تحصیل کردند. تحصیلات حوزوی نه تنها در ایران، بلکه در کشورهای دیگر نیز گسترش یافت.

ب: تاسیس دانشگاه ‌های اسلامی: پس از انقلاب، دانشگاه‌ ها و مراکز آموزشی جدیدی مانند دانشگاه امام صادق (ع) و دانشگاه علم و صنعت تأسیس شدند که به صورت خاص به تربیت نیروهای متخصص در زمینه علوم اسلامی و کاربردی پرداخته ‌اند.

4. نقش پررنگ در سیاست و تصمیم گیری‌ های کشور

 وی افزود: حوزه‌ های علمیه پس از انقلاب نقش تعیین‌ کننده‌ ای در سیاست‌ گذاری ‌های کلان کشور ایفا کردند. بسیاری از تصمیمات مهم کشور، به‌ ویژه در حوزه‌ های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، تحت تاثیر مشورت‌ های علمی و فقهی مراجع دینی و علمای حوزه‌ های علمیه قرار می‌ گیرد.

الف :همکاری با نهادهای دولتی: بسیاری از علمای حوزه علمیه در دولت‌ های مختلف نقش مشاور داشته‌ اند و در تدوین سیاست ‌های کلان کشور مشارکت کرده ‌اند.

ب: مراجع دینی و فتوای فقهی: مراجع تقلید، نظرات فقهی خود را در زمینه‌ های مختلف، از جمله مسائلی مانند سیاست، اقتصاد، خانواده و حقوق بشر، ارائه می ‌دهند که در بسیاری از موارد تصمیم‌ گیری‌ های کلان کشور را تحت تاثیر قرار داده است.

 فرصت‌های حوزه‌های علمیه پس از انقلاب اسلامی

1.  گسترش جهانی نفوذ اسلام و اندیشه ‌های دینی

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: با پیروزی انقلاب اسلامی، فرصت‌ هایی برای گسترش اندیشه‌ های اسلامی و نشر معارف دینی در سطح بین ‌المللی فراهم شد. حوزه‌ های علمیه می ‌توانند با تکیه بر اندیشه‌ های دینی خود، به گسترش اسلام ناب محمدی در دنیا کمک کنند.

الف: جذب طلاب از کشورهای مختلف: حوزه‌ های علمیه در ایران به ویژه حوزه علمیه قم، به عنوان مرکز اصلی تحصیل علوم دینی در جهان اسلام شناخته می ‌شوند و طلاب بسیاری از کشورهای مختلف از جمله افغانستان، پاکستان، عراق و دیگر کشورهای اسلامی به ایران می‌ آیند تا از تعالیم علمی حوزه‌های علمیه بهره‌مند شوند.

ب: گسترش رسانه‌ ها و شبکه‌ های اجتماعی: استفاده از فناوری‌ های نوین مانند رسانه ‌ها و شبکه‌ های اجتماعی، فرصتی برای حوزه‌ های علمیه به منظور معرفی اندیشه ‌های دینی و اسلامی به جهانیان فراهم کرده است. این ابزارها به حوزه ‌های علمیه این امکان را می ‌دهند که پیام ‌های دینی و فرهنگی خود را به ‌طور گسترده‌ تری در سطح جهانی منتشر کنند.

2. پاسخگویی به نیازهای نوین جامعه اسلامی

  استاد خندان خاطرنشان کرد: یکی از بزرگترین فرصت‌ های حوزه‌ های علمیه بعد از انقلاب، پاسخگویی به نیازهای نوین جامعه اسلامی است. این نیازها می‌ تواند شامل مسائل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و حتی سیاسی باشد.

الف: مسائل اجتماعی و خانواده: طلاب و روحانیون می ‌توانند با تدبیر فقهی به مسائل جدید و پیچیده ‌ای که در دنیای امروز به وجود آمده‌ اند، مانند خانواده، حقوق زنان، مسائل تربیتی و روابط اجتماعی، پاسخ دهند.

ب: اقتصاد اسلامی: با توجه به چالش‌ های اقتصادی جوامع اسلامی، حوزه‌ های علمیه می‌ توانند به تولید نظریه ‌های اقتصادی مبتنی بر اسلام بپردازند و در حل مشکلات اقتصادی کشورهای اسلامی نقش مهمی ایفا کنند.

3. همکاری با نهادهای علمی و پژوهشی بین‌ المللی

  وی اضافه نمود: در سال‌ های اخیر، حوزه‌ های علمیه می ‌توانند از طریق همکاری‌ های علمی و پژوهشی با مراکز دانشگاهی و پژوهشی بین‌المللی، به ارتقاء سطح علمی خود بپردازند و نتایج تحقیقات خود را به سطح جهانی برسانند.

 الف: همکاری‌های علمی و تحقیقاتی با دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی: حوزه ‌های علمیه می ‌توانند از طریق قراردادهای علمی و پژوهشی با دانشگاه ‌ها و مراکز تحقیقاتی در سراسر جهان، دستاوردهای علمی خود را گسترش دهند و به عموم مردم بشناسانند.

ب: تأسیس شبکه‌ های علمی بین ‌المللی: این امر می ‌تواند به ترویج اندیشه‌ های اسلامی در عرصه‌ های مختلف علوم انسانی و اجتماعی و ارتقاء وضعیت علمی حوزه‌ ها کمک کند.

چالش‌ ها و تهدیدهای پیش رو

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: با وجود نکات قوت و فرصت‌ هایی که برای حوزه‌ های علمیه پس از انقلاب اسلامی فراهم شده است، این نهادها با چالش‌ ها و تهدیدهایی نیز مواجه هستند که باید به آنها توجه شود.

1. تحدید منابع مالی: گرچه دولت حمایت‌ هایی از حوزه‌ های علمیه انجام داده است، اما منابع مالی همواره محدود است و این ممکن است بر روند پیشرفت علمی و آموزشی حوزه‌ ها تاثیر منفی بگذارد.

2.  گسترش تفکرات غیر دینی و سکولاریسم: در دنیای معاصر، برخی از افراد به دنبال تقویت تفکرات غیر دینی و سکولار هستند که می‌ تواند تهدیدی برای حوزه‌ های علمیه و اندیشه‌ های دینی به حساب آید.

3. تکنولوژی و تحولات نوین: سرعت تحولات علمی و تکنولوژیکی جدید، حوزه‌های علمیه را با چالش ‌های جدیدی روبرو می ‌کند. آنها باید بتوانند با این تحولات همگام شوند و از امکانات جدید بهره ‌برداری کنند.

نتیجه ‌گیری

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: حوزه‌ های علمیه در دوران پس از انقلاب اسلامی ایران، با بهره ‌گیری از حمایت‌ های حکومتی، توانسته ‌اند بسیاری از مشکلات گذشته را حل کرده و نقش خود را در تحولات علمی و اجتماعی کشور پررنگتر کنند. با این حال، برای حفظ و تقویت این جایگاه، نیاز به انطباق با تحولات جهانی، بهره‌برداری از فناوری‌ های نوین، و گسترش همکاری‌ های بین ‌المللی دارند.