استاد احمد عابدی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «شرح حدیث امام سجاد علیه السلام درباره ملاک شناخت انسانهای راستین» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: آیت الله العظمی بروجردی (ره) به نماینده خود در دانشگاه الازهر مصر، آیت الله قمی گفتند تا این روایت از وسائل الشیعه را در همایشی بخواند!. حدیثی که طبرسی در احتجاج از امام رضا علیه السلام نقل نموده و امام هم از امام سجاد علیه السلام نقل فرموده است. این روایت در کتاب وسائل الشیعه، جلد هشتم، صفحه 317، حدیث چهاردهم از باب یازدهم، در بحث نماز جماعت؛ اینکه امام جماعت باید عادل باشد.

وی افزود: در این روایت می خوانیم: «10777- 14: أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ الطَّبْرِسِيُّ فِي كِتَابِ الْإِحْتِجَاجِ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ع: إِذَا رَأَيْتُمُ الرَّجُلَ قَدْ حَسُنَ سَمْتُهُ وَ هَدْيُهُ وَ تَمَاوَتَ فِي مَنْطِقِهِ وَ تَخَاضَعَ فِي حَرَكَاتِهِ فَرُوَيْداً لَا يَغُرَّنَّكُمْ، فَمَا أَكْثَرَ مَنْ يُعْجِزُهُ تَنَاوُلُ الدُّنْيَا وَ رُكُوبُ الْمَحَارِمِ‏ مِنْهَا لِضَعْفِ نِيَّتِهِ‏ وَ مَهَانَتِهِ وَ جُبْنِ قَلْبِهِ فَنَصَبَ الدِّينَ فَخلَّهَا  فَهُوَ لَا يَزَالُ يَخْتِلُ النَّاسَ بِظَاهِرِهِ فَإِنْ تَمَكَّنَ مِنْ حَرَامٍ اقْتَحَمَهُ؛ پس اگر دیدید آدمی رویه و روش او خوب است و درست عبادت می کند و خیلی انسان متواضعی است، فریب نخورید، چه بسیار انسانها هستند که به دنیا دسترسی ندارند، شاید فریب و کلک باشد و می خواهد از راه دین به دنیا برسد. چنین انسانی با ظاهرش مردم را به اشتباه می اندازد. اگر دستش به حرام برسد، آنرا می خورد (اما فعلا دستش نمی رسد)»

استاد عابدی یادآور گردید: در ادامه این روایت می خوانیم: «... وَ إِذَا وَجَدْتُمُوهُ يَعِفُّ عَنِ الْمَالِ الْحَرَامِ فَرُوَيْداً لَا يَغُرَّنَّكُمْ  فَإِنَّ شَهَوَاتِ الْخَلْقِ مُخْتَلِفَةٌ فَمَا أَكْثَرَ مَنْ يَنْبُو عَنِ الْمَالِ الْحَرَامِ وَ إِنْ كَثُرَ وَ يَحْمِلُ نَفْسَهُ عَلَى شَوْهَاءَ قَبِيحَةٍ فَيَأْتِي مِنْهَا مُحَرَّماً فَإِذَا وَجَدْتُمُوهُ يَعِفُّ عَنْ ذَلِكَ فَرُوَيْداً لَا يَغُرَّنَّكُمْ حَتَّى تَنْظُرُوا مَا عَقَدَهُ عَقْلُهُ.  فَمَا أَكْثَرَ مَنْ تَرَكَ ذَلِكَ أَجْمَعَ ثُمَّ لَا يَرْجِعُ إِلَى عَقْلٍ مَتِينٍ فَيَكُونُ مَا يُفْسِدُهُ بِجَهْلِهِ أَكْثَرَ مِمَّا يُصْلِحُهُ بِعَقْلِهِ؛ اگر دیدید شخصی دست به حرام دراز نمی کند مبادا فریب بخورید(و بگویید انسان خوبی است)، شهوتهای مردم مختلف است(شهوت که فقط مال حرام خوردن نیست) و شهوت او چیز دیگری است.»

وی اظهار داشت: به عنوان نمونه چه بسا کسی از اینکه دستش بوسیده شود، امتناع می ورزد، اما نباید فریب خورد؛ چه بسا همین کار هم فریب باشد؛ چرا که نمی گذارد دستش را ببوسند تا دیگران بگویند چه انسان خوبی است. تواضع می کند که مردم به او ارادت بیشتر پیدا کنند. فریبی است تا به دنیا برسد. این موارد، دلیل بر خوب بودن او نیست. چه بسا زیاد هستند که دست به مال حرام دراز نمی کنند اما فریب است. حتی اگر دیدید کسی حرامی انجام نمی دهد، فریب نخورید! نگاه کنید ببینید عقلش چگونه است. فراوان هستند کسانی که گناه نمی کنند و حرام نمی خورند اما عقل درست و حسابی هم ندارند. یعنی به خاطر جهلش خرابی های زیادی دارد فارغ از حرام خرابی هایشان بیش از آبادانی شان است.

این استاد حوزه علمیه قم در بیان ادامه روایت خاطرنشان کرد: «... وَ إِذَا وَجَدْتُمْ عَقْلَهُ مَتِيناً فَرُوَيْداً لَا يَغُرَّنَّكُمْ حَتَّى تَنْظُرُوا أَ مَعَ هَوَاهُ يَكُونُ عَلَى عَقْلِهِ أَوْ يَكُونُ مَعَ عَقْلِهِ عَلَى هَوَاهُ، وَ كَيْفَ مَحَبَّتُهُ لِلرِّئَاسَاتِ الْبَاطِلَةِ وَ زُهْدُهُ فِيهَا فَإِنَّ فِي النَّاسِ مَنْ خَسِرَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةَ بِتَرْكِ الدُّنْيَا لِلدُّنْيَا وَ يَرَى أَنَّ لَذَّةَ الرِّئَاسَةِ الْبَاطِلَةِ أَفْضَلُ مِنْ لَذَّةِ الْأَمْوَالِ وَ النِّعَمِ الْمُبَاحَةِ الْمُحَلَّلَةِ فَيَتْرُكُ ذَلِكَ أَجْمَعَ طَلَباً لِلرِّئَاسَةِ»

وی تصریح نمود: چه بسا شخصی تواضع می ورزد تا ریاستی را به دست بیاورد. اگر دیدید شخصی عاقل و متین هم به نظر می رسد، باز نباید فریب خورد؛  ببینید این شخص، با عقلش علیه هوای نفس است یا با هوای نفس علیه عقلش؟ به عبارت دیگر، آیا دنبال عقل می رود یا به دنبال هوای نفس خود راهی می شود.

استاد عابدی یادآور گردید: اگر می خواهید ببینید چه کسی آدم خوبی است، ببینید چه کسی دنبال ریاست های باطل است، کدام شخص در ریاست ها زهد دارد و چه کسی طمع به ریاست ها دارد؟ برخی دنیا را ترک می کنند برای رسیدن به دنیا و ریاست.  زهد و تواضع را وسیله قرار می دهند. این دست کشیدن از دنیا برای رسیدن به دنیا است و لذت ریاست برای آنها از سایر لذات (اموال و نعمت های حلال) بالاتر و رسیدن به ریاست برایشان از همه چیز مهمتر است. بسیاری از موارد را ترک می کند چون همین تواضع راه برای رسیدن به ریاست است.

استاد درس خارج حوزه تصریح نمود: در ادامه روایت می خوانیم: «...إِلَى أَنْ قَالَ وَ لَكِنَّ الرَّجُلَ كُلَّ الرَّجُلِ نِعْمَ الرَّجُلُ هُوَ الَّذِي جَعَلَ هَوَاهُ تَبَعاً لِأَمْرِ اللَّهِ وَ قُوَاهُ مَبْذُولَةً فِي رِضَاءِ اللَّهِ يَرَى الذُّلَّ مَعَ الْحَقِّ أَقْرَبَ إِلَى عِزِّ الْأَبَدِ مِنَ الْعِزِّ فِي الْبَاطِلِ إِلَى أَنْ قَالَ فَذَلِكُمُ الرَّجُلُ نِعْمَ الرَّجُلُ فَبِهِ فَتَمَسَّكُوا وَ بِسُنَّتِهِ فَاقْتَدُوا وَ إِلَى رَبِّكُمْ بِهِ فَتَوَسَّلُوا فَإِنَّهُ لَا تُرَدُّ لَهُ دَعْوَةٌ وَ لَا تُخَيَّبُ لَهُ طَلِبَةٌ.» امام فرمود: مرد خدا آن کسی است که ذلت ظاهری تبعیت از حق و حرف خدا را از هر عزتی در دنیا بالاتر می داند. در واقع، اصلا ذلت نیست، یعنی با اینکه مردم او را حساب نمی کنند ولی اطاعت حرف خدا برایش از هر عزتی عزیزتر است.  این چنین شخصی مرد خداست، اگر چنین فردی را پیدا کردید، دینتان را از چنین انسانی بگیرید.

تبیین مصادیق «رجل الهی» و معیارهای تشخیص صالحان

استاد عابدی در ادامه به مصادیق عینی «مردان خدا» پرداخت و اظهار داشت: آیت‌الله تهرانی (ره) سه شخصیت برجسته را به عنوان "رجل الهی" معرفی می‌کردند: امام خمینی (ره)، آیت‌الله شیخ مرتضی حائری (ره) و مرحوم آیت‌الله حجت.

ایشان در تبیین ویژگی‌های اخلاقی آیت‌الله حجت (ره) اشاره کرد: ایشان پیش از آیت‌الله بروجردی (ره) مرجع تقلید بودند، اما با تواضعی بی‌نظیر، هنگامی که آیت‌الله بروجردی (ره) از طلبه‌ها خواستند تا برای سخنرانی به حرم بیایند، ایشان نیز در صف طلبه‌ها حضور یافتند و فرمودند: «من نیز یکی از طلبه‌های آقای بروجردی هستم». استاد عابدی تأکید کرد که چنین تواضعی در مسیر حق، مصداق واقعی «مرد خدا» است.

وی با استناد به روایتی از امام صادق (ع)، در مورد معیارهای تشخیص انسان‌های راستین تصریح کرد: صرفِ عبادت و نماز خواندن، معیار کافی برای تشخیص صلاح انسان نیست؛ زیرا ممکن است این اعمال به عادت تبدیل شده باشند. ملاک اصلی خوب بودن، "صدق حدیث" (راستگویی) و "اداء امانت" است؛ چرا که نماز خواندن ضرری مالی یا اجتماعی ندارد، اما راستگویی و امانت‌داری در بسیاری از موارد با ضرر شخصی یا مادی همراه است. بنابراین، کسی که در شرایط سخت، راست بگوید و امانت را بازگرداند، از سر عادت عمل نمی‌کند، بلکه از سر اصالت و ایمان است و همین امر معیار واقعی صلاح انسان است.