استاد محمدهادی جوادی گیلانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره‌ای اساتید به موضوع «تفسیر آیاتی از سوره مبارکه حمد» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در بررسی آیه کریمه «الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ»، شاهد ذکر دو صفت الهی در کنار یکدیگر هستیم که هر دو ناظر به رحمت خداوند هستند. در اینجا باید میان «رحمت عام» و «رحمت خاص» تفکیک کرد.

وی ابراز داشت: رحمت عام الهی شامل تمامی موجودات جهان می‌شود؛ از کوچک‌ترین موجودات گرفته تا انسان‌ها، فارغ از اینکه مؤمن باشند یا کافر، از این رحمت بهره‌مند هستند. ایشان با استناد به دعای رجب و عبارت «یا من یعطی من لم یسأله و من لم یعرفه»، تأکید کرد که خداوند حتی به کسانی که او را نمی‌شناسند یا از او تمنایی ندارند نیز عطا می‌نماید و این تجلی رحمت عامه است. اما در مقابل، «رحمت خاص» تنها متعلق به مؤمنان و بندگان خاص الهی است و این رحمت بر اساس درجات ایمان، به آنان اعطا می‌گردد.

استاد جوادی گیلانی در ادامه به مبحثی در علم عرفان و تفسیر تحت عنوان «تناکح اسما» (پیوند نام‌ها) اشاره کرد و افزود: قرار گرفتن دو اسم الهی در کنار یکدیگر در قرآن کریم (مانند «الرحمن الرحیم»، «غفور رحیم» یا «علیم حکیم»)، اتفاقی نیست و میان این صفات ارتباطی عمیق وجود دارد. تلفیق این اسماء با یکدیگر، اثر جدیدی را در عالم ظاهر می‌کند که با اثر تک‌تک آن‌ها متفاوت است.

وی با ارائه مثالی از دنیای طبیعت، این موضوع را چنین تشبیه کرد: همان‌طور که ترکیب دو عنصر سدیم و کلر منجر به ایجاد نمک طعام می‌شود و ویژگی‌های نمک با ویژگی‌های مجزای سدیم یا کلر متفاوت است، در عالم اسما نیز ترکیب دو صفت الهی، اثرات ویژه‌ای را در هستی ایجاد می‌کند. ایشان تصریح کرد که از آنجا که عالم مادی، «ظل» یا سایه عالم اسماء است، هر ترکیبی در طبیعت، تابعی از پیوندهای موجود در عالم اسماء الهی است.

استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: عبادت و پرستش ما در حقیقت معطوف به اسماء الهی است؛ زیرا ذات اقدس الهی در مقام «غیب الغیوب» فراتر از شناخت و معرفت بشری است و شرط عبادت، معرفت است. بنابراین، ما از طریق تجلیات خداوند در اسماء و صفات او، به شناخت و عبادت پروردگار دست می‌یابیم.

وی در ادامه تبیین رابطه میان معرفت و عبادت، خاطرنشان کرد: شرط اساسی برای عبادت، «معرفت» است؛ چرا که انسان نمی‌تواند خدایی را که نمی‌شناسد، بپرستد. وی تصریح کرد: خداوند تبارک و تعالی در مقام «غیب الغیوب»، در کنه ذات خود به گونه‌ای است که اصلاً قابل شناخت و معرفت نیست.

استاد جوادی گیلانی با استناد به اشعاری در وصف ناتوانی خرد در دستیابی به حقیقت ذات الهی، تأکید نمود که عقل بشر هرگز نمی‌تواند ذات الهی را آن‌گونه که هست بشناسد، اما این شناخت در مرتبه «اسماء و صفات» او امکان‌پذیر است. استاد جوادی گیلانی افزود: دقیقاً در همین مرتبه است که شناخت و معرفت تحقُّق می‌یابد و در نتیجه، عبودیت و پرستش خداوند در این نصاب و مرتبه معنا پیدا می‌کند.

استاد درس خارج حوزه علمیه قم در جمع‌بندی این گفتگو، با اشاره به ترتیب بررسی آیات سوره حمد، خاطرنشان کرد: پس از شرح مفصل «بسم الله» و «الحمد لله ربّ العالمین» در جلسات پیشین، در جلسه امروز به طور مختصر به آیه «الرحمن الرحیم» پرداختیم و دریافتیم که میان این دو اسم، رابطه‌ای عمیق وجود دارد. ایشان در پایان تأکید کرد که این پیوند میان اسماء الهی در سراسر قرآن جاری است و هرگاه این اسماء در کنار یکدیگر قرار گیرند، معانی جدیدی را به مخاطب منتقل کرده و اثرات ویژه‌ای در هستی خواهند داشت.