به مناسبت فرا رسیدن اربعین حسینی، استاد محمدرضا ابوی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «جایگاه زیارت اربعین و تحلیل روایات مربوط به علامات مؤمن» پرداخت.

//270/260/22/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو با اشاره به اهمیت روز بیستم صفر و زیارت امام حسین (ع)، به تبیین روایتی از امام حسن عسکری (ع) پرداخت که در آن به پنج علامت برای شناسایی مؤمن اشاره شده و یکی از آن‌ها «زیارت اربعین» ذکر شده است. در تحلیل این روایت و جایگاه زیارت اربعین به عنوان یکی از علامات ایمان، می توان سه احتمال را مطرح کرد:

احتمال اول: این پنج علامت، معیارهای ضروری برای هر مؤمنی است و فقدان هر یک از آن‌ها (مانند زیارت اربعین یا تکمیل نوافل نماز) بر ایمان شخص اثر می‌گذارد.

احتمال دوم: این علامات، نشان‌دهنده مرتبه «شیعه کامل» است؛ به این معنا که کسی که این آداب را به‌جا آورد، در زمره شیعیان کامل محسوب می‌شود.

احتمال سوم: این علامات، در واقع «نشانه های شناسایی» در دوران امام حسن عسکری (ع) بوده‌اند تا شیعیان بتوانند یکدیگر را در شرایط سخت سیاسی و اجتماعی آن زمان از طریق رفتارهایی چون بلند گفتن بسم‌الله در نماز، پوشیدن انگشتر در دست راست یا زیارت در روز اربعین شناسایی کنند.

تکوین پیاده‌روی اربعین؛ تلفیقی از روایات و ثواب‌ها

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به روایاتی از امام صادق (ع) و توصیه‌هایی نظیر زیارت‌نامه «صفوان بن مهران»، در مورد شکل‌گیری پیاده‌روی اربعین در ابعادی که امروزه شاهد آن هستیم، اظهار داشت: پیاده‌روی اربعین به شکل فعلی، نتیجه تلفیق روایات مستقل در مورد اصل زیارت اربعین و روایات دیگری است که ثواب‌های عظیمی (معادل چندین حج و عمره) را برای هر قدم در این راه بیان کرده‌اند. محدثانی چون مرحوم محدث نوری (ره) به این موضوع اشاره کرده‌اند که مجموع این برکات و ثواب‌ها، منجر به شکل‌گیری این پیاده‌روی عظیم و مرسوم شده است.

وی با اشاره به اسرار عدد «چهل» در آیات و روایات، تأکید کرد: کسانی که از روز عاشورا تا اربعین، خود را وقف احیای شعائر حسینی و خدمت به زائران کنند، آثار و برکاتی فوق‌العاده کسب خواهند کرد. اگر در برخی روایات ثواب زیارت یک حج و در برخی دیگر هفتاد هزار حج ذکر شده، دلیل این اختلاف، "میزان معرفت" افراد است. هرچه معرفت زائر بالاتر باشد، از برکات و ثواب‌های والاتری بهره‌مند می‌شود. بنابراین، هر کسی در این مدت چهل روز، به اندازه معرفت و اقداه، از این فرصت معنوی بهره خواهد برد.

تعادل میان دین فردی و دین اجتماعی

استاد ابوی در پاسخ به این سؤال که «در فضای امروز، برای حفظ ایمان، آیا باید به دنبال حفظ فردی بود یا قرارگیری در یک جمع مومنانه» اظهار داشت: میان این دو منافاتی وجود ندارد؛ در جامعه‌ای که گناهان علنی شده و چالش‌ها زیاد است، هر دو مسیر مکمل یکدیگرند. اگر کسی بتواند جمعی از "اخوان صفا" را بیابد، قطعاً مسیر رشد او هموارتر است و رفیقِ راه، بهترین کمک برای رسیدن به مقصد است. اما اگر کسی در محیطی باشد که چنین جمعی در دسترس نیست، باید بتواند ایمان خود را به صورت فردی حفظ کند. ما نمی‌توانیم یک نسخه کلی برای همه بپیچیم؛ هر کس باید بر اساس شرایط محیطی و ظرفیت‌های فردی خود، راه حفظ ایمان را بسنجد.

راهکارهای کاربردی برای تثبیت ایمان و حفظ حال معنوی

استاد ابوی در پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توان حال و هوای معنوی اربعین را در زندگی روزمره حفظ کرد، تأکید نمود:  برای جلوگیری از افت روحی، انسان باید محیط‌های جایگزینی برای تداوم این پیوند ایجاد کند. برای اینکه حال و هوای اربعین در دل ما باقی بماند، باید به دنبال "تداوم" باشیم. یکی از بهترین راه‌ها، مشارکت در هیئات مذهبی و حضور در جلسات حدیثی و معرفتی است. در واقع، انسان باید تلاش کند تا همان "جمع اخوان‌صفا" که در پیاده‌روی اربعین تجربه کرد را در قالب محافل ایمانی در شهر و محله خود بازسازی کند.

استاد ابوی در پایان گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: اگر کسی بتواند محیطی مومنانه و جمعی معرفت‌بنیان را برای خود فراهم کند، حفظ ایمان برایش بسیار آسان‌تر خواهد بود. اما در صورتی که چنین جمعی در دسترس نباشد، شخص باید با تکیه بر اراده فردی و تلاش شخصی، سعی کند تا آن حال و هوای معنوی را در درون خود زنده نگه دارد. در نهایت، کلید ثبات در ایمان، تلاش برای "تنها نشدن" در مسیر حق و پیوستن به هر آنچه که ما را به یاد معبود و مسیر حسین (ع) نگه می‌دارد، است.