اخلاق فاضله اقتضا می کند که اگر کسی که در حق انسان بدی کرد، در مقام تلافی نباشد.

به گزارش خبرنگار  پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، استاد مرتضی مقتدایی، امروز چهارشنبه در درس اخلاق خود اظهار داشت: در حدیث آمده است که پیامبر گرامی اسلام صلی الله و علیه و آله و سلم فرمودند: «أمرني ربي ان أعفو عمن ظلمني» خداوند من را به چند چیز مأمور کرده است، اول این که عفو کنم از کسی که به من بدی کرده است. اخلاق فاضله اقتضا می کند که اگر کسی در حق انسان بدی کرد، انسان در مقام تلافی نباشد یعنی دنبال این نباشد که یک فرصتی بیابد و عمل بدی که در حق او روا داشته شده است را تلافی کند.

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم ادامه داد: در قرآن کریم خداوند تاکید می کند: «وَ لْيَعْفُوا وَ لْيَصْفَحُوا» فعل « لْيَعْفُوا» امر است، باید افراد مؤمن عفو و گذشت کنند. برای اینکه مردم دنبال انتقام نباشند و عفو کنند، در ادامه آیه می فرماید: «ألا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحيمٌ» همانطور که شما دوست می دارید خداوند از گناهان شما بگذرد و معصیت شما را عفو کند، شما هم نسبت به بندگان خدا عفو کنید.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: عفو یکی از صفات بسیار نیک و از فضایل مهم اخلاقی است. رسول مکرم اسلام صلی الله و علیه و آله و سلم در حدیثی فرمودند: «ألا اَدُلُّكُمْ عَلى خَيْرِ اَخْلاقِ الدُّنْيا وَ الآْخِرَةِ؟ تَصِلُ مَنْ قَطَعَكَ وَ تُعْطى مَنْ حَرَمَكَ وَ تَعْفو عَمَّنْ ظَلَمَكَ» آیا شما را به بهترین اخلاق در دنیا و آخرت راهنمایی نکنم؟ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به سه چیز در این حدیث توصیه می کنند، یکی اینکه کسی که با شما قطع ارتباط کرده است؛ شما در مقابل او صله رحم کنید و ارتباط ایجاد کنید.

وی افزود: فردی از خویشان امام زین العابدین علیه السلام به خدمت ایشان رسید و در مقابل جمعی، به ایشان فحاشی کرد و رفت، حضرت گفتند: دیدید که او با ما چه کار کرد، بیایید برویم و عملی در مقابل این کار او انجام دهیم. همه فکر کردند که حضرت می خواهند مانند او عمل کنند، با آن حضرت به در خانه او رفتند، حضرت ایشان را صدا زدند و فرمودند: اگر مطالبی که گفتی درست باشد من استغفار می کنم و اگر هم درست نباشد که نیست برای تو طلب مغفرت می کنم. این نمونه کاملی از اخلاق انسانی، اسلامی و دینی است.

وی افزود: دومین صفتی که بهترین اخلاق دنیا و آخرت است، این است که اگر کسی، حق شما را نداد، در مقابل اگر شما چیزی دارید به او عطا کنید، او شما را از حقتان محروم کرد، شما او را محروم نکنید و اگر حقی به گردن شما دارد به او عطا کنید.

این استاد درس خارج حوزه های علمیه در ادامه بیان داشت: سومین صفت نیکو بنا به گفته رسول مکرم اسلام صلی الله و علیه و آله و سلم این است؛ کسی که به شما ظلم کرده را عفو کنید. روش پیامبر و ائمه معصومین علیهم صلوات الله علیهم اجمعین در زندگی این گونه بوده است. از سوی دیگر در قرآن کریم هم تأکید زیادی بر عفو شده است و در قسمت های مختلف این کتاب شریف در مورد آن صحبت شده است.

وی ادامه داد: خداوند می فرماید: «وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها» اگر کسی به شما بدی کرد و شما خواستید تلافی کنید بیش از ظلمی که او کرده است در حقش روا ندارید. در زمان جاهلیت اگر فردی علیه شخص دیگری اقدامی می کرد، قبیله ای علیه او اقدام می کردند و چه بسا که کار به کشت و کشتار و قتل و غارت می رسید. قرآن کریم می فرماید که اگر کسی به شما یک سیلی زد به او یک سیلی بزنید نه اینکه او را بکشید یا خانه او را خراب کنید. در ادامه این آیه از قرآن کریم داریم: «فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ» اما اگر کسی عفو کند، جزای او را خداوند بر عهده گرفته است و خداوند پاداش را به او خواهد داد.

عضو مجلس خبرگان رهبری خاطرنشان کرد: در روایات نیز این موضوع آمده است، در قیامت به کسانی که خداوند پاداششان را بر عهده گرفته است، گفته می شود که شما در دنیا چه کاری کردید؟ می گویند: کسی به ما ظلم کرد اما ما گذشت کردیم؛ در این جا خداوند خطاب به آنها می فرماید: وارد بهشت شوید. در مجمع البیان در ذیل تفسیر آیه فوق، حدیثی از پیامبر اسلام صلی الله و علیه و آله و سلم آمده است: «إذا کانَ یومُ القِیامَةِ نادی مُنادٍ: مَنْ کانَ أجرُهُ عَلَی اللّهِ فَلیدخُلِ الجَنَّةَ» منادی از طرف خداوند فریاد می زند: کسانی که اجرشان بر عهده خداست وارد بهشت شوند، یک جمعیت کثیری می روند. دیگران می پرسند: «فيقال: من ذا الّذي أجره على اللّه؟» در جواب به آنها گفته می شود: «فيقال: العافون عن النّاس. فيدخلون الجنّة بغير حساب» می گویند: شما چه کار کردید که اجرتان با خداوند است، جواب می دهند که ما از مردم گذشت کردیم. خداوند می فرماید: «وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ» هر گناهی هر اندازه هم باشد، خداوند می بخشد و به خاطر عفوی که کردند آنها را وارد بهشت می کند. 250/260/32