نتیجه سومِ نیایش و دعا، اثرات اُخروی آن است. مضمون روایات صحیح آن است که اگر استجابت دعا به صلاح مومن نباشد، پاداش این دعا در قیامت و در نامه اعمالش به گونه ای منعکس می شود که آن بنده آرزو می کرد که کاش دعاهای مستجاب شده اش نیز ذخیره قیامتش می شد.

استاد سید محمد موسوی حجازی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید با موضوع دعا و نیایش به گفتگو پرداخت.

وی در ابتدای این گفتگوی صمیمانه به روایتی از امام رضا علیه السلام اشاره نمود که در گفتگویی با اصحاب خود، آنان را به مجهز شدن به سلاح پیامبران فرا می خواند و می فرماید «بر شما باد بر سلاح پیغمبران الهی»؛

دوستان و یاران می پرسند که این سلاح چیست؟

حضرت پاسخ می دهند: «دعا کردن»؛ «عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ لِأَصْحَابِهِ عَلَيْكُمْ بِسِلَاحِ الْأَنْبِيَاءِ فَقِيلَ وَ مَا سِلَاحُ الْأَنْبِيَاءِ قَالَ الدُّعَاءُ.» ( کافی/ ج ۲/ ص ۴۶۸)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: این فرمایشِ حضرت علیه السلام، ستاره ای درخشان است، در منظومه آیات و روایاتی که پیرامون دعا کردن و خواندن خدا به ما رسیده است.

وی افزود: این کهکشانِ آیات و روایاتِ دعوت کننده به دعا، محورهای زیادی برای گفتگو دارد، اما شاید نخ تسبیح این مجموعه اشاره به این آیه شریفه باشد: «قل ما یعبأ بکم ربّی لولا دعاءکم» (ای پیامبر بگو خداوند به شما اعتنایی نمی کند اگر دعای شما(به درگاه او) نباشد.) (فرقان/۷۷)

استاد حجازی اضافه نمود: آن چه سرّ الاسرار دعا کردن است و جایگاهِ مناجات و درخواست از درگاهِ الهی را تا این حد بالا می بَرَد، آن است که آدمی بفهمد که خودش «فقیر و مسکین» است و خدایش «غنی حمید»، که فرموده: «یا ایها الناس انتم الفقراء الی الله و الله هو الغنی الحمید»(۳).

وی خاطرنشان کرد: آری! باید مرتب او را بخوانیم و دعا کنیم و الطافش را بجوییم تا یادمان بماند او خالق مهربان است و ما بنده دائما محتاجش هستیم. این یادآوری برای ما انسان ها فوایدی دارد.

فایده اول: سلامت از غرور و خودشیفتگی

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: اولین فایده اش سالم ماندن از غرور و خودشیفتگی است. انسان موجودی است که به واسطه روحِ قویِّ نهفته شده در جسمش، می تواند توانایی های خاصی داشته باشد.

استاد حجازی ادامه داد: تخیلاتش، هوشش، تفکراتش، برنامه ریزی اش به او ابعاد مختلف و توانمندی های گوناگونی می دهد که ممکن است او را به خیالِ، بی نیازی از خدا و حتی ادعای خدایی کردن برسانَد.

وی خاطرنشان کرد: دعا کردن به آدمی یادآوری می کند که او به خودیِ خود و بدون تکیه به پروردگارش، هیچ است و اگر چه موظف است از فکر، هوش و توانایی هایش بهره ببرد و تمام سعی و کوشش خود را به کار بَندَد، اما نباید فراموش کند که سرچشمه این توانمندی ها از کجا و کیست، و غرورش، او را به ادعای خدایی یا بی نیازی از خداوند، نکِشانَد.

فایده دوم: امید همیشگی

استاد سید محمد موسوی حجازی افزود: فایده دومِ دعا کردن، باز بودن همیشگیِ پنجره امید به رویِ اشعه خورشید است.

وی اضافه نمود: هیچ انسانی، در بالاترین حد از قدرت، ثروت و دانش، نمی تواند ادعا کند که همه چیز در کنترل او است. زندگی در دنیا همیشه در دل خود غم ها و سختی هایی دارد که اگر امیدها نباشد، مشکلات انسان را در خود لِه می کند و چه امیدی محکم تر و بالاتر از قدرتِ خدای لایزال؟

فایده سوم: اثرات اخروی

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: نتیجه سومِ نیایش و دعا، اثرات اُخروی آن است. مضمون روایات صحیح آن است که اگر استجابت دعا به صلاح مومن نباشد، پاداش این دعا در قیامت و در نامه اعمالش به گونه ای منعکس می شود که آن بنده آرزو می کرد که کاش دعاهای مستجاب شده اش نیز ذخیره قیامتش می شد.

اضلاع دعا

استاد سید محمد موسوی حجازی در بخش دیگری از این گفتگو به اضلاع چهارگانه دعا پرداخت:

 ۱. آن که از او می خواهیم، همان خدای مهربان.

۲. آن که به واسطه او و به شفاعت و لطفش، از خدا می خواهیم.

۳. آن چیزی را که می خواهیم و برای تحققش، دعا می کنیم.

۴. ما، که دعا کننده ایم.

وی افزود: من و مایِ دعا کننده که سراسر گناهیم و کوتاهی؛ خدای یگانه هم که یگانه است و خدایی می کند و خواستن از او، عین عزت است و افتخار. آن چه در این میانه، می تواند ارزش دعای ما را بالا ببرد و در اختیار ما باشد، ضلع دوم و سوم دعاست.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم تأکید کرد: در ضلع دوم، اگر منِ کمترین، واسطه ای والامقام و مقرب در درگاه الهی را به شفاعت و وساطت بخوانم، به دعایم ارزش داده ام، و چه واسطه ای والاتر از تبلور عینیِ آیه «و ابتغوا الیه الوسیلة» (مائده/۳۵)، يعنی محمد مصطفی و خاندان مرتضایِ مجتبایش صلوات الله علیهم اجمعین.

وی افزود: در ضلع سوم نیز هر چه خواسته ام ارزشمند تر باشد، دعایم پرارزش تر می شود، از این رو توصیه شده که حتی دعاهای شخصی و خصوصی را به دعا و صلوات بر محمد و آل محمد، صلی الله علیه و آله، ضمیمه کنیم تا دعایمان قیمتی شود و در درگاه الهی ارجمند باشد.

استاد حجازی اضافه نمود: البته در این دوره و زمانه چه دعایی ضروری تر و ارزشمندتر از دعا برای ظهور عدالت گستر الهی مهدی صاحب الزمان (عج).

وی در ادامه بیان کرد: صحبت پیرامون دعا، ابعاد گسترده ای دارد، که در مقالِ و مقامی دیگر باید بدان پرداخت./270/260/21/