در زمان بیماری های مسری مثل «کرونا» نه به نحو «موجبه کلی» می توان گفت هر سفری «سفر معصیت» است و نه به نحو «سالبه کلیه» می توان گفت هیچ سفری «سفر معصیت» نیست.

استاد سید صدرا هاشمی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به ادامه بیان مسائل در زمینه کرونا پرداخت.

وی در ابتدای این گفتگو خاطر نشان کرد در بحث قبلی انواع سفر را بررسی کردیم و معلوم شد به چه سفری «سفر معصیت» صدق نمی کند که در نتیجه آن باید نمازهای چهار رکعتی را شکسته و حق روزه گرفتن هم نداریم لذا طبق مطالب گذشته، در بحث «کرونا»، مطالب را در ضمن چند فرض پیگیری می کنیم؛

وی در بیان فرض اول گفت: کسی که قطعا مبتلا به «کرونا» باشد و غرضش از مسافرت این باشد که دیگران هم مبتلا شوند، بدون تردید به اتفاق همه فقهاء سفر چنین شخصی «سفر معصیت» است البته بعید است چنین فردی در بین مردم عادی وجود داشته باشد؛ مگر محتکران امکانات درمانی، که هیچ بوئی از انسانیت نبرده اند.

استاد سید صدرا هاشمی فرض دوم این مسأله را اینگونه بیان کرد: کسی که قطعا مبتلا به «کرونا» باشد، ولی قصدش از مسافرت آلوده کردن دیگران نباشد، سفرش دو صورت دارد: صورت اول: می داند که لازمه سفر کردنش مبتلا شدن قهری دیگران است، بر طبق نظر مشهور بر سفر این شخص «سفر معصیت» صدق می کند. صورت دوم: فرد توجه به این لازمه ندارد، که دیگران مبتلا می شوند، در این صورت خیلی بعید است که «سفر معصیت» بر سفرش صدق کند، چون صدق «سفر معصیت» متوقف بر «توجه» است.

این استاد حوزه علمیه فرض سوم را نیز برشمرد: کسی که احتمال می دهد مبتلا به «ویروس کرونا» باشد و با سفر کردن هم احتمالا دیگران مبتلا می شوند، در این صورت هم ولو نباید برود ولی«سفر معصیت» بر سفرش صدق نمی کند!

استاد سید صدرا هاشمی در ادامه به پاسخ یک اشکال پرداخت که می گویند: با توجه به نهی «کادر درمانی متخصص» از رفتن به «سفر»، آیا باید بر این سفر، «سفر معصیت» صدق کند؟ پاسخ آن است که طبق مطالبی که در سخنِ گذشته داشتیم، نهی «کادر درمانی» در این فرض از باب «دفع ضرر محتمل» است و صرف احتمال ضرر سفر را «سفر معصیت» نمی کند.

وی افزود: برخی می گویند همه فقهاء گفته اند سفری که «خوف ضرر» برای مسافر یا دیگران در آن وجود داشته باشد، «سفر معصیت» است. در پاسخ به این افراد باید گفت: عبارت فقهاء من جمله مرحوم شهید ثانی در کتاب «المقاصد العالیه ص378» چنین است: «و من سلك طريقا مخوفا يغلب معه ظن العطب على النفس أو المال ...» اگر در این عبارت دقت کنید معیار «ظن غالب به ضرر» است و این با صرف «احتمال ضرر» فرق دارد که نیاز به قدری توضیح دارد.

این استاد حوزه در مقام توضیح بیشتر این پاسخ گفت: احتمال ضرر چند صورت دارد:1) احتمال «خیلی کم»: مثل «پنج درصد و... » که در تعابیر فقهاء از آن به «احتمال غیر عقلائی» یاد می شود، یعنی احتمالی که عقلاء به آن ترتیب اثر نمی دهند، در این فرض قطعا قاعده عقلائی «دفع ضرر محتمل» جاری نمی شود. 2) احتمالی که «عقلاء» به آن ترتیب اثر می دهند مثل احتمال «بیست/سی درصدی» است، در فرض مذکور قاعده عقلائی «دفع ضرر محتمل» جاری می شود، ولی سفر با چنین احتمالی «سفر معصیت» نیست. 3) احتمال زیاد مثل «هفتاد، هشتاد درصد» که از آن تعبیر به «ظن غالب» می کنند، در صورتی که درسفر چنین احتمالی وجود داشته باشد «سفر معصیت» صدق می کند و البته قاعد دفع ضرر محتمل هم جاری می شود.

وی در مقام نتیجه گیری از این بخش گفت: نهی کادر درمانی از سفر اگر به خاطر احتمال صورت اول باشد، قطعا «عقلائی» نیست، چون چنین احتمالی در هر سفری در حالت عادی هم وجود دارد و اگر قرار باشد به این احتمالات ترتیب اثر بدهیم منجر به «اختلال نظام اجتماعی» می شود؛ اگر بخاطر احتمال صورت دوم باشد، «عقلائی» است ولی موجب حرمت سفر نمی شود؛ اگر بخاطر احتمال صورت سوم باشد، علاوه بر اینکه «عقلائی» است موجب «حرمت سفر» هم می شود.

استاد هاشمی ضمن اذعان به عدم تخصص در مورد اینکه نهی کادر درمانی از کدام صورت است، به بیان اشکال دیگری در این زمینه پرداخت: در روایات آمده است کسی که از طاعون فرار کند مثل کسی است که از جنگ فرار کند و فقهاء فرار از جنگ را از مصادیق «سفر معصیت» می دانند.

وی در پاسخ گفت: این روایت 254 کتاب «معانی الاخبار»  است که از امام کاظم علیه السلام می پرسند اگر طاعون در جائی آمد آیا ما میتوانیم از آنجا فرار کنیم حضرت جواب دادند: بله . بعد از حضرت سوال پرسیدند پس چرا پیامبر صلی الله علیه وآله و سلم فرمودند: فرار از طاعون مثل فرار از جنگ است؛ «الْفِرَارُ مِنَ الطَّاعُونِ كَالْفِرَارِ مِنَ‏ الزَّحْفِ» حضرت جواب دادند: این مربوط به جائی بوده که پیامبرعده ای را به عنوان مرزبان در مقابل دشمن قرار داده بود ولی اینها بخاطر ترس از طاعون فرار کردند.«باب معنى قول النبي ص الفرار من الطاعون كالفرار من الزحف حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ الْأَحْمَرِ قَالَ: سَأَلَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنِ الطَّاعُونِ يَقَعُ فِي بَلْدَةٍ وَ أَنَا فِيهَا أَتَحَوَّلُ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ قَالَ فَفِي الْقَرْيَةِ وَ أَنَا فِيهَا أَتَحَوَّلُ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ قَالَ فَفِي الدَّارِ وَ أَنَا فِيهَا أَتَحَوَّلُ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ قُلْتُ وَ إِنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم قَالَ الْفِرَارُ مِنَ الطَّاعُونِ كَالْفِرَارِ مِنَ الزَّحْفِ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم إِنَّمَا قَالَ هَذَا فِي قَوْمٍ كَانُوا يَكُونُونَ فِي الثُّغُورِ فِي نَحْوِ الْعَدُوِّ فَيَقَعُ الطَّاعُونُ فَيُخَلُّونَ أَمَاكِنَهُمْ وَ يَفِرُّونَ مِنْهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم ذَلِكَ فِيهِمْ. وَ رُوِيَ أَنَّهُ إِذَا وَقَعَ الطَّاعُونُ فِي أَهْلِ مَسْجِدٍ فَلَيْسَ لَهُمْ أَنْ يَفِرُّوا مِنْهُ إِلَى غَيْرِهِ.»

(باب 284- معنى فرمايش پيغمبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلم: فرار از طاعون همچون گريز از لشكرى است كه براى جهاد به طرف دشمن در حركت است‏ أبان (بن عثمان) الأحمر گويد: يكى از اصحاب ما از موسى بن جعفر عليهما السّلام پرسيد: من در شهرى هستم و بيمارى طاعون (بيمارى مسرى خطرناكى كه در تاريخ از كشتار این بیماری داستان ها نقل شده است، مثلا در اوائل قرن 14 اين بيمارى در اروپا 25 ميليون نفر را هلاك كرد) در آنجا شايع است، آيا از آن شهر بروم؟ فرمود: بلى. عرض كردم: حديثى به ما رسيده كه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله و سلم فرموده است: گريز از طاعون مانند گريز از اردوى جهادگران مى‏باشد، فرمود: رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم اين سخن را در باره گروهى فرموده است كه مرزنشين هستند و در برابر دشمن قرار دارند، طاعون به آنجا مى‏آيد و آنان سرزمين هاى خودشان را خالى مى‏كنند و از آنجا مى‏گريزند پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلم آن سخن را در حقّ ايشان فرمود و روايت شده اگر در بين مردمى كه در مسجد هستند طاعون پيدا شود حقّ ندارند از آن مسجد بگريزند و به مسجد ديگر بروند. (شايد مقصود اين باشد كه مكان ديگرى آلوده نکنند).

استاد سید صدرا هاشمی در مقام نتیجه گیری نهایی از سخنان گفته شده بیان داشت: در زمان بیماری های مسری مثل «کرونا» نه به نحو «موجبه کلی» می توان گفت هر سفری «سفر معصیت» است و نه به نحو «سالبه کلیه» می توان گفت هیچ سفری «سفر معصیت» نیست./270/260/21/