به مناسبت سالگرد شهادت امام حسن عسکری علیه السلام، استاد علی جعفری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «گوشه ای از فضایل امام عسکری (ع)» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو اظهار داشت: امام حسن عسکری (علیه ‌السلام) در دورانی بسیار دشوار و تحت فشارهای شدید سیاسی زندگی می‌کردند، اما با این حال، سیره اخلاقی و اجتماعی ایشان الگویی کامل از تعامل سازنده، کرامت انسانی و مدیریت جامعه شیعی در شرایط خفقان است. برای تبیین اخلاق و رفتار اجتماعی آن حضرت، می‌توان به محورهایی اشاره می کنیم.

۱. حسن خلق و برخورد با مخالفان

استاد علی جعفری خاطرنشان کرد: یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های اخلاقی امام عسکری (علیه السلام)، سعه‌صدر و برخورد نیکو حتی با کسانی بود که با ایشان دشمنی می‌کردند. این رفتار چنان تأثیرگذار بود که بسیاری از مخالفان پس از برخورد با ایشان، به ارادتمندان آن حضرت تبدیل می‌شدند.

وی در ادامه بیان کرد: در منابع تاریخی  آمده است که وقتی حضرت در زندان یا تحت مراقبت‌های شدید مأموران عباسی بودند، مأمورانِ با سخت‌دلی که برای مراقبت از ایشان گمارده می‌شدند، پس از مدتی چنان شیفته اخلاق و عبادت ایشان می‌شدند که از کرده خود توبه کرده و به خیل محبان ایشان می‌پیوستند. (ر.ک: بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۳۱۲)

۲. بخشندگی و دستگیری از نیازمندان

این استاد حوزه علمیه قم یادآور گردید: امام حسن عسکری (علیه ‌السلام) در بذل و بخشش و رسیدگی به مشکلات مردم، به‌ویژه شیعیان، شهره بودند. ایشان نه‌تنها نیازهای مالی مردم را برطرف می‌کردند، بلکه به دنبال رفع گرفتاری‌های اجتماعی و معیشتی آنان بودند.

وی ابراز داشت: آموزه‌های تربیتی: ایشان در روایتی اخلاقی، بالاترین درجه تواضع و سخاوت را چنین بیان فرموده‌اند: «مِنَ التَّواضُعِ التَّسلیمُ عَلى كُلِّ مَنْ تَمُرُّ بِهِ، وَالْجُلُوسُ دُونَ شَرَفِ الْمَجْلِسِ؛ از نشانه‌های تواضع، سلام کردن بر هر کسی است که از کنارش می‌گذری و نشستن در جایی پایین‌تر از جایگاه اصلی مجلس است.» (بحارالانوار، ج ۷۸، ص ۳۷۲)

۳. اهتمام به وحدت و انسجام اجتماعی

استاد جعفری عنوان داشت: امام (علیه‌ السلام) همواره شیعیان را به اخلاق نیکو در جامعه و معاشرت با دیگر فرق اسلامی دعوت می‌کردند تا از تشنج و درگیری‌های بیهوده جلوگیری شود. این سیاست ایشان، نوعی «تقیه مداراتی» برای حفظ جان شیعیان و حفظ کیان جامعه بود.

وی تصریح نمود: توصیه به شیعیان: ایشان در نامه‌ای مشهور به شیعیان می‌فرمایند: «أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَ الْوَرَعِ فِي دِينِكُمْ وَ الِاجْتِهَادِ لِلَّهِ وَ صِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكُمْ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ… وَ حُسْنِ الْجِوَارِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص بِذَلِكَ جَاءَ؛ شما را به تقوای الهی، ورع در دین، کوشش برای خدا، راست‌گویی و ادای امانت به کسی که شما را امین دانسته -چه نیکوکار باشد چه بدکار- و همسایه‌داری نیکو سفارش می‌کنم؛ زیرا رسول خدا (ص) برای همین (اخلاق نیکو) مبعوث شد.» (امالی صدوق، ص ۴۶۸)

۴. مرجعیت علمی و پاسخگویی اجتماعی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اظهار داشت: با وجود محدودیت‌های شدید، امام حسن عسکری (علیه‌السلام) یک شبکه ارتباطی قدرتمند (سازمان وکالت) ایجاد کردند تا شیعیان سردرگم نمانند. ایشان با سعه‌صدر به پرسش‌های دینی و اخلاقی مردم پاسخ می‌دادند و در صورت لزوم، مسائل مستحدثه (نوپدید) زمان خود را با استدلال‌های عقلی و نقلی برای مردم تبیین می‌کردند.

۵. صبر و استقامت در برابر ناملایمات

استاد علی جعفری خاطرنشان کرد: شاید مهم‌ترین ویژگی اجتماعی امام در آن دوران، صبوری ایشان در برابر توهین‌ها و فشارهای دربار عباسی بود. ایشان بدون آنکه به درگیری فیزیکی دامن بزنند، با صبرِ توأم با عزت‌نفس، شخصیت الهی خویش را حفظ کردند و به مردم درس دادند که در سخت‌ترین شرایط نیز نباید کرامت انسانی و تقوای اخلاقی را فدای مصلحت‌های آنی کرد.

این استاد حوزه علمیه قم ابراز داشت: رفتار اجتماعی امام حسن عسکری (ع) ترکیبی از «مدارا با مردم»، «قاطعیت در اصول»، «تربیت نفوس» و «حفظ وحدت اجتماعی» بود. ایشان به شیعیان آموختند که یک مؤمن باید در جامعه به عنوان “زینت” (کونوا لنا زینا و لا تکونوا علینا شینا) عمل کند؛ یعنی با رفتار درست خود، مایه افتخار مکتب اهل‌بیت باشد، نه مایه شرمساری.) در بذل و بخشش و رسیدگی به مشکلات مردم، به‌ویژه شیعیان، شهره بودند. حضرت (ع) نه ‌تنها نیازهای مالی مردم را برطرف می‌کردند، بلکه به دنبال رفع گرفتاری‌های اجتماعی و معیشتی مردم بود.