در دعاهای ما به جنبه توحیدی و علت العلل بودن خداوند توجه بیشتری شده است؛ به این علت که انس ما به عوامل مادی بیشتر است و از این رو فکر می کنیم که رازق و سبب اصلی همین اسباب مادی هستند لذا در روایات به جنبه توحیدی تأکید بیشتری شد تا این غفلت جبران شود، مخصوصا در دعای هفتم صحیفه سجادیه که حضرت سجاد علیه السلام به درگاه الهی عرضه می دارد: «فَهِيَ بِمَشِيَّتِكَ دُونَ قَوْلِكَ مُؤْتَمِرَةٌ، وَ بِإِرَادَتِكَ دُونَ نَهْيِكَ مُنْزَجِرَةٌ».

استاد مرتضی موحدی پور در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، ضمن اشاره به کرونا و موضوعات مختلف قابل بحث در این باره، از جمله «علت ابتلاء انسان ها به این بلاها» یا موضوع «وظایف ما»، این دقایق را به توجه دادن به دو حیث مادی و الهی پدیده ها اختصاص داد و به پاسخ به دو شبهه در این موضوع پرداخت.

این استاد حوزه علمیه به شبهه معروفی اشاره کرد که این ایام بسیار مورد توجه قرار گرفته است و آن «اعمال محدودیت ها و تعطیل شدن بقاع متبرکه و حرمها و مساجد» است.

وی گفت: برخی نسبت به این تعطیل کردن ها به این مطلب متمسک می شوند که این مکان های مقدس، به علت انتسابی که به اولیای الهی و معصومین علیهم السلام دارند، به ویروس ها و میکروب ها و عوامل مادی بیماری آلوده نمی شوند؛ گویا تفکر آنها این است که مقامات معنوی و درجات بالای روحی، معرفتی و وجودی این حضرات معصومین یا امام زادگان یا خود مقام و رتبه خدای متعال که مسجد انتساب به او دارد، قداستی می یابند که مانع از آلوده شدن است و با این طهارت و قداست، آلوده شدن این اماکن، دور از شأن آنها است و با مرتبه آنها نمی سازد.

استاد موحدی پور افزود: گویا ذهنیت آنها و تفکر این افراد ایجاب می کند که مقامات معنوی و درجات بالای روحی، معرفتی و وجودی حضرات معصومین یا امام زادگان یا مقام و رتبه خدای متعال که مسجد انتساب به آن وجودهای مقدس دارد و با وجود این طهارت و قداست، آلوده شدن این مکان ها دور از شأن آنهاست و با مقام و مرتبه آنها نمی سازد که در اثر این تفکرات، تحرکاتی را هم شاهد بودیم و جسارت هایی هم به برخی از اعتاب مقدسه شد و البته عده زیادی هستند که این عمل را تقبیح می کنند اما ممکن است این سؤال برایشان باقی مانده باشد که مگر می شود حرم ائمه معصومین علیهم السلام آلوده به میکروب ها و عوامل بیماری زا شود.

وی خاطرنشان کرد: جواب این شبهه نیاز به یک بحث مهم و اساسی دارد که این تلقی، تلقی غلطی است و بر خلاف آیات، روایات، تاریخ و سیره ائمه معصومین علیهم السلام است.

استاد موحدی پور به عنوان مقدمه گفت: بر اساس آیات کریمه قرآن، یکی از فلسفه های هدایت خدای متعال آن است که نماینده های خداوند و هادیان به سوی او که در روی زمین قرار داده می شوند، از جنس انسان باشند و این یکی از فلسفه های هدایت انسان از دیدگاه قرآن است. در سوره مبارکه «اسراء» خداوند متعال می فرماید: «وَ ما مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جاءَهُمُ الْهُدى‏ إِلَّا أَنْ قالُوا أَ بَعَثَ اللَّهُ بَشَراً رَسُولًا» (و چيزى مردم را زمانى كه هدايت به سويشان آمد از ايمان آوردن باز نداشت، جز اينكه گفتند: آيا خدا بشرى را به پيامبرى برانگيخته است؟) (سوره مبارکه اسراء 94)

وی افزود: قرآن کریم پاسخ می دهد که اگر حتی فرستادگان از ملک هم بودند، برای هدایت انسان ها لازم می آمد که آن ملائکه به صورت انسان، به هدایت مردم اقدام می نمودند. یعنی فلسفه های هدایت انسان ها این است که از جنس خودشان هادی، منذر و مبشر برای آنها فرستاده شود؛ اگر برای جنس انسان هستند، باید به صورت انسان هادی، پیامبر و امام فرستاده بشود.

وی افزود: انسان یعنی مرکب از جسم و روح و جنبه مادی و معنوی. وقتی این دو جنبه را پیدا کرد، جنبه مادی او، یعنی جنبه بدن او هم اقتضائات و لوازمی دارد؛ نمی شود آن اقتضائات و لوازم را از آن جدا کرد؛ اگر بدن، بدن است، آن لوازم و اقتضائات را دارد و باید آن نیازها و لوازم را برآورده کند لذا خداوند در قرآن به همین تفکر نادرست اشاره می کند که می گفتند مگر می شود خداوند متعال این چنین رسولی داشته باشد؛ «وَ قالُوا ما لِهذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعامَ وَ يَمْشِي فِي الْأَسْواقِ لَوْ لا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَهُ نَذِيرا» (و گفتند: اين چه پيامبرى است كه غذا مى‏خورد و در بازارها راه مى‏رود؟ چرا فرشته‏اى به سوى او نازل نشده كه همراه او بيم دهنده باشد؟) ( سوره مبارکه فرقان7)

وی خاطرنشان کرد: این دسته از افراد کسانی بودند که جنبه معنوی پیغمبر را ترجیح می دادند و می گفتند رسالت دارای آن مقام بزرگی است که یک انسان نمی تواند رسول باشد.

استاد موحدی پور به پاسخ قرآن در این زمینه اشاره کرد: «وَ ما أَرْسَلْنا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعامَ وَ يَمْشُونَ فِي الْأَسْواقِ وَ جَعَلْنا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَ تَصْبِرُونَ وَ كانَ رَبُّكَ بَصِيرا» (و ما پيش از تو هيچ يك از پيامبران را نفرستاديم مگر آنكه آنان هم غذا مى‏خوردند و در بازارها راه مى‏رفتند و ما برخى از شما را [وسيله‏] آزمايش برخى ديگر قرار داديم [توانگر را به تهيدست وتهيدست را به توانگر، بيمار را به تندرست و تندرست را به بيمار، پيامبر را به امت و امت را به پيامبر]. آيا [نسبت به اجراى احكام الهى و تكاليف و مسؤوليت‏ها] شكيبايى مى‏ورزيد؟ و پروردگارت همواره [به احوال و اعمال همه‏] بينا است.) (سوره مبارکه فرقان20)

وی افزود: اصلا فلسفه آفرینش این است که رسولان الهی مثل سایر مردم باشند، یعنی انسان باشند، انسان هم دارای بدن است، بدن هم اقتضائاتی دارد و همه پیامبران قبل از تو هم که ما فرستادیم، مانند تو بودند که غذا می خوردند، در بازار راه می رفتند و سایر اقتضائات جسمی انسان ها را داشتند. از جمله اقتضائات این است که خود انبیای الهی و اهل بیت علیهم السلام در اثر عوامل بیماری زا مریض می شدند؛ یعنی تحت تاثیر این عوامل قرار می گرفتند؛

این استاد حوزه علمیه افزود: حرم های اهل بیت علیهم السلام که بالاتر از خود آنها نیست؛ حرم ها به واسطه انتساب به وجود مبارک آنها است که تقدس دارد؛ خودِ بدن مبارک ائمه و انبیای الهی تحت تأثیر این بیماری ها قرار می گرفته است. در قرآن کریم از زبان حضرت ابراهیم خلیل الله علیه السلام می خوانیم که می فرماید: خدای من آن خدایی است که اگر من بیمار بشوم، او هست که مرا شفا می دهد؛ «الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ‏، وَ الَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَ يَسْقِينِ‏، وَ إِذا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ، وَ الَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ‏، وَ الَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ» (همان كسى كه مرا آفريد و هم او مرا هدايت مى‏كند، و آنكه او طعامم مى‏دهد و سيرابم مى‏كند، و هنگامى كه بيمار مى‏شوم، او شفايم مى‏دهد، و آنكه مرا مى‏ميراند سپس زنده‏ام مى‏كند، و آنكه اميد دارم روز جزا خطايم را بر من بيامرزد.) ( 78- 82)

استاد موحدی پور بعد از بیان جنبه قرآنی پاسخ به این شبهه، به روایاتی که در این زمینه است، پرداخت: ابوهاشم جعفری از بزرگان روات، از اصحاب امام هادی و امام حسن عسکری علیهما السلام بوده است؛ می گوید: «یک روز امام هادی علیه السلام خبر دادند تا به خدمتشان شرفیاب شوم؛ و من به محضرشان رسیدم در حالی که حضرت علیه السلام بیمار بودند؛ «قَالَ الْحُسَيْنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْمُغِيرَةِ وَ حَدَّثَنِي أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الرَّازِيُّ الْمَعْرُوفُ بِالْوَهْوِرْدِيِّ بِنَيْشَابُورَ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَ ذَكَرَ فِي آخِرِهِ غَيْرَ مَا مَضَى‏ فِي الْحَدِيثَيْنِ الْأَوَّلَيْنِ أَحْبَبْتُ شَرْحَهُ فِي هَذَا الْبَابِ لِأَنَّهُ مِنْهُ- قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ الْوَهْوِرْدِيُّ حَدَّثَنِي أَبُو عَلِيٍّ مُحَمَّدُ بْنُ هَمَّامٍ ره قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ الْحِمْيَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هَاشِمٍ الْجَعْفَرِيُّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ ع وَ هُوَ مَحْمُومٌ عَلِيلٌ فَقَالَ لِي يَا أَبَا هَاشِمٍ ابْعَثْ رَجُلًا مِنْ مَوَالِينَا إِلَى الْحَائِرِ يَدْعُو اللَّهَ لِي فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهِ فَاسْتَقْبَلَنِي عَلِيُّ بْنُ بِلَالٍ فَأَعْلَمْتُهُ مَا قَالَ لِي وَ سَأَلْتُهُ أَنْ يَكُونَ الرَّجُلَ الَّذِي يَخْرُجُ فَقَالَ السَّمْعَ وَ الطَّاعَةَ وَ لَكِنَّنِي أَقُولُ- إِنَّهُ أَفْضَلُ مِنَ الْحَائِرِ إِذْ كَانَ بِمَنْزِلَةِ مَنْ فِي الْحَائِرِ وَ دُعَاؤُهُ لِنَفْسِهِ أَفْضَلُ مِنْ دُعَائِي لَهُ بِالْحَائِرِ فَأَعْلَمْتُهُ ع مَا قَالَ فَقَالَ لِي قُلْ لَهُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَفْضَلَ مِنَ الْبَيْتِ وَ الْحَجَرِ وَ كَانَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَ يَسْتَلِمُ الْحَجَرَ وَ إِنَّ لِلَّهِ تَعَالَى بِقَاعاً يُحِبُّ أَنْ يُدْعَى فِيهَا فَيَسْتَجِيبَ لِمَنْ دَعَاهُ وَ الْحَائِرُ مِنْهَا.» (كامل الزيارات، النص، ص: 273)

(ابو محمد و هوردى مى‏گويد: ابو على محمّد بن همام رحمة اللَّه عليه گفت: محمّد حميرى برايم نقل كرد كه ابوهاشم جعفرى گفت: بر حضرت ابى الحسن على بن محمّد سلام اللَّه عليهما وارد شدم در حال كه حضرت تب‏دار و بيمار بودند به من فرمودند: اى ابا هاشم شخصى از دوستان ما را به حائر بفرست تا برايم دعاء كند، از نزد آن حضرت بيرون آمدم در اين هنگام با على بن بلال مواجه شدم و فرموده حضرت را برايش بازگو نموده و از وى راجع به شخصى كه حضرت فرمودند درخواست كرده بودند جويا شدم.

(على بن بلال گفت: شنيدم و اطاعت مى‏كنم ولى مى‏گويم: حضرت خودشان از حائر افضل و برتر هستند زيرا ايشان به منزله كسى است كه در حائر مى‏باشد (يعنى حضرت سيد الشهداء) و دعاء آن جناب براى خودشان افضل و برتر است از دعاء من براى ايشان در حائر.)

(من محضر امام عليه السّلام مشرف شده و مقاله على بن بلال را خدمتش عرض كردم، حضرت به من فرمودند: به او بگو: رسول خدا از بيت و حجرالاسود افضل بودند ولى در عين حال دور بيت طواف مى‏كرده و حجر را استلام مى‏فرمودند، خداوند متعال بقاع و مواضعى دارد كه مى‏خواهد در آن جاها خوانده شود تا دعای دعاكننده را مستجاب فرمايد و حائر از جمله اين مواضع مى‏باشد.) (كامل الزيارات / ترجمه ذهنى تهرانى، ص: 831)

این استاد حوزه علمیه بعد از بیان این روایت افزود: هیچ بعدی ندارد که حرم های اهل بیت علیهم السلام، مساجد و اماکن مذهبی هم به ویروس آلوده شود.

وی خاطرنشان کرد: اگر رسولان از جنس فرشتگان بود، مردم می توانستند به خداوند اعتراض کنند که آنها نسبت به دردهایی که مردم تحمل می کنند، بیگانه هستند و فهم آنها بیشتر از فهم مردم است؛ چرا که آنها فرشته بودند و مجرد و انسان ها مادی هستند با نقایص خاص خودشان؛ اما موجودی در سطح انسان ها و با همان احساسات و تعلقات امور مادی باشد و در عین حال به خاطر تقوا به مرتبه وجودی خاصی رسیده باشد؛ او می تواند الگوی آنها باشد. البته می دانیم که این انسان ها به واسطه معرفت بالاتری که دارند، مسئولیت بالاتری را هم دارند فلذا قابل الگوبرداری و درک هستند، هرچند قابل دستیابی نباشند.

استاد مرتضی موحدی پور در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اظلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به بررسی شبهه دوم پرداخت و خاطر نشان کرد: این شبهه در ادامه شبهه نخست می باشد. عده ای ممکن است نسبت به این قضیه بی مبالات باشند و بگویند: قبول می کنیم که ویروس وجود دارد و آلودگی هم ایجاد می شود و این قضیه حتی در هیئات و حرم ها و اماکن مذهبی و مساجد هم ممکن است اتفاق بیفتد؛ اما صحت و مرض دست خداوند است و ممکن است که خداوند آنها را به حرمت ایشان بر طرف کند لذا نباید این اماکن را ترک کنیم؛ می گویند: ان شاء الله چیزی نمی شود و کارها دست خداست، صحت، مرض، نفع و ضرر را خداوند مدیریت می کند لذا اگر چه درهای حرم آلوده شده اند اما از کجا معلوم که ما بگیریم. خدای متعال به احترام اهل بیت علیهم السلام مانع از بیماری ما می شود.

وی در پاسخ به این شبهه ضمن اشاره به غفلت این دسته افراد از یک جهت و توجه به طرف دیگر، ابتدا به پاسخ نقضی این شبهه پرداخت و گفت: از این افراد باید پرسید در زمستان چرا لباس گرم می پوشید؟ مگر مرض به دست خدا نیست؟ شاید مریض شدید و شاید نشدید؟ یا وقتی که بیمار شدید؛ چرا دارو می خورید؟

وی افزود: در مناجات شعبانیه داریم: «وَ بِيَدِكَ لا بِيَدِ غَيْرِكَ زِيَادَتِي وَ نَقْصِي وَ نَفْعِي وَ ضَرِّي»، این مطلب درست است که: «لا مؤثر فی الوجود الا الله»، یا به تعبیر مرحوم امام که می فرمود: این جمله در لسان شریعت به تعبیر «لاحول و لاقوة الا بالله» آمده است، بله ما اعتقاد داریم که معنای توحید افعالی هم همین است اما جهت دیگر بحث این است که خودِ حق تعالی که اراده او منشأ اراده همه عالم است، اینطور اراده کرده است که این عالم، عالم اسباب و مسببات باشد.

استاد موحدی پور در ادامه به دعای هفتم از صحیفه سجادیه پرداخت و ضمن اشاره به مضامین سراسر توحیدی این دعا گفت: در جایی از این دعای شریف می بینیم که به هر دو جهت این قضیه اشاره شده است: «وَ تَسَبَّبَتْ بِلُطْفِكَ‏ الْأَسْبَاب‏»، یعنی در این عالم اسبابی داریم، دارو و ویروس سبب می توانند باشند، اما نه به صورت مستقل؛

وی در ادامه به بند 97 از دعای جوشن کبیر اشاره کرد؛ آنجا که می خوانیم: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ يَا مُسَبِّبُ يَا مُرَغِّبُ يَا مُقَلِّبُ يَا مُعَقِّبُ يَا مُرَتِّبُ يَا مُخَوِّفُ يَا مُحَذِّرُ يَا مُذَكِّرُ يَا مُسَخِّرُ يَا مُغَيِّر»ُ (خدایا از تو مى خواهم به حق نامت، اى سبب ساز، اى رغبت ده، اى زیر و رو کن، اى پى جو، اى ترتیب ده، اى بیم ده، اى ترساننده، اى یادانداز، اى مسخر کننده، اى تغییر دهنده)

وی افزود: در این بند از دعای جوشن کبیر به «مسبب الاسباب بودن» پروردگار عالم اشاره شده است و نباید غفلت کرد که خدای متعال با اراده خود به این ویروس اعمال سببیت و کارآیی می دهد.

استاد موحدی پور در ادامه پاسخ به سیره اهل بیت علیهم السلام در این زمینه پرداخت و گفت: امیرالمومنین صلوات الله علیه در دعای کمیل می فرماید: «یا من اسمه دواء و ذکره شفاء»؛ اما برای همان حضرت، وقتی در سجده و سحرگاه نوزدهم ماه رمضان، به سر مبارک ایشان ضربه وارد می شود، طبیب می آورند و به نسخه آن طبیب عمل می کنند لذا هیچ منافاتی ندارد که انسان فاعلیت و شفای حقیقی را از جانب خداوند متعال بداند و به او توکل کند و در عین حال به اسباب مادی هم توجه داشته باشد.«أبى اللّه أن يجري الامور إلّا بأسبابها».

وی خاطرنشان کرد: باید هم به جهت مادی و هم به جهت معنوی توجه کنیم و همراه با رعایت نکات بهداشتی، از خداوند بخواهیم تا ما را از این بیماری حفظ کند؛ یا اگر به بیماری دچار شدیم، با مصرف دارو از خداوند بخواهیم تا به ما شفا عنایت کند.

استاد مرتضی موحدی پور در پایان این گفتگو گفت: در دعاهای ما به جنبه توحیدی و علت العلل بودن خداوند توجه بیشتری شده است؛ به این علت که انس ما به عوامل مادی بیشتر است و از این رو فکر می کنیم که رازق و سبب اصلی همین اسباب مادی هستند لذا در روایات به جنبه توحیدی تأکید بیشتری شد تا این غفلت جبران شود، مخصوصا در دعای هفتم صحیفه سجادیه که حضرت سجاد علیه السلام به درگاه الهی عرضه می دارد: «فَهِيَ بِمَشِيَّتِكَ دُونَ قَوْلِكَ مُؤْتَمِرَةٌ، وَ بِإِرَادَتِكَ دُونَ نَهْيِكَ مُنْزَجِرَةٌ» /270/260/43/