استاد احمد قاسمی، از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم و مبلّغان حرم حضرت معصومه (س)، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی نشست دوره‌ای اساتید، به موضوع «کرامت انسانی و امانت داری» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه در ابتدای گفتگو، با ابراز تأسف از کمبود مطالعه در میان عموم مردم، به مقایسه‌ای در زمینه آثار مربوط به «کرامت انسانی» پرداخت و افزود: در حالی که در کشورهای غربی، هزاران کتاب (بیش از ۳۶ هزار جلد به زبان انگلیسی) در زمینه شرافت و عظمت انسان چاپ شده است، ما با وجود اینکه ریشه این کرامت در قرآن کریم و قیام امام حسین (ع) است، از مطالعه آثار خود غافلیم.

وی خاطرنشان کرد: در قرآن کریم قریب به ۵۶۰ آیه به‌طور مستقیم و غیرمستقیم به کرامت انسان پرداخته‌اند و بخش بزرگی از نهج‌البلاغه محوریت این موضوع دارد. ما باید به جای تکیه بر منابع خارجی، به سراغ این گنجینه‌های معرفتی برویم تا مفهوم واقعی انسانیت و شرافت را بر اساس آموزه‌های اهل‌بیت (ع) بازشناسی کنیم.

استاد قاسمی در ادامه سخنان خود، با اشاره به ضرورت ارتقای سطح مطالعه و تحقیق در میان جامعه شیعی، مثالی از اشتیاق به یادگیری در سایر نقاط و مذاهب زد و خاطرنشان کرد: در حالی که ما از مطالعه منابع اصیل خود غافلیم، می‌بینیم که حتی در مناطقی نظیر بلوچستان، بسیاری از فعالان مذهبی با جدیت و دقت به دنبال یادگیری و گذراندن دوره‌های جامع ختم صحیح بخاری هستند.

وی تأکید کرد: این سطح از میزان مطالعه و تحقیق، باید برای ما نیز در مواجهه با منابع عظیمی چون قرآن و نهج‌البلاغه الگو باشد تا بتوانیم با تکیه بر دانش دقیق، مفهوم کرامت انسانی و شرافت بشر را به جهان اسلام و بشریت معرفی کنیم.

با توجه به اینکه این بخش از متن، بر محور «مقایسه اشتیاق به مطالعه در میان مذاهب»، «غفلت از منابع اصیل شیعه» و «قدرت تحول‌آفرین نهج‌البلاغه» تمرکز دارد، من آن را به صورت یک **گزارش تحلیلی-آموزشی** ویرایش کردم. در این بازنویسی، لحن گفتاری به لحن رسمی تبدیل شده و استدلال‌های استاد احمد قاسمی به صورت منسجم و با ساختاری خبری ارائه شده است.

استاد احمد قاسمی در ادامه تحلیل‌های خود پیرامون وضعیت مطالعاتی در جامعه دینی، با اشاره به اشتیاق مذهبی در سایر نقاط، اظهار داشت: حتی در مناطقی نظیر زاهدان و بلوچستان، اهل سنت با جدیت بسیاری به دنبال یادگیری و گذراندن دوره‌های "ختم صحیح بخاری" هستند؛ کتابی که در نزد آنان چنان جایگاهی دارد که گویی حضور پیامبر (ص) در آن خانه برای فتوا دادن است. در حالی که ما در جامعه شیعی، از منابع عظیم و اصیلی چون نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه، اصول کافی، استبصار و بحارالانوار غافلیم.

وی با نقد رویکرد سطحی به مفاهیم دینی، افزود: متأسفانه اطلاعات عمومی ما از قیام و نهضت امام حسین (ع) تنها به مراسمات عزاداری و پوشیدن لباس سیاه در ایام خاص محدود شده است؛ در حالی که باید به دنبال درک عمیق‌تر از اهداف و آموزه‌های این نهضت باشیم.

قدرت تحول‌آفرین نهج‌البلاغه؛ از لبنان تا جهان

استاد قاسمی در این راستا، با نقل روایتی از مجله «مکتب اسلام»، به تجربه یک دانشمند مسیحی در لبنان اشاره کرد که تحت تأثیر مطالعه ترجمه انگلیسی نهج‌البلاغه، به اسلام گروید. وی در این زمینه تبیین نمود: این دانشمند در مصاحبه با پژوهشگران ما اذعان کرد که بدون نیاز به مشاور یا استاد، تنها با مطالعه دو کلمه از نهج‌البلاغه، به حقیقت اسلام دست یافت. این نشان می‌دهد که منابع ما اگر به درستی تبیین و عرضه شوند، قدرت جذب و تغییر جهان را دارند.

 ظرفیت‌های نوین در دسترسی به علوم دینی

وی با اشاره به امکانات دیجیتال امروزی، خاطرنشان کرد: «امروزه دسترسی به منابع دینی بسیار آسان شده است. برای نمونه، نرم‌افزارهایی نظیر "معجم آیت‌الله العظمی گلپایگانی" که هزاران جلد کتاب روایی و فقهی را در قالب دو دی‌وی‌دی فشرده کرده است، امکان جست‌وجوی سریع و دقیق را فراهم می‌کند. در حالی که پیش از این، یافتن یک روایت مستلزم زیر و رو کردن کتاب‌ها بود، اکنون با یک کلید، به‌روزترین مطالب در دسترس است.

یادآوری میراث بزرگان؛ سید رضی و سید مرتضی

این استاد حوزه علمیه با اشاره به جایگاه علمی بزرگان تاریخ اسلام، به معرفی سید رضی و سید مرتضی پرداخت و افزود: سید رضی و سید مرتضی، دو برادر برجسته بودند که تحت تربیت شیخ مفید و با هدایت الهی پرورش یافتند. سید مرتضی چنان جایگاه علمی و کتابخانه‌ای عظیمی داشت که گفته‌اند "گویی تمام روزگار در یک روز جمع شده بود". هرچند بسیاری از آثار ایشان در گذر زمان از بین رفت، اما میراثی چون نهج‌البلاغه که توسط سید رضی جمع‌آوری شد، همچنان به عنوان پرچم هدایت در جهان می‌درخشد. بازگشت به این منابع اصیل و بهره‌گیری از ابزارهای نوین تبیین، تنها راه خروج از غفلت معرفتی و معرفی شرافت انسانی به جهان است.

استاد احمد قاسمی در ادامه تبیین جایگاه نهج‌البلاغه، به نقش «نیت» در جمع‌آوری این گنجینه معرفتی توسط سید رضی اشاره کرد و افزود: سید رضی با نیت خالصانه تلاش کرد تا کلمات ائمه معصومین (ع) را گردآوری کند و در این مسیر، ابتدا به سراغ خطبه‌ها، کلمات قصار و نامه‌های امیرالمؤمنین (ع) رفت. او به درستی دریافت که کلام علی (ع) از دو جهت امتیاز مطلق دارد: نخست از حیث فصاحت و بلاغت که در جهان بی‌نظیر است و دوم از حیث حقیقت و هدایتی که در آن نهفته است.

فصاحت علی (ع)؛ فراتر از توصیف انسان‌ها

وی با نقل روایتی از ابن عباس، به عظمت خطبه‌های امیرالمؤمنین (ع) اشاره کرد و خاطرنشان نمود: ابن عباس می‌گوید وقتی کسی سخن علی (ع) را در خطبه شقشقیه قطع کرد، چنان متأثر شد که گفت هیچ‌چیز به اندازه این اتفاق او را ناراحت نکرد؛ چرا که اگر اجازه می‌داد علی (ع) سخن خود را به تمامیت به پایان برساند، هیچ دانشمند یا سخنوری در جهان نمی‌توانست به آن سطح از بلاغت دست یابد.

استاد قاسمی همچنین با اشاره به اذعان بزرگان جهان، افزود: حتی کسانی چون "شکیب ارسلان" که خود از خطیبان بزرگ بود، در برابر عظمت کلام علی (ع) سر تعظیم فرود آورد و پذیرفت که در برابر "امیر بیان" جهان، هر ادعایی از سوی دیگران ناچیز است. حتی ابن‌عبدالحمید، نویسنده‌ای زبردست، اذعان کرده است که کلام علی (ع) بالاتر از کلام هر مخلوقی و تنها پایین‌تر از کلام خالق است.

دو کلمه تحول‌آفرین: «راستگویی» و «امانت‌داری»

این استاد حوزه علمیه با بازگشت به تجربه آن دانشمند مسیحی که با مطالعه نهج‌البلاغه مسلمان شد، نکته تکان‌دهنده‌ای را مطرح کرد: «آن دانشمند مسیحی می‌گوید تنها دو مفهوم او را به سوی اسلام کشاند: "صدق الحدیث" (راستگویی) و "اداء الامانه" (امانت‌داری). او با دیدن این دو صفت در کلام علی (ع)، حقیقت را یافت و مسلمان شد.

وی با لحنی تامل‌برانگیزی، این آموزه را به وضعیت جاری جامعه پیوند زد و پرسید: اگر آن دانشمند مسیحی امروز به وضعیت ما نگاه کند، چه خواهد دید؟ چرا در بازارهای ما غش و کم‌فروشی رایج است؟ چرا در روابط اجتماعی و خانوادگی، تظاهر به دروغ جایگزین حقیقت شده است؟ بزرگ‌ترین خطر برای یک شیعه حسینی این است که در حالی که در مجالس عزاداری حضور دارد، در زندگی عملی از "صدق" و "امانت" دور باشد.

امانت‌داری؛ حتی در برابر دشمن

استاد قاسمی با نقل روایتی تکان‌دهنده از امام صادق (ع) در کتاب *تحف العقول*، به اوج معنای امانت‌داری اشاره کرد: امام صادق (ع) می‌فرمایند اگر قاتل امیرالمؤمنین (ع)، یعنی ابن ملجم، با همان شمشیری که با آن بر فرق علی (ع) کوبید، نزد ما بیاید و آن شمشیر را به عنوان امانتی نزد ما بگذارد، ما موظف هستیم آن امانت را بگیریم و در زمان مقرر به او بازگردانیم. این است معنای واقعی امانت‌داری در مکتب اهل‌بیت (ع)؛ جایی که حق و عدالت بر هر گونه کینه و خشم پیشی می‌گیرد. ما باید از کلمات نهج‌البلاغه عبور کنیم و به "عمل" برسیم تا بتوانیم ادعای پیروی از این راه بزرگ را داشته باشیم.

امانت‌داری؛ از سیره اولیاء تا چالش‌های اخلاقی امروز

استاد احمد قاسمی در بخش پایانی گفتگو، با لحنی انتقادی به تضاد میان ادعاهای مذهبی و رفتارهای عملی در جامعه پرداخت و تأکید کرد: ما باید از خودمان بپرسیم که در قبال امانت‌های الهی، مال مردم و ناموس جامعه چه جایگاهی داریم؟ اگر ادعای شیعه بودن می‌کنیم، باید ببینیم تا چه اندازه در حفظ امانت صادق هستیم.

وی برای تبیین عمق امانت‌داری در سیره بزرگان، نمونه‌های تکان‌دهنده‌ای را ذکر کرد: «در تاریخ ما، عارفانی بوده‌اند که در سخت‌ترین شرایط، امانت را پاس داشتند؛ حتی آن‌هایی که در خلوت خود با شعله آتش انگشتانشان را می‌سوزاندند تا بر وسوسه‌های نفسانی غلبه کنند و به ناموس مردم خیانت نکنند. یا مرحوم آیت‌الله العظمی ابوالحسن اصفهانی که وقتی در نماز جماعت مورد توهین قرار گرفت، با نهایت تواضع پاسخ داد که این لباس و مقام، امانتی است که اگر در حق ما دعا نکنید، ما در پیشگاه خدا بیچاره‌ایم.»

وی با استناد به آیه ۵۸ سوره نساء «انَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَن تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا»، خاطرنشان کرد: امانت‌داری، دستور صریح الهی است و هرگونه تخطی از آن، خروج از مسیر بندگی است.

کربلا؛ تجلی اعلای «ادای امانت»

استاد قاسمی در تحلیل نهضت عاشورا، تفاوت بنیادین میان شهدای صدر اسلام و شهدای کربلا را در «درجه امانت‌داری» دانست و افزود: در کربلا، عشق و مسئولیت به حدی بود که شهدا برای رستگاری بیشتر، حتی از کمک ملائکه نیز چشم‌پوشی کردند. آن‌ها بدن‌های پاره‌پاره یکدیگر را با احساس امانت و مسئولیت جمع می‌کردند و در راه رسیدن به حق، از یکدیگر سبقت می‌گرفتند.

وی در این راستا به نمونه‌ای از این ایثار اشاره کرد: عبدالله بن حسن؛ نوجوانی که هنوز به سن بلوغ نرسیده بود اما با تمام وجود، خود را به عنوان امانتی در اختیار امام حسین (ع) قرار داد تا در راه حقیقت فدا شود. این است معنای واقعی ادای امانت به خدا.

خطیب حرم حضرت معصومه (س) با اشاره به علائم آخرالزمان، نسبت به رواج فرهنگ دروغ هشدار داد: یکی از نشانه‌های دوران ما این است که میان مؤمن و فاسق تمایزی نماند؛ کسی که راست می‌گوید پذیرفته نمی‌شود و دروغگو جایگاه می‌یابد. این وضعیت، خطرناک‌ترین وضعیت برای یک جامعه شیعه است.

استاد قاسمی در پایان تأکید کرد: اگر آن دانشمند مسیحی امروز به وضعیت ما بنگرد، چه خواهد دید؟ ما باید از کلمات عبور کنیم و به سراغ "صدق" و "امانت" برویم. امام حسین (ع) با خون خود به ما آموخت که راستگویی و ادای امانت، تنها راه نجات انسان است. پس تا زمانی که در بازار، در خانواده و در منبر، راست و امین نباشیم، ادعای پیروی از نهج‌البلاغه و عاشورا، تنها یک ادعای توخالی خواهد بود.