چگونه است که امام سجاد علیه السلام در برهه ای از زمان می فرماید حتی 20 نفر هم نیستند که ما را دوست داشته باشند و پیرو ما باشند اما در زمان امام باقر علیه السلام می بینیم که از اقصی نقاط جهان اسلام و حتی جهان به سراغ امام باقر علیه السلام می آیند، این کار ناشی از یک برنامه ریزی و ایجاد ساختار بوده است که توسط امام سجاد علیه السلام انجام شده است و یکی از جنبه های خاص امام سجاد علیه السلام، تربیت نیروی انسانی برای کارهای تشکیلاتی امام باقر علیه السلام بوده است.

استاد محمد جواد تاکی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: یکی از منابع و نکات اصلی شناخت مسیر فقه و علی الخصوص مسیر عملی کردن فقه در جامعه سیره اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام است.

وی افزود: از زندگی امام سجاد علیه السلام نکات اخلاقی و عرفانی و معارفی زیادی برداشت می شود اما هیچ وقت به زندگی امام سجاد علیه السلام به عنوان برهه ای از زمان برای پیشبرد دین نگاه نمی کنیم بلکه فقط بیان می کنیم که ایشان در شرایط اختناق قرار داشتند و حضرت به این نتیجه رسیده بودند که معارف را در قالب ادعیه به مردم منتقل کنند اما این مسأله تمام قضیه نیست امام سجاد علیه السلام نقش اجتماعی بسیار جدی ای را برای ادامه داشتن مسیر دینی که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آورده بودند دنبال کردند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: مثالی که در این رابطه برای روشن شدن این کلام وجود دارد این است که امام سجاد علیه السلام می فرمایند: امروز در مدینه و اطراف مدینه حتی 20 نفر هم نیستند که ما را دوست داشته باشند و از پیروان ما باشند اما در زمان امام باقر علیه السلام عده ای از خراسان یا از آفریقا به سمت مدینه می آیند تا سوالاتشان را از ایشان بپرسند.

وی افزود: چگونه است که امام سجاد علیه السلام در برهه ای از زمان می فرماید حتی 20 نفر هم نیستند که ما را دوست داشته باشند و پیرو ما باشند اما در زمان امام باقر علیه السلام می بینیم که از اقصی نقاط جهان اسلام و حتی جهان به سراغ امام باقر علیه السلام می آیند، این کار ناشی از یک برنامه ریزی و ایجاد ساختار بوده است که توسط امام سجاد علیه السلام انجام شده است و یکی از جنبه های خاص امام سجاد علیه السلام، تربیت نیروی انسانی برای کارهای تشکیلاتی امام باقر علیه السلام بوده است.

استاد تاکی اظهار داشت: در بعضی از عبارات تاریخی استفاده می شود که آن حضرت سالی هزار برده می خریدند و آزاد می کردند و در برخی دیگر است که در کل عمرشان چهار هزار برده را آزاد می کردند-برده یعنی فردی که در جنگ از کشورهای دیگر یعنی از ایران، طبرستان، خراسان، آفریقا و یمن دستگیر شده بود- حضرت این برده ها را انتخاب می کردند و می خریدند و تربیت اخلاقی، معنوی و اسلامی آنها را برعهده می گرفتند و بعد هم آنها را آزاد می کردند؛ طبیعتا عده ای از اینها به ایران یا آفریقا یا کشورهایی که از آن جا آمده بودند بازمی گشتند و در این زمان یک پایگاه اجتماعی در آن جا درست می کردند.

وی تاکید کرد: چنین استقبالی از امام باقر علیه السلام به جهت این است که امام سجاد علیه السلام چنین نیروهایی را تربیت کردند، داستان معروفی در این باره نقل شده است؛ زمانی بود که در مدینه باران نمی آمد و خشکسالی شده بود مردم از خانه های خودشان بیرون آمدند و سه روز دعا کردند اما بارانی نبارید راوی می گوید: دیدم همه بازگشتند اما یک نفر سرش را بر روی زمین گذاشته بود و گریه می کرد و می فرمود: خدایا من سرم را از روی زمین بر نمی دارم تا باران بیاید و باران هم آمد، راوی می گوید: من این فرد را دنبال کردم و دیدم که به خانه امام سجاد علیه السلام آمد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: راوی می گوید فردای آن روز به امام علیه السلام عرضه داشتم که من می خواهم یکی از برده های شما را بخرم حضرت فرمودند: اگر خود او راضی است من راضی هستم، برده در همان شب از خدا می خواهد که جانش را بگیرد چون دوست داشت که نزد امام سجاد علیه السلام بماند و از دنیا می رود، این یکی از برده های امام سجاد علیه السلام بود که به مقام مستجاب الدعوه بودن رسیده بود.

وی افزود: با دقت نکردن در سیره امام سجاد علیه السلام ایشان را فقط ممتاز در بحث های معارفی تلقی می کنیم در حالی که ایشان یک کار اجتماعی بزرگ انجام داده اند و مسیر اسلام را برای آینده هموار کردند، زراره فقط زرارة بن اعین نیست بلکه زراره و چهار نفر از برادرانش از شاگردان امام باقر و امام صادق علیهما السلام بودند، پدر بزرگ اینها از بردگان ایرانی امام سجاد علیه السلام بوده است.

استاد تاکی اظهار داشت: امام سجاد علیه السلام در عین اختناقی که بعد از قضیه کربلا برای ایشان به وجود آمده بود در قالب تربیت نیروی انسانی زمینه را برای امام باقر علیه السلام در جهان اسلام و برای اشخاص خاصی که در آینده تبدیل به حلقه اول اصحاب اجماع امام باقر علیه السلام شدند فراهم کردند یعنی وظیفه تربیت نیروی انسانی برای امام باقر علیه السلام بر عهده امام سجاد علیه السلام بود؛ گاهی اوقات برای شناساندن اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام فقط به گزاره های اخلاقی و عرفانی رجوع می کنیم و به رفتارهای اجتماعی و جریان ساز ائمه هدی علیهم السلام نگاه نمی کنیم.

وی خاطرنشان کرد: به نظر بنده توجه به این نکته در فهم فقاهت و فقه سیاسی و عملکرد سیاسی ما در فقاهت تأثیر گذار است یعنی اگر ما این انسان 250 ساله را درست بشناسیم و متناسب با هر مرحله ای از زمان اثرگذاری امام معصوم بر جریانات اجتماعی را پیگیری کنیم که آنها چه کردند که در طول این مدت حرکت دین متوقف نشد و چه آینده نگری داشتند و چه زیر ساخت هایی را برای امامان بعدی ایجاد کردند؛ سیره این بزرگواران را بهتر درک می کنیم.

این استاد حوزه علمیه قم در انتهای سخنانش اظهار داشت: سیره اهل بیت علیهم السلام با توجه به این ویژگی ها یکی از مهم ترین منابع برای فقه حکومتی و اجتماعی ما است و این نکته کمتر مورد توجه قرار گرفته است و ما نتوانسته ایم از سیره اهل بیت علیهم السلام در این راستا به خوبی استفاده کنیم با توجه به این نگاه یکی از بهترین منابع کتاب انسان دویست و پنجاه ساله و دو سه کتابی است که شبیه آن هستند اگر این نوع نگاه درست شود در شناساندن امامان معصوم به مردم هم متفاوت عمل خواهیم کرد و بیشتر جنبه های مشخص علمی، تاریخی و اجتماعی ائمه علیهم السلام آشکار خواهد شد. /260/21/