به مناسبت فرا رسیدن اربعین حسینی، استاد غلامرضا احسنی آرانی، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی نشست دوره‌ای اساتید، به تحلیل ابعاد سیاسی قیام امام حسین (ع) و پیوند آن با فلسفه اربعین پرداخت.

/270/260/22/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو، اربعین را از زوایای متعددی قابل بررسی دانست و اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین جنبه‌های این واقعه، استمرار حرکت سیاسی اباعبدالله الحسین (ع) است. «امام حسین (ع) با حرکت خود از مکه به سمت کوفه، پرچمدار یکی از بزرگ‌ترین حرکات سیاسی اسلام پس از پیامبر اکرم (ص) بود. ایشان با شعار "اصلاح در امت جده" و تکیه بر اصل "امر به معروف و نهی از منکر"، گامی برداشتند تا با همراهی و بیعت اهل کوفه، مشروعیت حکومت اموی و یزید را به کلی زیر سؤال ببرند.

تحلیل شعار «مثلی لا یبایع مثله»؛ تزلزل مشروعیت یزید

استاد احسنی آرانی در تبیین محور اصلی قیام، به شعار معروف «مثلی لا یبایع مثله» اشاره کرد. وی با استناد به منابع معتبری چون «البداية والنهاية» (جلد 8، صفحه 147) و «أنساب الأشراف»، روایتی از فضای متشنج پس از مرگ معاویه نقل کرد.

وی یادآور گردید: یزید در نامه‌ای محرمانه به نایب مدینه دستور داد تا بیعت حسین بن علی (ع)، عبدالله بن عمر و عبدالله بن زبیر را با سخت‌گیری تامّ بگیرد. در آن فضای حساس، مروان سعی داشت تا پیش از انتشار خبر مرگ معاویه، این شخصیت‌ها را تحت فشار قرار داده و به زور به بیعت وادارد.

استاد حوزه علمیه قم در ادامه به توصیف مواجهه امام حسین (ع) با این فشارها پرداخت و گفت: حضرت در برابر تلاش برای بیعت پنهانی، صراحتاً اعلام کردند که هرگز با یزید بیعت نمی‌کنند. ایشان با تبیین جایگاه خود به عنوان "اهل بیت، معدن رسالت و محل رحمت" در مقابل سجایای یزید که "فاسق، شراب‌خوار و قاتل نفس محرّمه" بود، تضاد بنیادین میان حق و باطل را آشکار کردند و فرمودند: «مثلی لا یبایع مثله»

پیام قیام؛ فراخوانی تمامی آزادگان

استاد احسنی آرانی خاطرنشان کرد: تعبیر «مثلی لا یبایع مثله»، تنها یک اظهارنظر شخصی نبود، بلکه فریادی بود برای بیداری همگان. وی افزود: امام حسین (ع) با این شعار اعلام داشتند که هر انسان آزاده‌ای که جایگاه ایشان و مبانی حق را بشناسد، باید از بیعت با یزید و هرگونه نظام فاسد شانه خالی کند. این قیام در واقع تلاشی برای بازگرداندن عزت و کرامت به جامعه اسلامی بود.

وی خاطرنشان کرد: اربعین، یادآور همین مسیر ایستادگی در برابر ظلم و استمرار همان روحیه سیاسی و اصلاح‌گرانه است که هدفش زدودن سلطه باطل و بازگرداندن جامعه به سوی حقیقت و عدالت است.

از مدینه تا کربلا؛ تبیین استراتژی سیاسی و جهادی امام حسین (ع)

استاد احسنی آرانی در ادامه تحلیل خود، مسیر حرکت امام حسین (ع) را یک «حرکت جهادی و سیاسی سازمان‌یافته» توصیف کرد. وی اظهار داشت: مقابله امام (ع) با حکومت یزید، از همان لحظه نخستین و با رد بیعت در مدینه آغاز شد. ایشان با شعار "مثلی لا یبایع مثله"، نه‌تنها مشروعیت یزید را به چالش کشیدند، بلکه تمامی آزادگان جامعه را به مقالوه و ایستادگی فراخواندند.

وی تصریح کرد: خروج امام از مکه و توقف در منازل مختلف تا رسیدن به کربلا، صرفاً یک جابه‌جایی جغرافیایی نبود، بلکه هر منزل، فرصتی برای ترویج معرفت، آشنا کردن مردم با چهره واقعی حکومت یزید و دعوت آن‌ها به مقابله بود. استاد حوزه علمیه قم هدف غایی این حرکت را «فتح کوفه و سپس حرکت به سوی شام برای براندازی حکومت یزید» دانست و افزود: این هدف سیاسی، در تقابل مستقیم با ادعاهای یزید بود و امام (ع) با این حرکت، حقیقت خلافت و بیعت را در برابر جهانیان به چالش کشیدند.

اربعین؛ استمرار مقاومت و نماد شکست سد حکومت

استاد احسنی آرانی زیارت اربعین را در راستای همین استمرار حرکت سیاسی تعریف کرد. وی با اشاره به زیارت «جابر بن عبدالله انصاری»، او را نماد مقاومت در برابر حکومت اموی دانست و افزود: جابر بن عبدالله انصاری، صحابی برجسته‌ای بود که شرف حضور در کنار پیامبر (ص) و ائمه معصومین (ع) را داشت. حرکت ایشان به سمت کربلا در حالی که حکومت تلاش داشت مانع از زیارت مردم شود، یک اقدام سیاسی و شجاعانه بود. جابر با پیشگامی در این مسیر، در واقع سد حکومت را شکست و راه را برای میلیون‌ها انسان گشود تا به سوی قبر اباعبدالله الحسین (ع) حرکت کنند.

وی در جمع‌بندی نهایی تأکید نمود: اربعین را نباید تنها یک مراسم عاطفی دانست؛ بلکه اربعین، استمرار همان حرکت سیاسی و جهادی امام حسین (ع) است. زیارت جابر و تداوم آن در عصر حاضر، در واقع تکرار همان روحیه مقاومت در برابر ظلم و تلاش برای بازگرداندن حقیقت به جامعه است که امام حسین (ع) در آغاز قیام خود، پرچمدار آن بودند.