مهم ترین مزیت دروس آزاد این است که امکان رقابت علمی سالم برای مدرسین در دروس آزاد فراهم می گردد. در این راه اشخاص بدون این که بر اساس توصیه ها، آشنایی ها و ارتباطات به عنوان مدرس به یک مدرسه ای دعوت شوند بر اساس توانایی های شخصی خودشان یک تدریس را اعلام می کنند و بر اساس همان توانایی های شخصی است که طلاب و فضلای حوزه را پای درسشان می نشانند.

استاد جواد فخار طوسی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: در رابطه با فرصت ها و مشکلاتی که در تدریس آزاد به شیوه کنونی وجود دارد از زوایای مختلفی می شود به این بحث نگاه کرد اما برخی از جهات اهمیت بیشتری دارد و بنده جهات مهم تر را عرض می کنم.

وی افزود: مهم ترین مزیت دروس آزاد این است که امکان رقابت علمی سالم برای مدرسین در دروس آزاد فراهم می گردد. در این راه اشخاص بدون این که بر اساس توصیه ها، آشنایی ها و ارتباطات به عنوان مدرس به یک مدرسه ای دعوت شوند بر اساس توانایی های شخصی خودشان یک تدریس را اعلام می کنند و بر اساس همان توانایی های شخصی است که طلاب و فضلای حوزه را پای درسشان می نشانند. این بزرگترین امتیاز درس های آزاد است اما نباید در این سطح کوچک و خرد به این قضیه نگاه کرد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: اگر به این قضیه در بعد کلان تری نگاه کنیم از این منظر که وقتی امکان رقابت علمی سالم و آزاد فراهم شد به طور طبیعی اشخاص رشد می کنند و اشخاصی در سطح حوزه برجسته و شاخص می شوند که توانایی های بیشتری داشته باشند و افرادی در آینده متصدی مناصب حوزوی می شوند که قدرت علمی بیشتری داشته باشند و یا اینکه قدرت برقراری ارتباط علمی بهتر با طلاب را داشته باشند. به عقیده بنده این بزرگترین امتیاز درس های آزاد است و قطعا در برنامه ریزی هایی که مدیریت حوزه دارد و تشکل ها و نشست هایی که دلسوزانه می خواهند گوشه ای از کار را برعهده داشته باشند و مشکلات را حل کنند حتما باید به این امتیاز دروس آزاد توجه جدی داشته باشند و در برنامه ریزی ها این مطلب مغفول نماند.

وی اضافه کرد: درباره دروس آزاد مشکلاتی وجود دارد که این مشکلات غالبا مورد استناد و تمسک کسانی قرار می گیرد که مخالف این شیوه تدریس آزاد هستند. یکی از آن مشکلات این است که چون هیچ ممیزیِ علمی در این رابطه وجود ندارد و در غالب مراکز اشخاص صرفا بر اساس تشخیص خودشان که خود را برای تدریس صالح می دانند؛ شروع به کار می کنند. این مطلب در حالی است که به این واسطه ممکن است وقت و عمر بسیاری از طلبه ها هدر رود. در این شرایط ممکن است کسی ادعای تدریس کرده و تدریسی را هم آغاز کرده باشد و جمعی را به دورخودش گردآورده باشد در حالی که ممکن است این آقا واقعا صلاحیت تدریس را نداشته باشد. این یک مشکل است که مشکل مهمی است و حتما باید فکری برای این مطلب بشود.

استاد فخار طوسی اظهار داشت: مشکل دومی که به عقیده بنده در سال های اخیر به وجود آمده است این است که زمانی در درس های آزاد، ملاک شلوغی و خلوتی درس، ملاک تجمع طلاب و برجستگی استاد در یک درس توانایی های علمی استاد بود اما متأسفانه شنیده می شود که در سال های اخیر مطالب دیگری در سطح حوزه دخالت می کند که سبب ایجاد جذابیت می شود. در این رابطه نکته قابل توجهی شنیده می شود که در بعضی از درس ها در آخر ماه پول پرداخت می شود.

وی خاطرنشان کرد: این مسأله مناسب نیست که استادی درسش شلوغ باشد به خاطر این که به طلبه هایش پول می دهد. این جاذبه علمی استاد نیست که طلبه ها را به دور خودش جمع کرده است بلکه آن استاد هیچ موضوعیت و خصوصیتی ندارد، اگر همان پول و یا بیشتر از آن پول را استاد دیگری دهد؛ آن استاد کنار می رود. متأسفانه گاهی حمایت های بیرون حوزه یا حمایت های نهادها و ارگان های بیرون از حوزه بعضی ها را شاخص و برجسته می کند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: اگر ما بحثی را تحت عنوان فرصت ها و تهدید های دروس آزاد داشته باشیم این مطلب قطعا یکی از تهدیدها است. این که در درس های آزاد عوامل دیگری غیر از عوامل علمی مثل پول یا حمایت های فراحوزوی باعث شلوغی و برجسته شدن درس یک استاد شود؛ مشکل مهمی است.

وی اضافه کرد: مشکل دیگری که وجود دارد در شیوه تدریسی است که غالبا در دروس آزاد اعمال می شود یعنی غالب درس های آزاد به این شیوه است که استاد می آید و هر روز یک قسمت از متنی که معین شده است را به طلبه ها القا می کند و درس می گذرد یعنی درس بیشتر از آن که استعداد محور، طلبه محور و کار محور باشد؛ استاد محور است این مشکلی است که از جهت شیوه تدریس در درس های آزاد عمومیت دارد.

استاد فخار طوسی اظهار داشت: یک مشکل دیگری که در درس های آزاد وجود دارد و این مشکل مشاهده می شود این است که به واسطه این که بخشی از دوران طلبگی اصطلاحا تحت برنامه و در مدارس برگزار می شود و طبیعتا در مدارس هم اساتیدی دعوت می شوند که دارای ارتباطات باشند یا از یک ممیزی هایی عبور کرده باشند بنابراین برای عموم اشخاصی که می خواهند تدریس کنند؛ امکان حضور در نقش مدرس در مدارس وجود ندارد لذا خیلی از اشخاص برای این که بتوانند تدریس کنند؛ مجبور هستند به یک باره بیایند از رسائل و مکاسب اعلام تدریس کنند. بنده مواردی را می شناسم که هیچ سابقه تدریسی را در سابق نداشتند و شروع تدریسشان با همین رسائل و مکاسب بوده است؛ این مسأله خیلی مشکل بزرگی است. کسی که هیچ سابقه تدریس و تجربه تدریسی در سطوح پایین تر ندارد نه ادبیاتی گفته است و نه فقه و اصولی به یک باره نباید شروع به گفتن رسائل و مکاسب کند.

وی خاطرنشان کرد: بنده بیست سال به تدریس سطوح عالی اشتغال داشته ام. به عقیده بنده دو چیز باید به حسب تجربه در درس های سطوح عالی مدنظر باشد. یک مسأله این است که درس ها از حالت استاد محوری و این که استاد متکلم وحده باشد و در درس بیاید درس را القا کند و برود و کار و تدریسی بر دوش طلبه ها نباشد خارج شود یعنی درس باید تبدیل شود به یک تعامل و یک ارتباط دو سویه بین استاد و طلبه. بخش کوچکی از بار درس که همان نظارت و هدایت است باید بر عهده استاد باشد اما بخش اصلی در درس باید به عهده طلبه ها باشد و درس ها باید بنیان و محورش بر فعالیت های علمی خود طلبه ها و تحت نظارت استاد باشد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: به عقیده بنده این مسأله خیلی در رشد و شکوفایی طلبه ها موثر است و بسیار مفید فایده است اما باید حتما تحت نظارت استاد باشد چون طلبه در مراحل ابتدایی سطوح است و می خواهد رسائل و مکاسب و کفایه بخواند فلذا نباید دچار اشتباه در یادگیری و فراگیری شود.

استاد فخار طوسی اظهار داشت: نکته دومی که تجربه شخصی است و بنده این کار را به صورت مکرر انجام داده ام؛ این است که در هر درسی طلبه ها باید نسبت به جایگاه و کاربرد آن درسی که می خواهند بخوانند توجیه شوند، بسیاری از طلبه ها دچار بی انگیزگی در فراگیری هستند. این مطلب به این خاطر است که این طلبه ها توجیه نیستند که این بحث را برای چه چیزی می خوانند و در دنیای امروز از این بحث چه استفاده هایی می توان کرد یا در کلیت بحث مکاسب که میخوانند؛ این بحث در کجای این منظومه قرار می گیرد و چه ارتباطی با قبل و بعد از آن دارد.

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: این یک تجربه است و بنده این مطلب را مکرر مشاهده کردم که در آن بحث هایی که ابتدای بحث کاملا این توجیه صورت می گرفت یعنی گاهی ما یک جلسه را اصلا اختصاص به همین کار می دادیم؛ نتیجه بهتری می گرفتیم و ذهن طلبه ها از ابتدا خیلی درگیر با سوالات، مسائل و کاربردهای آن می شد و بنده می دیدم طلبه ها تا آخر بحث با اشتیاق مسائل را دنبال می کنند تا ببینند کی، کجا و چگونه به اهدافی که روز اول گوینده بحث گفته بود می رسند؛ این تجربه ای است که به عقیده بنده اگر کلیت و توسعه پیدا کند مفید است./260/21/