مراد از عذاب غیر استیصال، یعنی حوادث که زندگی را برای انسان سخت می کند و غرض اصلی از آنها «تنبیه و عبرت گیری» است؛ هر چند با استمرارش موجب مرگ عده ای هم بشود، بر خلاف عذاب استیصال که هدف اصلی آن کشتن و نابودی سریع انسان است.

استاد سید صدرا هاشمی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به ادامه بررسی موضوعات مربوط به کرونا پرداخت و در این قسمت، به «عذاب غیر استیصال امم سابقه» اشاره کرد.

وی در یادآوری از قسمت های گذشته بیان داشت: عذاب دنیوی باید در چهار بخش بررسی شود که در قسمت های گذشته به بخش اول آن، یعنی «عذاب استیصال امم سابقه» اشاره شد در این قسمت به «عذاب غیر استیصال امم سابقه» می پردازیم.

این استاد حوزه علمیه قم در مورد عذاب غیر استیصال امم سابقه به نکاتی اشاره کرد؛

وی در اولین نکته گفت: مراد از عذاب غیر استیصال، یعنی حوادث که زندگی را برای انسان سخت می کند و غرض اصلی از آنها «تنبیه و عبرت گیری» است؛ هر چند با استمرارش موجب مرگ عده ای هم بشود، بر خلاف عذاب استیصال که هدف اصلی آن کشتن و نابودی سریع انسان است.

استاد هاشمی در نکته دوم بیان داشت: این بحث «درون دینی» است و تنها از طریق خبرهای کتب آسمانی قابل درک است و لذا کسانی که اعتقاد به کتب آسمانی ندارند، نمی توانند این بحث را درک کنند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه افزود: قرآن به عنوان یکی از مهمترین کتب الهی که به هیچ عنوان دستخوش تغییر و تحریف نشده است، خبرهای زیادی از انواع عذاب های امم سابقه داده است که فقط به دو نمونه از آنها اکتفاء می کنیم.

نمونه اول : آیات 130 تا 136 سوره اعراف: «وَ لَقَدْ أَخَذْنا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَ نَقْصٍ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ (130) فَإِذا جاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قالُوا لَنا هذِهِ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُوا بِمُوسى‏ وَ مَنْ مَعَهُ أَلا إِنَّما طائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ (131) وَ قالُوا مَهْما تَأْتِنا بِهِ مِنْ آيَةٍ لِتَسْحَرَنا بِها فَما نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ (132) فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمُ الطُّوفانَ وَ الْجَرادَ وَ الْقُمَّلَ وَ الضَّفادِعَ وَ الدَّمَ آياتٍ مُفَصَّلاتٍ فَاسْتَكْبَرُوا وَ كانُوا قَوْماً مُجْرِمِينَ (133) وَ لَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ قالُوا يا مُوسَى ادْعُ لَنا رَبَّكَ بِما عَهِدَ عِنْدَكَ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ وَ لَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بَنِي إِسْرائِيلَ (134) فَلَمَّا كَشَفْنا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلى‏ أَجَلٍ هُمْ بالِغُوهُ إِذا هُمْ يَنْكُثُونَ (135) فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْناهُمْ فِي الْيَمِّ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ كانُوا عَنْها غافِلِينَ (136)»

(و فرعونيان را به قحطى و خشكسالى‏هاى متعدد و كمبود بسيار شديدِ بخشى از محصولات دچار نموديم تا متذكّر شوند. (130) پس هنگامى كه رفاه و نعمت به آنان روى مى‏كرد، مى‏گفتند: اين به سبب [شايستگىِ‏] خود ماست، و چون گزند و آسيبى به آنان مى‏رسيد، به موسى و همراهانش فال بد مى‏زدند آگاه باشيد كه [سررشته و] علت شومى و نحوست فرعونيان [كه عكس‏العمل زشتى‏هاى خود آنان است‏] نزد خداست، ولى بيشترشان نمى‏دانند. (131) فرعونيان گفتند: [اى موسى! از دعوتت دست بردار كه‏] هر چه را به عنوان معجزه براى ما بياورى تا به وسيله آن ما را جادو كنى به تو ايمان نمى‏آوريم. (132) پس ما توفان و هجوم ملخ و شپش و قورباغه و آلوده شدن وسايل زندگى را به خون كه عذاب‏هاى گوناگونى بود به سوى آنان فرستاديم، باز هم تكبّر و سركشى كردند و گروهى مجرم و گناهكار بودند. (133) و هرگاه عذاب بر آنان فرود آمد، گفتند: اى موسى! پروردگارت را به پيمانى كه با تو دارد [و آن مستجاب كردن دعاى توست‏] براى ما بخوان كه اگر اين عذاب را از ما برطرف كنى يقيناً به تو ايمان مى‏آوريم و بنى‏اسرائيل را با تو روانه مى‏كنيم. (134) پس هنگامى كه عذاب را تا مدتى كه [مى‏بايد همه‏] آنان به پايان مهلت آن مى‏رسيدند از ايشان برطرف مى‏كرديم، به دور از انتظار پيمانشان را مى‏شكستند. (135) نهايتاً به سبب اينكه آيات ما را تكذيب كردند، و از آنها غافل و بى‏خبر بودند، از آنان انتقام گرفتيم و در دريا غرقشان كرديم.) (136)

استاد سید صدرا هاشمی در بررسی نمونه اول گفت: طبق این آیات، خداوند «آل فرعون» را به خشکسالی عذاب نمود که نتیجه اش کمبود محصولات است؛ شاید اینها متنبه شوند. «وَ لَقَدْ أَخَذْنَا ءَالَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَ نَقْصٍ مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ» ولی چون این اعمال تأثیری در بیداری آنها نداشت، آنها را با فرستادن طوفان، ملخ، قمّل (حشرات)، ضفادع (قورباغه) و خون عذاب کرد. (فَأَرْسَلْنَا عَلَيهْمُ الطُّوفَانَ وَ الجْرَادَ وَ الْقُمَّلَ وَ الضَّفَادِعَ وَ الدَّمَ ءَايَاتٍ مُّفَصَّلَاتٍ فَاسْتَكْبرَواْ وَ كاَنُواْ قَوْمًا مجُّرِمِين). چون این امور زندگی را برای آنها خیلی سخت کرده بود، به حضرت موسی گفتند: اگر از خدا بخواهد که این گرفتاری ها برطرف شود، نه تنها به او ایمان می آورند، بلکه قوم بنی اسرائیل را هم به او می سپارند. « وَ لَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ قَالُواْ يَامُوسىَ ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِندَكَ  لَئن كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِننّ لَكَ وَ لَنرُسِلَنَّ مَعَكَ بَنىِ إِسْرَائيلَ»

ولی وقتی خداوند این گرفتاری ها را برطرف کرد، باز هم ایمان نیاوردند. «فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنهْمُ الرِّجْزَ إِلىَ أَجَلٍ هُم بَالِغُوهُ إِذَا هُمْ يَنكُثُون».

و بعد از این، خداوند آنها را با عذاب استیصال و نابودی از بین برد؛ «فَانتَقَمْنَا مِنهْمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ فىِ الْيَمّ‏ بِأَنهَّمْ كَذَّبُواْ بِايَاتِنَا وَ كَانُواْ عَنهْا غَافِلِين».

نمونه دوم : آیات 17 تا 33 سوره قلم:

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم، به نمونه 17 تا 33 از سوره مبارکه قلم پرداخت؛ إِنَّا بَلَوْناهُمْ كَما بَلَوْنا أَصْحابَ الْجَنَّةِ إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّها مُصْبِحِينَ (17) وَ لا يَسْتَثْنُونَ (18) فَطافَ عَلَيْها طائِفٌ مِنْ رَبِّكَ وَ هُمْ نائِمُونَ (19) فَأَصْبَحَتْ كَالصَّرِيمِ (20) فَتَنادَوْا مُصْبِحِينَ (21) أَنِ اغْدُوا عَلى‏ حَرْثِكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صارِمِينَ (22) فَانْطَلَقُوا وَ هُمْ يَتَخافَتُونَ (23) أَنْ لا يَدْخُلَنَّهَا الْيَوْمَ عَلَيْكُمْ مِسْكِينٌ (24) وَ غَدَوْا عَلى‏ حَرْدٍ قادِرِينَ (25) فَلَمَّا رَأَوْها قالُوا إِنَّا لَضَالُّونَ (26) بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ (27) قالَ أَوْسَطُهُمْ أَ لَمْ أَقُلْ لَكُمْ لَوْ لا تُسَبِّحُونَ (28) قالُوا سُبْحانَ رَبِّنا إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ (29) فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى‏ بَعْضٍ يَتَلاوَمُونَ (30) قالُوا يا وَيْلَنا إِنَّا كُنَّا طاغِينَ (31) عَسى‏ رَبُّنا أَنْ يُبْدِلَنا خَيْراً مِنْها إِنَّا إِلى‏ رَبِّنا راغِبُونَ (32) كَذلِكَ الْعَذابُ وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ (33)

(بى‏ترديد ما آنان را [كه در مكه بودند] آزموديم همان گونه كه صاحبان آن باغ را [در منطقه يمن‏] آزموديم، هنگامى كه سوگند خوردند كه صبحگاهان حتماً ميوه‏هاى باغ را بچينند، (17) و چيزى از آن را [براى تهيدستان و نيازمندان‏] استثنا نكردند. (18) پس در حالى كه صاحبان باغ در خواب بودند، بلايى فراگير از سوى پروردگارت آن باغ را فرا گرفت. (19) پس [آن باغ‏] به صورت شبى تاريك درآمد [و جز خاكستر چيزى در آن ديده نمى‏شد!] (20) وهنگام صبح يكديگر را آوازدادند، (21) كه اگر قصد چيدن ميوه داريد بامدادان به سوى كشتزار و باغتان حركت كنيد (22) پس به راه افتادند در حالى كه آهسته به هم مى‏گفتند: (23) امروز نبايد نيازمندى در اين باغ بر شما وارد شود، (24) و بامدادان به قصد اينكه تهيدستان را محروم گذارند به سوى باغ روان شدند. (25) پس چون [به باغ رسيدند و آن را نابود] ديدند، گفتند: يقيناً ما گمراه بوده‏ايم [كه چنان تصميم خلاف حقّى درباره مستمندان و تهيدستان گرفتيم.] (26) بلكه ما [از لطف خدا هم‏] محروميم. (27) عاقل‏ترينشان گفت: آيا به شما نگفتم كه چرا خدا را [به پاك بودن از هر عيب و نقصى‏] ياد نمى‏كنيد [و چرا او را از انتقام گرفتن درمانده مى‏دانيد؟!] (28) گفتند: پروردگارا! تو را به پاكى مى‏ستاييم، مسلماً ما ستمكار بوده‏ايم. (29) پس به يكديگر رو كرده به سرزنش و ملامت هم پرداختند. (30) گفتند: واى بر ما كه طغيان گر بوده‏ايم. (31) اميد است پروردگارمان بهتر از آن را به ما عوض دهد چون ما [از هر چيزى دل بريديم و] به پروردگارمان راغب و علاقه‏منديم. (32) چنين است عذاب [دنيا] و عذاب آخرت اگر معرفت و آگاهى داشتند بزرگ تر است.) (33)

وی خاطرنشان کرد: طبق این آیات، خداوند خبر از عده ای ثروتمند و بخیل می دهد که باغ های فراوانی داشتند و بخاطر اینکه از میوه های آن به فقراء ندهند، تصمیم گرفتند مخفیانه میوه ها را بچینند که فقراء از آن اطلاع پیدا نکنند. « فَانطَلَقُواْ وَ هُمْ يَتَخَافَتُونَ أَن لَّا يَدْخُلَنهَّا الْيَوْمَ عَلَيْكمُ مِّسْكِينٌ»

ولی موقعی که به باغ رسیدند دیدند همه اش نابود شده؛ «فَطَافَ عَلَيهْا طَائفٌ مِّن رَّبِّكَ وَ هُمْ نَائمُون فَأَصْبَحَتْ كاَلصَّرِيمِ»

در این هنگام متوجه گمراهی خود شدند؛ «فَلَمَّا رَأَوْهَا قَالُواْ إِنَّا لَضَالُّونَ بَلْ نحَنُ محَرُومُونَ»

در آیه 33 می فرماید: این تازه عذاب دنیوی است و قطعا عذاب اخروی خیلی بزرگتر از این است البته اگر بدانند. «كَذَالِكَ الْعَذَابُ وَ لَعَذَابُ الاَخِرَةِ أَكْبرَ لَوْ كاَنُواْ يَعْلَمُون»

استاد سید صدرا هاشمی در یک نتیجه گیری از بحث بیان کرد: در امم سابقه (قبل از اسلام) به خاطر گناه و ظلم، نه تنها برخی با عذاب استیصال نابود شدند بلکه برخی هم شلاق حوادث و بلاهای گوناگون را بر گُرده خود تحمل کردند.

این استاد حوزه علمیه قم در بخش پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به سوالی اشاره کرد: آیا بعد از اسلام و حتی در زمان حاضر، خداوند بشر را بخاطر گناه و ظلم، گرفتار نابودی یا حوادث و بلایای غم انگیز  کرده یا می کند؟ آیا می توان ادعا کرد، بیماری های مسری مثل «کرونا» از همان بلاهایی است که بشر بخاطر ظلم و گناه به آن مبتلا شده؟!

وی خاطرنشان کرد: در گفتگوهای آینده به جواب این سؤال ها پرداخته می شود./270/260/20/