استاد هادی عباسی خراسانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «مقامات در زیارت عاشورا» پرداخت.

/270/260/20/

رسیدن به مقام محمود

صاحب کتاب الهی نامه در ابتدای گفتگو با اشاره به «مقام محمود» به عنوان یکی از مقامات بیان شده در زیارت عاشورا یادآور گردید: در فرازی از این زیارت ارزشمند می خوانیم:  «وَ اَسَئلهُ اَن يبَلغَني المَقامَ الَمحمودَ لَکُمُ عِنْدَ الله». رسول الله (صلی ‌الله ‌علیه ‌و ‌آله و سلم) صاحب مقام محمود هستند. اگر کسي مجراي نعمت هاي الهي شد و رحمت هاي او، به خصوص رحمت رحيميه از طريق او به خلايق رسيد، او مستحق حمد مي شود و مقام محمود پيدا مي کند.

شاگرد علامه حسن زاده آملی در ادامه بیان کرد: مقام محمود مطلق آن مقامي است که همه فيوضاتي که به همه عوالم مي رسد، از طريق اين مقام مي رسد. اگر کسي به اين مقام رسيد و کائنات را به او سپردند، هر فيضي که به هر کسي مي رسد، از طريق اوست.

استاد درس خارج حوزه اظهار داشت: در آیه 79 سوره اسراء می‏خوانیم: «وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَکَ عَسى‏ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً مَحْمُوداً» خداوند به پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید: «نماز شب بخوان تا به مقام محمود برسی».

استاد عباسی خراسانی افزود: انسان در سير با عاشورا مي تواند به اين مقام محمود متصل شود و اگر چنين شود، آن مقام، در انسان تجلي مي  کند و انسان خودش هم مي تواند شفاعت کند. يعني وقتي دستش را گرفتند خودش هم مي تواند دست گيري کند و به يک معنا، مقام محمود در او نازل مي شود (نه آن که خودش به آن مقام برسد). اگر کسي سالک با زيارت عاشورا بود مي تواند به جايي برسد که دست خودش را به دست ولي خدا برساند و پس از آن، دست ديگران را هم بگيرد و به ولي خدا برساند.

استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مقام محمود از نگاه بیشتر مفسران، یعنی مقام شفاعت؛ و خود شفاعت شدن، مقامی است که به هر کسی نمی ‌رسد: «لا یَمْلِکُونَ الشَّفاعَةَ إِلاَّ مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً... آنان مالک شفاعت نیستند (شفاعت نمی‏ شوند)، مگر کسى که با خداى رحمان پیمانى بسته باشد». (مریم/87). مقامی هم وجود دارد که از شفاعت ‌شدن بالاتر است و آن هم مقام شفاعت ‌کردن است و ما در این فراز از دعا، این را از خدا می‌خواهیم.

مقام بهترین پاداش مصیبت ولیّ معصوم.

استاد هادی خراسانی خاطرنشان کرد: یکی دیگر از مقامات بیان شده در زیارت عاشورا، مقام «بهترین پاداش مصیبت ولیّ معصوم است. در فرازی از زیارت عاشورا می خوانیم: «وَ أَسْأَلُ اللَّهَ بِحَقِّکُمْ وَ بِالشَّأْنِ الَّذِی لَکُمْ عِنْدَهُ أَنْ یُعْطِیَنِی بِمُصَابِی بِکُمْ أَفْضَلَ مَا یُعْطَی مُصَاباً بِمُصِیبَةٍ؛ و از خداوند به حق شما و مقام و منزلتی که برای شما نزد خداوند است، می ‌خواهم که در برابر سوگواری من بر شما بهترین پاداش را که به سوگواران می ‌دهد به من (نیز) عطا فرماید».

شاگرد علامه حسن زاده آملی یادآور گردید: بلا براي مومن یا کفاره گناهان است و يا برای ترفيع درجه است. ولي بلای معصوم (علیه السلام ) فقط برای ترفيع درجه است. آنقدر اين ابتلا، عظيم است که نه فقط ما،‌ بلکه ملائکه مقربين و انبياء مرسلين هم در اين وادي، مراتبي از قربشان با بلاي سيدالشهداء (علیه السلام) حاصل مي‌شود.

صاحب کتاب «الهی نامه» اظهار داشت: يک روي بلاي سيدالشهداء‌ (علیه السلام) بلاي عظيم است و روي ديگر، ضيافت خاص خداي متعال و رحمت و محبتي است که از عاشورا ظهور و تجلي پيدا کرده و همه عارفان و اولياء خدا و انبياء، در منزلي از منازل سلوک خود به اينجا مي‌رسند و بايد از اين وادي عبور کنند تا مقرب شوند.

وی افزود: اگر کسي وارد عاشورا شد، مي‌تواند با بلاي سيدالشهداء‌ به مقام تحمل اعظم ابتلائات برسد. آنقدر اين بلا، عظمت و جلالت دارد که همه مقامات با آن حاصل مي‌شود؛ «لَقَدْ عَظُمَتِ الرَّزِيَّةُ وَ جَلَّتْ». اين است که ما درخواست مي‌کنيم: «أنْ يعْطِينِي بِمُصابِي بِكُمْ أفْضَلَ ما يعْطِي مصاباً»؛ يعني ما هم مي‌توانيم جزو کساني بشويم که وارد عاشورا مي­شوند و به ثواب اعظم ابتلائات مي­رسند و به بالاترين آن محبتهايي که خداي متعال به اهل ابتلاء مي‌کند دست پيدا مي­کنند.

استاد حوزه علمیه قم ابراز داشت: در این فراز از زیارت عاشورا از خدا می خواهیم که به اعظم ثواب‌هاي اهل بلا و به اعظم جذبات و جلوات معنوي راه پيدا کنیم و به بالاترين درجات قرب الهی برسیم.

مقام برائت و دوری جستن از دشمنان اهل بیت علیهم السلام

استاد هادی عباسی خراسانی با اشاره به «مقام برائت» به عنوان یکی دیگر از مقامات بیان شده در زیارت عاشورا خاطرنشان کرد: در فرازی از این زیارت عظیم الشأن می خوانیم:  «فَاسْأَلُ اللهَ الَّذِی اکْرَمَنی بِمَعْرِفَتِکُمْ وَ مَعْرِفَهِ اوْلیاءِکُمْ وَ رَزَقَنِی الْبَراءَهَ مِنْ اعْداءِکُمْ أَنْ یجْعَلَنِی مَعَكُمْ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ»؛ از خدایی که مرا گرامی داشته به سبب معرفت شما و معرفت دوستان شما و به من برائت و بیزاری جستن از دشمنان شما را روزی کرده است، می خواهم که مرا در دنیا و آخرت در کنار شما قرار دهد.

وی افزود: در جای جای زیارت عاشورا، ابتدا یک فراز جهت عشق‌ ورزیدن به امام در میان است و سپس فرازی جهت تنفّر از دشمنان آن حضرت مطرح می‌گردد و سپس دعا شروع می‌شود، زیرا تا جان را با محبت به اهل بیت علیهم السلام از یک طرف و برائت از دشمنان آنان از طرف دیگر زینت ندهیم جانمان شایسته‌ اجابت آن دعا نمی‌شود و خدا نظری به ما نخواهد کرد. همان چیزی که قرآن بر آن تأکید دارد و می‌فرماید: «...فَمَنْ یكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیؤْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىَ...»؛ هرکس به طاغوت کفر بورزد و به خدا ایمان بیاورد به دستگیره محکمی چنگ زده است. در این‌جا ابتدا کفر به طاغوت را مطرح می‌فرماید، همان‌طور که در زیارت عاشورا ابتدا صد لعن مطرح می‌شود.

استاد حوزه علمیه قم ابراز داشت: واضح است با آن ارادت و این برائت شرایط معیت و همراهی با آن ذوات قدسی فراهم می‌گردد و می‌بینیم که موضوع برائت از دشمنان اهل بیت (علیهم السلام ) یک مقام و هدفی است که باید در زندگی امّتی که با زیارت عاشورا سر و کار دارد، پیدا شود. آن هم برائت فکری و قلبی و عملی نه تنها لفظی و مفهومی که اثری ندارد. زیارت عاشورا وسیله است برای پرورش روح معترض و منتقد از حکومت جبّار در هر زمان و مکان.

 مقام لعن

استاد هادی عباسی خراسانی با اشاره به «مقام لعن» به عنوان یکی دیگر از مقامات «زیارت عاشورا» اظهار داشت: در فرازی از زیارت عاشورا آمده است: «اللَّهُمَّ الْعَنْ أَوَّلَ ظَالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد،» لعن، مقام و عبادت بزرگي است که ما را از سقوط و انحطاط و از خطر امواج فتنه که از دستگاه شياطين جني و انسي مي آيد، حفظ مي کند. گويا مؤمن خودش يکي از قلعه ها و سنگرهاي اسلام است و شياطين سعي مي کنند اين سنگر را با امواج ظلماني خود فتح کنند و لعن مانع این فتح می شود.

وی افزود: شياطين و ائمه جور، امواج ظلمات و سيئات خود را مي فرستند و مي خواهند همه ما را غرق کنند؛ «لاُزَيِّنَنَّ لَهُمْ وَلاُغْوِيَنَّهُمْ» (حجر/39) (هر باطلی را) در نظر فرزندان آدم جلوه می‌دهم (تا از یاد تو غافل شوند) و همه آنها را به گمراهی و هلاکت خواهم کشاند. و «قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لاَقْعُدَنّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ.» شیطان گفت که چون تو مرا گمراه کردی من نیز البته در کمین بندگانت در سر راه راست تو می‌نشینم. «ثُمّ لاَتِيَنّهُمْ مّن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَن شَمَآئِلِهِمْ» (اعراف/16) و ... آن گاه از پیش روی و از پشت سر و طرف راست و چپ آنان در می‌آیم (و هر یک از قوای عامله و ادراکی آنها را به میل باطل می‌کشم). در اين جنگ باطني، تنها چيزي که مانع نفوذ اينها مي شود، لعن است. انسان بايد دشمنان خدا را لعن کند و خود قرآن کريم هم مکرراً آنها را لعن مي کند. اگر مداومت بر اين لعن ها نباشد امواج فتنه ها ما را هم با خودش غرق مي کند.

۹- مقام سِلم

استاد هادی عباسی خراسانی با اشاره به فراز «إِنِّی سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَکُم‏» اظهار داشت: یکی دیگر از مقامات در زیارت عاشورا «مقام سلم» است. در این فراز از زیارت عاشورا بیان می کنیم که با هر کس که با شما صلح و دوستی کرد، مسالمت و دوستی می‎کنیم.

وی افزود: «سلم» یعنی تسلیم شدن.«انی سلم» یعنی حقیقتا من تسلیم هستم و در صلح و دوستی هستم. «سالمکم» از «سالَمَ» آمده که در باب «مفاعله» است؛ به این معنا که این سلم یک طرفه نیست؛ یعنی من تسلیم حقوق کسی هستم که آن کس با اهل بیت در سلم است. من در صلح و دوستی هستم با کسی که با شما اهل بیت در سلم و صلح است.

شاگرد علامه حسن زاده آملی رضوان الله علیه یادآور گردید: این مقام، عبارت است از مقام دوستی با دوستان و دوستداران اهل‌بیت، برای تشکیل یک شبکه متحد در راه تحقق منویّات خاندان عصمت و طهارت. حدود و حقوق اهل بیت علیهم السلام را رعایت کردن، تنها به مشکی پوشیدن و سینه زدن نیست؛ بلکه همان حدود و حقوق خداوند متعال است.

استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: کسی که قوانین خدا را محترم می شمارد و خطوط دین را رعایت می کند؛ چنین کسی حقوق اهل بیت را رعایت کرده است؛ کسانی که اینچنین عمل می کنند، ما باید نسبت به آنها در سلم و صلح باشیم و حقوق کوچک و بزرگ آنها را رعایت کنیم. مؤمن واقعی کسی است که با اهل بیت سلمیت دارد و تسلیم محض آنها است و اهل بیت علیهم السلام هم آنها را دستگیری می کنند.

مقام جهاد (حَرب)

استاد هادی خراسانی در ادامه بیان از مقامات در زیارت عاشورا به «مقام جهاد» اشاره کرد و افزود: در فرازی از زیارت عاشورا آمده است: «وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَکُمْ؛ و با هر کسی که با شما نبرد کند می جنگم.» یکی از آموزه‌های پرمعنای زیارت عاشورا، عبارتی است که در آن دو مسئله مهم یعنی دشمن‌ستیزی از یک سو و وحدت و همدلی بین اهل حق از سوی دیگر، منعکس شده است. این نکته مهم در فراز معروف «اِنّی سِلْمٌ لِمَنْ سالَمَکُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حارَبَکُمْ» آمده است. این آموزه، مطابق با آیه ۲۹ سوره مبارکه فتح است: «وَالَّذینَ مَعَهُ أَشِدّاءُ عَلَى الکُفّارِ رُحَماءُ بَینَهُم» یعنی مؤمنان و پیروان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌ و آله وسلم) کسانی هستند که در مواجهه با کفار و اهل باطل با شدت برخورد می‌کنند. رفتارشان محکم و آهنین است. با این حال بین خودشان با مؤدت، محبت و انصاف رفتار می کنند (رحماء بینهم). بر پایه این آیه از قرآن کریم، ما تکالیفی داریم که با دشمنان خدا و اهل بیت علیهم السلام باید به شدت مبارزه کنیم، در مقابل آنان محکم بایستیم، امّا بین خودمان باید رحم داشته باشیم. این مقام، یعنی مقام دشمنی با دشمنان اهل‌بیت، برای مبارزه با موانع رشد بشر و یکی از ضروریات در مسیر سلوک الی الله است.