استاد سید محمدعلی فقیهی، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی نشست دوره‌ای اساتید، به تحلیل زیارت تاریخی جابر بن عبدالله انصاری پرداخت و آداب و پیام‌های نهفته در زیارت اربعین را تبیین نمود.

/270/270/21/

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو، با نقل روایتی از «عطیه عوفی» در کتاب بشارة المصطفی، به توصیف لحظات تکان‌دهنده و منظمی پرداخت که جابر بن عبدالله انصاری در اولین زیارت اربعین در پیش گرفت. وی خاطرنشان کرد: زیارت جابر، تنها یک دیدار ساده نبود، بلکه الگویی از «احترام، ادب و پیوند عاطفی» با امام معصوم (ع) بود.

آداب حضوری و آمادگی برای دیدار

استاد فقیهی در تبیین جزئیات این زیارت، به آمادگی‌های جابر اشاره کرد و افزود: جابر پیش از آنکه به قبر مطهر امام حسین (ع) نزدیک شود، غسل نمود، لباس مخصوص (پارچه‌ای بر کمر و دوش) بست و با بوی خوش گیاه "سَعد" خود را معطر کرد. نکته برجسته این است که او در هر گامی که برمی‌داشت، یاد خدا می‌کرد؛ این نشان می‌دهد که مسیر زیارت، مسیری برای ذکر و معنویت است و نه صرفاً یک سفر فیزیکی.

وی افزود: لحظه رسیدن جابر به قبر، لحظه‌ای از اوج استیصال و عشق بود؛ او چنان متأثر شد که بر روی قبر افتاد و از هوش رفت. این حالت، نشان‌دهنده پیوند عمیق میان عاشق و معشوق است که در آن، کلمات جای خود را به سکوت و اشکین می‌دهند.

پیام‌های معرفتی در خطاب جابر به امام (ع)

این استاد حوزه علمیه در تحلیل خطاباتی که جابر در کنار قبر امام حسین (ع) جاری کرد، اظهار داشت: او با ذکر نسب شریف امام، بر پاکی ایشان در زندگی و مرگ تأکید کرد و با اشاره به حضرت یحیی (ع)، تداوم راه توحید و شهادت را در خاندان وحی یادآور شد. جابر با این کلمات، در واقع شناسنامه معرفتی امام حسین (ع) را برای تمام تاریخ بازخوانی کرد.

مفهوم «شریک بودن» با شهدا؛ راهی فراتر از شمشیر

استاد فقیهی در بخش دیگری از گفتگو، به نکته بسیار مهمی در مورد ارتباط با شهدا اشاره کرد. وی با نقل گفتگو میان جابر و عطیه، تبیین نمود: وقتی جابر اعلام کرد که ما نیز با شهدا در آنچه وارد شدند شریک هستیم، عطیه‌ی متعجب پرسید: چگونه ما شریکیم در حالی که نه کوهی بالا رفتیم و نه شمشیری زدیم؟

پاسخ جابر در این نقطه، کلیدی‌ترین پیام برای زائران اربعین است. وی افزود: جابر به استناد حدیث رسول خدا (ص) پاسخ داد که "هر کس گروهی را دوست بدارد، با آنان محشور می‌شود و هر کس عمل گروهی را دوست بدارد، در عمل آنان شریک است". این یعنی محبت صادقانه و همسویی نیت با امام و اصحابش، می‌تواند انسان را در ثواب و مقام شهدا شریک کند، حتی اگر در میدان جنگ حضور نداشته باشد.

وصیت جابر؛ محوریت محبت اهل‌بیت (ع)

استاد فقیه در پایان، به وصیت پایانی جابر به عطیه اشاره کرد و افزود: جابر در پایان سفرش، راه نجات را در "محبت آل محمد (ص)" دانست. او توصیه کرد که هر کس اهل‌بیت را دوست بدارد، دوستش بدارید و هر کس آنان را دشمن تراشد، دشمنش بدارید؛ حتی اگر آن شخص روزه‌دار و شب‌زنده‌دار باشد. او تأکید کرد که محبت اهل‌بیت چنان تکیه‌گاهی است که اگر قدم انسان به دلیل گناهانش لغزَد، این محبت او را دوباره ثابت‌قدم کرده و به سوی بهشت باز می‌گرداند.

وی تأکید کرد: اربعین تنها یک پیاده‌روی نیست، بلکه فرصتی است تا با الگوبرداری از جابر بن عبدالله انصاری، نیت خود را با نیت امام و اصحابش یکی کنیم و با تکیه بر محبت صادقانه، در مسیر حق و حقیقت گام برداریم.

استاد سید محمدعلی فقیهی در پایان گفتگو، با تأکید بر پیام عمیق جابر بن عبدالله انصاری در مورد «محبت»، خاطرنشان کرد: «جابر در لحظات پایانی سفرش، راه نجات را در همسویی نیت با امام حسین (ع) و یارانش دانست. او با استناد به کلام رسول خدا (ص) تأکید کرد که محبت صادقانه، انسان را با اهل‌بیت (ع) محشور می‌کند و او را در ثواب اعمال آنان شریک می‌سازد.»

وی با تبیین وصیت جابر به عطیه، افزود: «توصیه‌ی جابر به ما این است که معیار دوستی و دشمنی را در "محبت به آل محمد (ص)" قرار دهیم. او هشدار می‌دهد که حتی اگر کسی شب‌زنده‌دار و روزه‌دار باشد، اما با اهل‌بیت (ع) دشمنی کند، راه نجات را گم کرده است. در مقابل، هر کسی که دوستدار محمد و آل محمد (ص) باشد، حتی اگر لغزش‌هایی داشته باشد، محبت به این خاندان نورانی چون تکیه‌گاهی استوار، او را از سقوط نجات داده و به سوی بهشت بازمی‌گرداند.»

این استاد درس خارج حوزه علمیه در جمع‌بندی نهایی تأکید کرد: «پیام اصلی زیارت اربعین و روایت جابر این است که "محبت" تنها یک احساس نیست، بلکه یک "مسیر نجات" است. ما باید با تکیه بر این محبت، تلاش کنیم تا در زندگی روزمره، همسو با نیت امام حسین (ع) و یارانش باشیم تا در نهایت، در عمل و مقام نیز با آنان شریک شویم.

استاد سید محمدعلی فقیهی در ادامه گفتگو، با نگاهی به زائرانی که به هر دلیل موفق به حضور در مراسم اربعین نشده‌اند، به موضوع «حضور قلبی» پرداخت و برای تسلای خاطر جاماندگان، به کلام راهبر امیرالمؤمنین (ع) استناد کرد.

حضور در لشکر حق؛ فراتر از مکان و زمان

وی با نقل روایتی از نبرد جمل، تبیین نمود: «زمانی که یکی از یاران امام علی (ع) ابراز تأسف کرد که برادرش در صحنه پیروزی ایشان حضور نداشت، حضرت با سؤالی کلیدی فرمودند: "آیا میل و گرایش برادرت با ما بود؟" و در پاسخ مثبت، اعلام کردند که او بی‌گمان در این صحنه حضور داشته است.»

استاد فقیهی در تحلیل این روایت افزود: «این کلام امام (ع) پیامی عظیم برای تمام کسانی است که به دلیل بیماری، تنگدستی یا هر مانع دیگری از زیارت اربعین باز مانده‌اند. حضرت می‌فرمایند حتی کسانی که در صلب پدران و رحم مادران بودند و هنوز به دنیا نیامده‌اند، اگر نیت و گرایششان با اهل‌بیت (ع) باشد، در لشکر حق حاضرند. بنابراین، هر کسی که با قلبی مشتاق و نیتی صادقانه در خانه خود باشد، در حقیقت در رکاب امام حسین (ع) حضور دارد.»

پاداش‌های معنوی و «فرصت آغاز دوباره»

این استاد درس خارج حوزه علمیه، در بخش پایانی، با نقل حدیثی از امام صادق (ع) در بحارالانوار، به آثار تکوینی و معنوی زیارت پرداخت و خاطرنشان کرد: رسول خدا (ص) برای هر گام زائر، نیکی‌ها می‌نویسد و بدی‌ها را می‌زداید. اما نکته تکان‌دهنده در لحظه‌ی بازگشت زائر است؛ جایی که فرشته‌ای نزد او می‌آید و سلام پیامبر (ص) را می‌رساند و می‌گوید: "اعمالت را از سر بگیر که گذشته‌هایت آمرزیده گشت".

وی در جمع‌بندی نهایی تأکید کرد: این پیام، دعوت به یک "تولد دوباره" است. زیارت اربعین نباید تنها به یک سفر محدود شود، بلکه باید نقطه شروعی باشد برای استارت زدن دوباره زندگی بر اساس پاکی و رستگاری. برای جاماندگان نیز این فرصت مهیاست که با نیت صادقانه و ارتباط قلبی، همان آثار آمرزش و تعالی را کسب کنند، چرا که در پیشگاه امام حسین (ع)، "نیت صادقانه" همان "حضور فیزیکی" است.