مهم این است که آدمی منشأ عقیده ‌اش را بر اساس عقلانیت و تدبّر سامان دهد. چرا که در هر حال هیچ انسانی خالی از اعتقاد و از زاویه‌ ای بدون جهان‌ بینی نیست؛ خواه این عقیده نسبت به وجود مبدأ و معاد و یا حقایق قدسی و معنوی باشد یا تردید و انکار آن؛ انسان‌ ها بسته به تفاوت اعتقاداتشان دسته‌ بندی شده که برخی معتقد به وجود خدا و امور قدسی بوده و برخی نه و بعضی باور به وحی و پیامبر داشته و بعضی خیر؛

استاد عبدالرحیم رضاپور از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در موضوع «جایگاه اعتقاد به توحید در سبک زندگی اسلامی» به گفتگو پرداخت.

مقدمه:

وي در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: برای توضیح «جایگاه اعتقاد به توحید در سبک زندگی اسلامی»، نخست لازم است واژۀ «اعتقاد» را معنا کنیم.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: عقیده و اعتقاد از مادّه «عقد و انعقاد» است که به معنای بستن و گره است، به این خاطر عقیده نوعی گره ‌زدن امری با دل و قلب است.

وی افزود: بر این اساس اعتقاد را نوعی عقد القلب نیز نامیده ‌اند. (فرهنگ ابجدی واژه عقد؛ رک: شهیدمطهری، مجموعه آثار، تهران: صدرا ج 24، ص 372.)

استاد رضاپور خاطرنشان کرد: این دلبستگی و تعلّق روحی می‌تواند ناشی از تعقل و تفکّر باشد یا ناشی از اموری از قبیل باور به خداوند، تقلید از پدر و مادر، محیط، علائق شخصی و منافع فردی. (همان)

وی اضافه نمود: مهم این است که آدمی منشأ عقیده ‌اش را بر اساس عقلانیت و تدبّر سامان دهد. چرا که در هر حال هیچ انسانی خالی از اعتقاد و از زاویه‌ ای بدون جهان‌ بینی نیست؛ خواه این عقیده نسبت به وجود مبدأ و معاد و یا حقایق قدسی و معنوی باشد یا تردید و انکار آن؛ انسان‌ ها بسته به تفاوت اعتقاداتشان دسته‌ بندی شده که برخی معتقد به وجود خدا و امور قدسی بوده و برخی نه و بعضی باور به وحی و پیامبر داشته و بعضی خیر؛

وی افزود: برخی نیز مؤمن به ادیان آسمانی بوده و بعضی خیر؛ بدین ترتیب شاکله‌ های مختلف اعتقادی انسان‌ها شکل‌ گرفته و روش خاصی از زندگی را بر می‌ گزینند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه در ادامه بیان کرد: جایگاه عقیده و اعتقاد در دین بسیار حیاتی است؛ تا جایی که از باب تشبیه می ‌توان گفت که اگر ما دین را به یک درخت تشبیه نماییم، این درخت دارای ریشه ‌ها، تنه و شاخه ‌هایی است.

وی اضافه نمود: اعتقادات همان ریشه‌ ها است و اخلاق تنۀ درخت است و شاخه و برگ و میوه درخت نیز همان احکام است. (آیة الله مصباح یزدی، محمدتقی، نسبت دين و اخلاق، روزنامه كيهان، شماره 20106 به تاريخ 5/10/90، ص 6.)

استاد عبدالرحیم رضاپور خاطرنشان کرد: بر این اساس اگر اعتقادات دچار آسیب شود، این آسیب محدود به آن نبوده و به اجزای دیگر نیز سرایت می‌ کند، همان ‌گونه که آفت ریشه درخت، اصل و اساس درخت را در معرض زوال و نابودی قرار می ‌دهد.

وی اضافه نمود: از این ‌رو، آنچه که ما باید به آن ایمان پیدا کنیم، حتماً آن چیزی است که در زندگی ما، در عمل ما، چه عمل فردی و چه عمل اجتماعی، چه مربوط به شخص خود، چه مربوط به جامعه خود، چه مربوط به بشریت و چه مربوط به آینده تاریخ، حتماً یک تعهدی را بر دوش ما می‌ گذارد. (حسینی خامنه‌ ای، سید علی، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، چاپ بیست و دوم ، 1398، ص 141.)

استاد عبدالرحیم رضاپور از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم در بخش دیگری از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: در ادامه به برخی از آثار اعتقاد به توحید در سبک زندگی اسلامی اشاره می ‌شود.

1. امیدواری

وی افزود: انسان باورمند و معتقد به خدا همواره در زندگی ‌اش امیدوار است و هیچ‌ وقت در سختی‌ ها امیدش را از دست نمی‌ دهد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: امیدواری اثر آگاهی از فاعلیت خداوند و قادریت و ناصریت الهی است و آن به این معنا است که خدا در بحران‌ ها بلکه در تمام مشکلات یار و یاور انسان‌ ها است.

استاد رضاپور خاطرنشان کرد: فرد آشنا به صفات الهی به کمک خداوند امیدوار است و در بحران‌ های زندگی و برای دستیابی به اهدافش دست یاری به‌ سوی خداوند دراز می‌ کند و این امید به خدا مانع از ابتلا به اضطراب می ‌شود، بر خلاف منکران که هیچ امیدی از رحمت الهی در وجودشان نیست.

وی در این راستا به آیه 87 از سوره مبارکه یوسف اشاره نمود: «وَ لا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْكافِرُون»

این استاد حوزه علمیه قم افزود: به سخن دیگر، از نظر منطق مادی، جهان نسبت به مردمی که در راه صحیح و یا راه باطل، راه عدالت یا راه ظلم، راه درست یا راه نادرستی می ‏روند، بی ‏طرف و بی‏ تفاوت است.

وی افزود: نتیجه کارشان تنها به یک چیز بسته است: مقدار تلاش و بس؛ ولی در منطق فرد باایمان، جهان نسبت به تلاش این دو دسته بی‏ طرف و بی‏ تفاوت نیست؛ عکس‏العمل جهان در برابر این دو نوع تلاش یکسان نیست، بلکه دستگاه آفرینش حامی مردمی است که در راه حق، حقیقت، درستی، عدالت و خیرخواهی تلاش می‏ کنند: «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ ینْصُرْکمْ» (اگر خدا را یاری کنید (در راه حق گام بردارید) خداوند شما را یاری می ‏کند.) (محمد: 7) «إِنَّ اللَّهَ لا یضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ»(هود: 115) اجر و پاداش نیکوکاران هرگز هدر نمی ‏رود.

2- لذت معنوی

استاد عبدالرحیم رضاپور در بخش دیگری از این گفتگو اضافه نمود: موفق ‌ترین انسان‌ ها در زندگی کسانی هستند که به همراه لذات مادی، از لذت ‌های معنوی بهره‌ مند باشند.

وی افزود: اعطاء کانون والاتری از لذّت از دیگر آثار اعتقاد و ایمان است که میدان زندگی را بر انسان وسیع می ‏کند و کانونی از لذت درونی به انسان می‏ دهد، یعنی برخورداری بیشتر از یک سلسله لذت ‌ها است که لذت معنوی نامیده می‏شوند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: انسان دو گونه لذت دارد:

• یک نوع لذت‌ هایی است که به یکی از حواس انسان تعلق دارد؛ مثل دیدن و شنیدن و غیره؛
• نوع دیگر لذت هایی است که به عمق روح و وجدان آدمی مربوط است و به هیچ ‌یک از حواس و اعضاء مربوط نیست، مانند لذتی که انسان از احسان و خدمت به خانواده یا از محبوبیت و احترام می ‏برد که نه به عضو خاصی تعلق دارد و نه تحت تأثیر مستقیم یک عامل مادی بیرونی است؛ بر این اساس لذات معنوی از لذات مادی، هم قوی‏تر است و هم پایدارتر.

وی اضافه نمود: روانشناس معروف، دکتر یونگ در‌باره رابطه ایمان و سلامت روان می‌ گوید: «از بیمارانی که در طول عمر خود به من مراجعه کرده ‌اند، هیچ مشکلی در بیماران در نیمه دوم عمر آنان (35سالگی به بعد) نیافتم، مگر اینکه بی‌ دینی در آن نقش داشت. در طول 30 سال گذشته افراد زیادی از ملل مختلف جهان متمدن با من مشورت کردند و من صدها تن را درمان کرده‌ام، اما در میان آنها که در نیمه دوم زندگی به من رجوع کردند، حتی یک نفر نبود که مشکلش به خاطر فقدان اعتقاد و ایمان دینی نبوده باشد.» (رک: کارل گوستاو یونگ، روانشناسی و دین، ترجمه فواد روحانی، چاپ سوم، تهران: انتشارات علمی وفرهنگی، ۱۳۸۲، ص۵۹۸.)

این استاد حوزه علمیه قم افزود: بنابراین انسان موحد همواره در زندگی‌اش احساس رضایت و آرامش می‌کند و چنین رضایتی در موفقیت زندگی تأثیر زیادی دارد.

3- ارتقای سطح خواسته‌ها و همت انسان

استاد عبدالرحیم رضاپور در ادامه این گفتگو خاطرنشان کرد: انسان ‌ها دو بخش هستند گروهی باهمت پست صرفاً سرگرم منافع مادی بوده و به آن سرگرم و خشنود هستند، امّا تعدادی از آنها نیز همواره در زندگی‌ شان دارای همت بلند هستند که به ‌هیچ‌ وجه سرگرمی‌ های دنیا آنها را راضی نمی ‌کند.

وی افزود: ارتقای خواسته‌ های بشری نتیجه آگاهی از حکیمانه بودن افعال الهی است که با وساطت ایمان به معاد محقق می ‌شود، در پرتو علم به حکیمانه بودن افعال الهی، معاد برای انسان ثابت می ‌شود و این امر باعث می ‌شود که انسان در زندگی ‌اش به چیزی کمتر از بهشت و رضوان الهی راضی نگردد؛ خواسته ‌ای که در مقابل آرزوهای دنیوی ما به ‌مراتب بالاتر و عالی ‌تر است.

4- هدف‌دار شدن زندگی و نجات از پوچی

استاد عبدالرحیم رضاپور اضافه نمود: انسان ‌هایی که هدف مشخصی در زندگی ندارند در خقیقت کسانی هستند که از راه و آینده خود بی‌ خبرند، امّا انسان‌ های هدفمند چون به آینده ‌شان آگاه هستند، هرگز احساس پوچی نمی‌ کنند و این اثر، نتیجه شناخت حکمت و خالقیت الهی است که با وساطت ایمان به معاد و شناخت هدف از خلقت محقق می ‌گردد.

وی افزود: انسان‌ ها به ‌خودی‌ خود به وجود نیامده ‌اند و خداوندی حکیم آنها را به صحنه گیتی آورده و برای هدفی بس بزرگ که همان عبودیت و بندگی پروردگار و جانشینی او در زمین است، خلق شده‌ اند و این ‌که در سرای آخرت از آنها حسابرسی می‌ شود.

این استاد سطوح عالی در ادامه خاطرنشان کرد: پس می ‌بایست خود انسان در دنیا و در زندگیش از رفتار و کردارش حسابرسی کند، زندگی انسان‌ ها را از پوچی و عابثانه بودن خارج کرده و به آنها جهت و هدف می ‌دهد، هدفی که عبارت است از عبودیت خدا، هدفی متعالی که علی ‌رغم تفاوت ماهوی با اهداف کوته ‌بینانه دنیوی، نیازهای بشریت و رفاه بیشتر جامعه و زندگی شخصی او را نیز تأمین می ‌کند.

وی در همین راستا به روایتی از آقا امام جعفر صادق علیه السلام اشاره نمود که فرمود: «فَحَاسِبُوا أَنْفُسَكُمْ قَبْلَ أَنْ تُحَاسَبُوا عَلَيْهَا»، (پس خودتان به حساب خود برسيد پيش از آنكه به حسابتان برسند.)،(کلینی، محمد بن یعقوب، كافي‏، ج 8، ص 143، ناشر: اسلاميه‏، چاپ، دوم، تهران‏، 1362.)

5- نترسیدن از غیر خدا

استاد عبدالرحیم رضاپور اضافه نمود: کسانی که در زندگی بی‌ جهت از دیگران ترسیدند، خسارت ‌هایی را متحمل شدند که در برخی موارد جبران‌ ناپذیر بود، امّا انسان مؤمن که به خداوند ایمان دارد، در زندگی ‌اش هرگز از غیر خداوند نمی‌ هراسد و این رمز موفقیتشان در زندگی است.

وی افزود: این نترسیدن نتیجه ایمان به خدا و شناخت به او است؛ بنابراین یکی از آثار با واسطه شناخت خدا نترسیدن از غیر خداست، انسان‌ های مؤمن از هیچ موجودی غیراز خدا نمی ‌ترسند؛

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: هیچ فعلی بدون اذن خدا انجام نمی ‌شود و اگر او نخواهد به احدی ضرر نمی‌ رسد و به عکس، تمامی موجودات در مقابل او کرنش می‌ کنند.

وی در این زمینه به کلامی از امام صادق علیه ‌السلام اشاره نمود که فرمود: همانا همه موجودات در برابر مؤمن فروتن هستند حتی درندگان و پرندگان.«إِنَّ الْمُؤْمِنَ یَخْشَعُ لَهُ کُلُّ شَیْ‏ءٍ حَتَّى هَوَامُّ الْأَرْضِ وَ سِبَاعُهَا وَ طَیْرُ السَّمَاء»، (طبرسى، على بن حسن‏، مشكاة الأنوار في غرر الأخبار، المكتبة الحيدرية، چاپ دوم، نجف‏، 1385ق، ص 11)

6- افزایش رضایت از ازدواج و کاهش طلاق

استاد عبدالرحیم رضاپور در ادامه خاطرنشان کرد: از آثار اعتقاد به توحید، افزایش رضایت از ازدواج و کاهش طلاق است.

وی افزود: مسئله ناپایداری خانواده و گسست آن یکی دیگر از بحران‌ های عصر جدید است، ولی دین و مذهب با طرح نظام اخلاق در خانواده و ملزم کردن متدینین به تبعیت از گزاره ‌های اخلاقی مهمترین عامل پایبندی به خانواده و حس مسؤولیت‌ پذیری و تحکیم بنیاد خانواده است که باعث رضایت از ازدواج و کاهش طلاق است و این مسئله عامل مهمی در سلامت روانی خانواده‌ ها و جامعه به شمار می ‌رود.

7- خوش‌بینی

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: از دیگر آثار اعتقاد به توحید در زندگی خوش‌ بین بودن است.

وی افزود: خوش‌بینی به جهان و خلقت و هستی؛ بینش انسان را توسعه می ‏دهد و جهان را با ابعاد زیادتری به انسان نشان می ‏دهد، جهان دیگری می‏ شناساند، قوانین دیگری ارائه می‏ دهد.

استاد رضاپور خاطرنشان کرد: باور به توحید و اعتقاد دینی از آن جهت که تلقی انسان را نسبت به جهان، آن هم به شکل خاصی نشان می ‏دهد، به این نحو که آفرینش را هدف ‌دار و هدف را تکامل و سعادت معرفی می‏ کند، طبعاً دید انسان را نسبت به‌ نظام کلی هستی و قوانین حاکم بر آن و نتیجتا نسبت به زندگی خوش‌بینانه می ‏سازد. (شهيد مطهرى، مجموعه‏ آثار، ج‏2، ص 46؛ و نیز رک: يادداشت ‏ها، ج‏1، ص 475.)

8- آرامش‌بخشی

استاد رضاپور خاطرنشان کرد: از دیگر آثار اعتقاد به توحید آرامش‌بخشی است؛ اعتقاد مذهبی به ‌حکم این ‌که به انسان که یک طرف معامله است، نسبت به جهان که طرف دیگر معامله است، اعتماد و اطمینان می‏ بخشد، دلهره و نگرانی نسبت به رفتار جهان را در برابر انسان زایل می ‏سازد و به‌ جای آن به او آرامش خاطر می ‏دهد. (همان، ص 49.)

وی افزود: ویلیام جیمز فیلسوف و روانشناس در این ‌باره می‌ گوید: «ایمان بدون شک مؤثرترین درمان اضطراب است. ایمان نیرویی است که باید برای کمک به انسان در زندگی وجود داشته باشد.»

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: اگر ما خود را تحت اشراف او در آوریم و تسلیم وی شویم، به آرامش می ‌رسیم. فقدان ایمان زنگ خطری است که ناتوانی انسان را در برابر سختی ‌های زندگی اعلام می ‌دارد. بدین خاطر خداوند در قرآن کریم می ‌فرماید: «اَلا بِذِکرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب‏». (رعد: 28.)

9. داشتن سعه ‌صدر

استاد رضاپور در ادامه بیان کرد: یکی از ناهنجاری ‌های که خانواده ‌ها به آن گرفتار هستند، برخوردار نبودن از سعه صدر است.

وی خاطرنشان کرد: کسانی که به توحید باور دارند، بر اساس آموزه ‌های دینی در زندگیشان دارای سعه‌ صدر هستند؛ یعنی هرگز در مواجهه با خانواده زودرنج، عجول و بی ‌حوصله نیستند و این از خصوصیات بسیار ارزشمند و از بزرگترین عوامل موفقیت در انجام امور مختلف و زندگی است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: به همین دلیل است که حضرت موسی علیه ‌السلام در اولین گام از شروع مأموریت الهی خویش از خداوند عزوجل طلب سعه ‌صدر می ‌کند. (طه: 25 – 28.)

نتیجه:

استاد عبدالرحیم رضاپور در بخش پایانی این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد:  با توضیحی که در مورد «جایگاه اعتقاد به توحید در سبک زندگی اسلامی»، بیان شده، نقش آن در کیفیت و ارتقای سبک زندگی روشن می ‌شود.

وی افزود: شخص موحّد با توجه به باوری که نسبت به حضور خداوند و حسابرسی او از ریزترین اعمال تا بزرگترین آن دارد، طبعاً می‌ کوشد نوع زندگیش را به گونه ‌ای طراحی و عملی سازد که موجب خشنودی خداوند قرار بگیرد و در زمان حسابرسی شرمنده و زیانکار نباشد؛

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: بر این اساس وی با امیدواری و همت بلند زندگیش را هدفمند نموده و از احدی غیر از خدا نمی‌ هراسد و از زندگی لذت می ‌برد که برخی از آثار آن آرامش، داشتن سعه ‌صدر، خوش‌ بینی نسبت به زندگی و افزایش رضایتمندی از ازدواج و کاهش طلاق است./270/260/43/