مسئولین باید یک فکری برای آثار منفی قرنطینه خانگی بکنند. مخصوصا اگر مدت طولانی درگیر این ویروس باشیم. چون خیلی از مردم امرار معاششان متوقف بر کار بیرون از منزل است و در شرایط قرنطینه خانگی با مشکلات زیاد اقتصادی مواجه می شوند که ممکن است باعث حوادث غیر قابل پیشگیری و پیش بینی شود.

استاد سید صدرا هاشمی در ادامه بحث کرونا به بررسی ابعاد گوناگون برخورد با ویروس کرونا پرداخت. وی در ابتدای گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به احکام فقهی افرادی اشاره کرد که با کرونا می میرند؛

وی ضمن اشاره به اینکه عمده این احکام مربوط به غسل، کفن و دفن می‌باشد، به عنوان مقدمه ادامه داد: این احکام از جمله واجبات کفائی برای زندگان است و هیچ ربطی به خود میت ندارد لذا شخصی که با کرونا بمیرد یا با غیر کرونا هیچ فرقی غیر از اعمالی که با اختیار در دنیا انجام داده و در سرای باقی باید جوابگو باشند، ندارد.

استاد هاشمی در ادامه به غسل میت اشاره کرد و گفت: متخصصین می گویند چون با غسل دادن چنین میتی ویروس به غسل دهنده سرایت می کند لذا از غسل دادن آنها جلوگیری می شود.

وی در این زمینه به دو نکته اشاره کرد و گفت: اولا: این یک بحث تخصصی است و باید متخصص نظر بدهد و اگر متخصصین در این زمینه کوتاهی کرده باشند، خودشان باید جوابگو باشند. چون بعضی می گویند این ویروس با تجهیزات و غسل ارتماسی سرایت نمی کند. در هر صورت نباید برای راحتی کار، غسل را تبدیل به تیمم کرد. ثانیا: بر فرض چنین اتفاقی چون غسل بدل دارد باید بجای غسل، میت را تیمم بدل از غسل کرد.

این استاد حوزه علمیه در ادامه بررسی احکام در زمینه اموات درگیر کرونا، به کفن میت اشاره کرد و گفت: تمام مطالبی که در غسل گفته شد، در کفن کردن هم هست؛ الا به اینکه کفن بدل ندارد.

وی به نماز میت اشاره کرد و گفت: ظاهر امر بر این است که انجام این مسأله هیچ مشکلی ندارد و حتما باید بر میت ناقل کرونا نماز میت خوانده شود.

وی در ادامه به مسأله مهم دفن میت اشاره کرد و در این راستا به سه نکته توجه داد: در دفن میت سه امر  واجب است: امر اول آن است که باید قبر به نحوی باشد که جسد میت از تعرض حیوانات در امان باشد. امر دوم در این زمینه است که باید قبر به نحوی باشد که بوی جنازه به بیرون سرایت نکند و امر سوم به این قرار می باشد که میت در قبر باید رو به قبله قرار بگیرد.

وی خاطرنشان کرد: ظاهرا امر اول و دوم رعایت می شود. چون قبر میت ناقل کرونا عمیق تر از میت معمولی است، در امر سوم هم اگر ممکن است کسی وارد قبر بشود باید میت را رو به قبله قرار دهد و اگر این امکان فراهم نیست و او را با طناب داخل قبر می کنند، لازم است طوری با طناب او را وارد قبر کنند که وقتی در قبر قرار می گیرد، رو به قبله باشد.

استاد هاشمی در بیان آخرین نکته در این بخش گفت: مسئولین باید یک فکری برای آثار منفی قرنطینه خانگی بکنند. مخصوصا اگر مدت طولانی درگیر این ویروس باشیم. چون خیلی از مردم امرار معاششان متوقف بر کار بیرون از منزل است و در شرایط قرنطینه خانگی با مشکلات زیاد اقتصادی مواجه می شوند که ممکن است باعث حوادث غیر قابل پیشگیری و پیش بینی شود.

استاد هاشمی در بخش دوم از این گفتگو به بررسی این سوال پرداخت که اگر شخصی با «ویروس کرونا» بمیرد حکم «شهید» دارد؟

وی در مقام پاسخ به این سوال، به عنوان مقدمه بیان داشت: «شهادت و شهید» در فرهنگ اسلامی واژه ای بسیار «مقدس» است و در وصف عظمت آن «آیات169 و170 سوره ال عمران» کفایت می کند که در وصف شهداء می فرماید: «وَ لا تَحْسَبَنَ‏ الَّذِينَ‏ قُتِلُوا فِي‏ سَبِيلِ‏ اللَّهِ‏ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ‏» یعنی شهداء را مردگان نپندارید، بلکه آنها زنده هستند و نزد پروردگارشان با خوشحالی تمام از انواع نعمت ها استفاده می کنند و در پایان می فرماید شهداء هیچ ترس و حزنی ندارند.

یا در روایت امده است که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: «فَوْقَ كُلِّ ذِي‏ بِرٍّ بَرٌّ حَتَّى يُقْتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِذَا قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَيْسَ فَوْقَهُ بِرٌّ» یعنی بالاتر از هر خوبی، خوبی وجود دارد مگر اینکه کسی در راه خدا کشته شود که خوبی ای بالاتر از این قابل تصور نیست.

وی در ادامه به طرح چهار سوال و همین طور پاسخ به آنها پرداخت. 1) شهید کیست؟ 2) چه احکامی دارد؟ 3) آیا کادر درمانی که با کرونا از دنیا میروند حکم شهید را دارند ؟ 4) آیا غیر کادر درمانی که با « کرونا » میمیرند هم ممکن است حکم شهید را داشته باشند؟

این استاد حوزه علمیه، در مقام پاسخ به سوال اول گفت: شهید به کسی می گویند که در راه خدا (فی سبیل الله) جانش را از دست بدهد.

استاد سید صدرا هاشمی در مقام پاسخ به سوال دوم گفت: این سوال دو صورت دارد: الف) اگر فردی در «معرکه جنگ» جانش را از دست بدهد، باید بدون غسل و کفن و با همان لباس رزمش، بر او نماز خواند، و دفنش کرد. ب) اگر در راه خدا باشد ولی در «معرکه جنگ» نباشد، بین علماء اختلاف است که آیا غسل و کفن لازم دارد؟ عمده علماء معتقدند که باید غسل و کفن بشود، و با افراد معمولی از این جهت فرقی ندارند. (برای تفصیل مطلب می توانید به کتاب مفتاح الکرامه جلد 3ص465 تا ص477 و یا به کتاب ریاض ج 1ص457 مراجعه کنید.)

وی جواب سوال سوم را به این صورت مطرح کرد: قطعا تلاش کادر درمانی چون در جهت حفظ جان مردم است از مصادیق «فی سبیل الله» می باشد لذا عزیزان «پر تلاش» کادر درمانی در این محیط «پر خطر» که به خاطر خدا این همه زحمت را تحمل می کنند، اگر در این راه جانشان را از دست بدهند، طبق روایات و حتی طبق آیه ای که ذکر شد «شهید» محسوب می شوند ولکن طبق نظر مشهور در این مورد غسل و کفن نیاز هست.

جواب سوال چهارم به این صورت توسط استاد سید صدرا بیان گردید که طبق روایات چندین گروه هستند که ولو مرگشان در راه خدا نبوده ولی «شهید» محسوب می شوند. از باب مثال: 1) کسی که در راه دفاع از مال، جان یا ناموسش کشته شود.2) کسی که در حین تعلیم و تعلم، کشته شود. 3) کسی که در غربت بمیرد.4) کسی که با محبت به خاندان پیامبر بمیرد. 5) کسی که عاشق کسی شده و این عشقش را به خاطر خدا کتمان کند و صبر کند و تن به معصیت ندهد و بمیرد 6) کسی که در روز یا شب جمعه بمیرد. 7) کسی که در آب غرق شود یا زیر آوار بمیرد. 8) زنی که هنگام زایمان بمیرد. 9) کسی که با مریضی «طاعون» یا «درد شکم» بمیرد و مواردی دیگر.

استاد سید صدرا هاشمی، از اساتید و مدرسین حوزه علمیه قم، در ادامه این گفتگو با پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به بیان چند نکته پرداخت.

وی در مقام بیان اولین نکته گفت: اینکه به این افراد تنزیلا «شهید» گفته شده، فقط از باب فضیلت است، نه اینکه نیاز به غسل و کفن ندارند یا اگر حق الناس به گردنشان است، مرتفع می گردد.(مراجعه کنید به کتاب موسوعه سید خوئی ج8ص396 مسئله 9).

این استاد حوزه علمیه قم در توضیح نکته بعدی به این شبهه پرداخت که بعضی از این موارد (مثل کسی که جمعه بمیرد یا با مرض طاعون...)، امر غیر اختیاری هستند، پس لازمه اش این است که ثواب و عقاب مترتب بر امر غیر اختیاری شده باشد، که قبحش بر همگان روشن است!!

وی در مقام پاسخ گفت: اگر «عقاب و عذاب» بر امر غیر اختیاری مترتب شود، حتما قبیح است ولی اگر  «ثواب و تفضل» بر امر غیر اختیاری مترتب شود، به تعبیر شیخ انصاری بحث تجری رسائل: «فقبحه غیر معلوم»؛ و به نظر حقیر قطعا قبیح نیست، چون از باب لطف و تفضل است.

استاد سید صدرا هاشمی این قسمت از بحث را اینگونه جمع بندی کرد: اگر «طاعون» در روایات کنایه از ویروس باشد ( که بعید هم نیست؛ چون با ریشه لغوی که بعضی لغویون ذکر کرده اند، سازگار است) بر مرگ مردم عادی با این «ویروس کرونا» هم «شهید» صدق می کند.

در ادامه این بحث، به قسمت دیگری از این موضوع پرداخته می شود و به این سوال اساسی پاسخ داده می شود که آیا بر سفر در این ایام  «سفر معصیت» صدق می کند که در نتیجه نماز تمام باشد؟

در همین رابطه این استاد حوزه علمیه به برخی احکام فقهی سفر در زمان شیوع بیماری های «مسری» مثل «کرونا» پرداخت.

وی گفت: از مسلمات «فقه شیعه» این است که مسافر با شرائط خاص باید نمازهای چهار رکعتی را قصر ( دو رکعتی ) بخواند و روزه هم نگیرد ( البته بعد از سفر باید قضای روزه ها را بجای آورد). ولی در چند مورد مسافر باید نمازهای چهار رکعتی را تمام بخواند و روزه هم بگیرد، مثل کثیر السفر و... از جمله این موارد مسافری است که سفرش «سفر معصیت» باشد.

وی اینگونه ادامه داد که سوال اینجاست: آیا کسی که در زمان شیوع بیماری های مسری مثل «کرونا» به سفر برود سفرش «سفر معصیت» است که در نتیجه لازم باشد نمازهایش را تمام بخواند و روزه هایش را هم بگیرد؟

وی خاطر نشان کرد، پاسخ به این سوال نیاز به مقدمه ای دارد، ابتدا باید دانست که سفر چند صورت دارد:

1) سفر برای انجام کار واجب یا مستحب یا مباح یا مکروه، مثل سفر برای حج واجب، زیارت ائمه، تفریح حلال و...

2)سفری که خودش از مصادیق «معصیت» باشد، مثل سفر برای فرار کردن از دست طلبکار؛ در صورتی که این شخص توان پرداخت بدهی اش را دارد، یا سفر فرزند در صورتی که پدرش او را نهی کرده و این سفر باعث اذیت پدر و مادر بشود...

3)سفری که هدف و غایت شخص سفر کننده امر«حرامی» باشد، مثل سفری که هدف و غرضش ضرر زدن به یک مسلمان یا خوردن خمر باشد...

4) سفری که لازمه اش تحقق «فعل حرام» باشد، مثل اینکه طرف به مسافرت برود و لازمه چنین سفری این باشد که دیگر نتواند درس بخواند در حالی که درس خواندن بر او واجب باشد...

5)سفری که خودش حرام نیست و برای هدف حرامی هم نیست ولی در ضمن سفر کار حرامی انجام بدهد، مثل اینکه در سفر شراب بخورد یا غیبت شخص محترمی را بکند...

استاد سید صدرا هاشمی بعد از بیان صور پنج گانه سفرها به بررسی احکام فقهی هر یک از آنها پرداخت.

وی درباره حکم فقهی سفر اول گفت: به این سفر، اصطلاحا «سفر مباح» می گویند و مسافر باید نمازهای «چهار رکعتی» را «دو رکعتی» بخواند و حق روزه گرفتن هم ندارد.

در ادامه حکم فقهی صورت دوم را به این صورت بیان کرد: همه فقهاء معتقد هستند که این صورت از سفر، از مصادیق «سفر معصیت» است و لذا باید در سفر نمازها را تمام بخواند و روزه هم بگیرد. البته مرحوم شهید اول در این زمینه این نظر را ندارد، این عالم بزرگوار در کتاب «روض الجنان ج2ص1033»، سفر« معصیت» را منحصر در فرض سوم دانسته است.

استاد هاشمی در ادامه بیان احکام فقهی صور پنج گانه سفر، به بیان حکم فقهی صورت سوم از سفر رسید و در این رابطه گفت: تقریبا همه علما معتقد هستند که این سفر «سفر معصیت» است و مثل صورت دوم باید نمازها را تمام به جا بیاورد و روزه هم بگیرد.

وی حکم فقهی صورت چهارم را به این صورت بیان داشت که در این فرض هم مشهور قائل به «سفر معصیت» هستند و نمازها تمام است و روزه هم باید گرفته شود.

وی در ادامه بیان حکم فقهی صورت چهارم گفت: البته خیلی از فقهاء این فرض را مطرح نکرده اند، شاید هم این بزرگواران صورت سوم و چهارم را یکی فرض کرده باشند.  

استاد هاشمی در این رابطه، به کتاب مدارک الاحکام ج 4 ص 446 ارجاع داده است.

این استاد حوزه علمیه حکم فقهی صورت پنجم را اینگونه بیان داشت که تقریبا همه فقهاء معتقدند، این مورد از سفر، از مصادیق «سفر معصیت» نیست.

وی در مقام بیان کلی نسبت به موارد ذکر شده، گفت: برای تحقیق در مطالب فوق می توانید به کتاب «موسوعة الامام الخوئی ج 20 ص 94 الی ص 122» مراجعه کنید.

استاد هاشمی بیان خود را با بیان این نکته به پایان رساند که در تقسیم اقسام سفر و ذکر مثال آن بین فقهاء اختلاف نظر وجود دارد./270/260/43/