استاد ساعی ور مطرح کرد؛

بررسی ابعاد گوناگون شخصیت علامه مجلسی رضوان الله علیه

شخصیت علامه مجلسی یک شخصیت چند بُعدی است و از این رو در تبیین شخصیت ایشان نیز باید به چند بُعد نگریسته شود. ایشان علاوه بر اینکه در تحقیقات علمی کار می کرد و ملاباشی و شیخ الاسلام دوران صفویه بود و نوعا مستشرقین غربی به این بُعد به علامه مجلسی نگاه کرده اند و با نگاه خودشان که لیبرالی بوده است، نقدهای زیادی به ایشان داشته اند.

 

به مناسبت سی ام مرداد، روز بزرگداشت علامه مجلسی رضوان الله علیه، استاد محمدباقر ساعی ور از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

 

وی در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: شخصیت علامه مجلسی یک شخصیت چند بُعدی است و از این رو در تبیین شخصیت ایشان نیز باید به چند بُعد نگریسته شود:

بعد اول: بُعد علمی و حقی که ایشان بر مذهب شیعه دارد.

بعد دوم: بعد سیاست ایشان است و همکاری که ایشان با صفویه داشته است.

بعد سوم: بعد هدایت جامعه است.

 

 

بُعد اول علامه مجلسی: بعد علمی

این استاد حوزه علمیه قم در مورد بُعد علمی علامه مجلسی رضوان الله علیه خاطرنشان کرد: کتاب هایی که ایشان نوشته است و همچنین نحوه نگارش این کتاب ها نشان دهنده آن است که ایشان یکی از پرکارترین علمای شیعه هستند.

الف: دائرة المعارف بزرگی که تحت عنون بحارالانوار در جمع آوری احادیث نوشته است،

ب: شرح هایی که بر تهذیب و کافی به شکل مفصل نوشته است.

ج: 16 جلد شرح تهذیب

د: 26 جلد شرح کافی

این پرکاری ایشان را اثبات می کند و درس بزرگی است برای اشخاصی که بخواهند در مسیر رشد علمی و تحقیقات قرار بگیرند.

 

استاد ساعی ور در ادامه به بیان چند نکته در مورد کتاب قیّم بحارالانوار پرداخت:

وی در بیان نکته اول خاطرنشان کرد: منظور علامه مجلسی از تألیف بحار الانوار، جمع آوری احادیث، اعمّ از صحیح و ناصحیح بود.

این استاد حوزه علمیه قم در این راستا افزود: علامه مجلسی رضوان الله علیه در مقدمه این کتاب می فرماید: «من به خاطر اینکه احادیث از فراموشی خارج بشود و در یک جایی این احادیث جمع بشود، این احادیث را جمع آوری کرده ام.» پس حفظ احادیث از نابودی و فراموشی منظور مرحوم مجلسی بود و از این رو در بحارالانوار احادیث ضعیف و باطل هم هست و این امر، وهن بر علامه مجلسی نیست. زیرا مقصود از نوشتن بحار گردآوری تمام احادیث بود که البته 30 سال هم طول کشید تا نوشته بشود.

 

استاد محمدباقر ساعی ور در بیان نکته دوم در مورد کتاب بحار الانوار خاطرنشان کرد: علامه مجلسی رضوان الله علیه 25 موضوع کلی را مطرح کرده است؛ یعنی 110 جلد بحار در 25 جلد بوده است و در هر جلدی موضوع کلی بوده است که موضوعات فرعی تحت آن 25 موضوع کلی قرار می گرفتند و این امر سلیقه خاص مرحوم مجلسی رضوان الله علیه بود که یک دائرة المعارف بزرگ معارف اهل بیت علیهم السلام را در خود جمع کرده است.

 

وی در ادامه به بیان نکته سوم در مورد این کتاب شریف پرداخت: نکته سوم در بحار الانوار طریقه نوشتن هر موضوع در هر باب است که ابتدا آیات در آن موضوع را مطرح کرده است و سپس تفاسیر معروف در آن باب را مطرح کرده است؛ تفاسیر شیعی مانند مجمع البیان و تفاسیر اهل سنت مانند فخر رازی؛ و بعد از آن احادیث مربوط به آن باب را آورده است؛ یعنی باید به این مطلب اشاره نمود که بحار الانوار یکی از تفاسیر موضوعی قرآن به شمار می آید.

 

بُعد دوم علامه مجلسی: مرد سیاست.

استاد محمدباقر ساعی ور از اساتید حوزه علمیه قم در بخش دیگری از این گفتگو به بیان بعد دوم علامه مجلسی، یعنی بعد سیاست ایشان پرداخت.

 

وی در این باره خاطرنشان کرد: ایشان علاوه بر اینکه در تحقیقات علمی کار می کرد و ملاباشی و شیخ الاسلام دوران صفویه بود و نوعا مستشرقین غربی به این بُعد به علامه مجلسی نگاه کرده اند و با نگاه خودشان که لیبرالی بوده است، نقدهای زیادی به ایشان داشته اند. که مثلا: تعصب داشت و تحت نظر بود...

 

این استاد حوزه علمیه قم افزود: با وجود خدماتی که علامه مجلسی به شیعه و در ترویج مذهب شیعه انجام داده است؛ اگر انسان حرف های مستشرقین را درباره علامه مجلسی رضوان الله علیه نگاه کند، می بیند که آنها به کارنامه سیاسی ایشان نگاه کرده اند و کارنامه علمی را مورد غفلت قرار داده اند و البته نگاه آنها به کارنامه سیاسی علامه مجلسی هم خالی از اشکال نبوده است.

 

وی خاطرنشان کرد: جالب این است که برخی از شخصیت های متفکر ما هم در شناخت علامه مجلسی رضوان الله علیه به نگاه مستشرقین توجه کرده اند و این امر یک فاجعه است که ما برای شناخت شخصیت های خودمان از آنها استفاده کنیم؛ مستشرقینی که بعضی از آنها با اهداف سیاسی استشراق می کردند و معمولا سواد کافی نسبت به اصطلاحات اسلامی و علمی اسلامی ندارند؛ پس ناقص تحقیق می کنند؛ از این رو هم غرض ورزی دارند و هم ناقص تحقیق می کنند.

 

این استاد سطوح عالی در ادامه بیان کرد: من نمی خواهم بگویم که مستشرقین مطالب خوبی هم در تحقیقاتشان ندارند اما لااقل در تحقیقاتی که مربوط به شخصیت های خودمان است که راحت تر می توانیم انجام بدهیم، باید به این نکته توجه کنیم.

 

وی در این زمینه اضافه نمود: اولین شخصیتی که درباره علامه مجلسی رضوان الله علیه تحقیق کرده است، سر جان ملکم یک ژنرال انگلیسی بوده است تا یک شخصیت علمی.

 

استاد ساعی ور افزود: علامه مجلسی رضوان الله علیه درصدد اجرای احکام اسلام و ترویج بنیه شیعه بوده است و از این رو مورد خصومت مستشرقین قرار گرفته است.

 

بُعد سوم علامه مجلسی: هدایت گری جامعه

استاد محمدباقر ساعی ور در ادامه به بررسی بعد سوم علامه مجلسی رضوان الله علیه پرداخت.

 

وی خاطرنشان کرد: علامه مجلسی رضوان الله علیه هدایت جامعه را هم در نظر گرفته بود و از این امر غافل نبود و این گونه نبود که در کتابخانه خودش مطالب را بررسی کند و با جامعه بیگانه باشد.

 

این استاد حوزه علمیه قم در همین راستا به کتاب های علامه که با زبان فارسی نگارش شده است، اشاره نمود و افزود: ایشان علاوه بر کتاب هایی که نوشته است، غیر از تحقیقاتش، کتاب های فارسی برای هدایت جامعه هم نگاشته است و این امر نشان می دهد که یک عالم متعهد نباید در هدایت جامعه غفلت کند.

حق الیقین در اعتقادات

زاد المعاد در ادعیه

عین الحیاة در اخلاق شیعی

حلیة المتقین در آداب و احکام

حیات القلوب در تاریخ انبیا و ائمه

مشکاة الانوار در قرائت

جلاء العیون در تاریخ و مصائب اهل بیت

 

وی افزود: نوشتن این کتاب ها در این موضوعات نشان می دهد که علامه مجلسی از جامعه و نیازهای جامعه در ابعاد مختلف دینی غافل نبوده است.

 

استاد محمدباقر ساعی ور در بخش پایانی از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به بیان چند نکته پرداخت:

 

نکته اول: اجتناب از افراط و تفریط در رابطه با شخصیت ها

وی در بیان نکته اول خاطرنشان کرد: برخی از افراد در مورد علامه مجلسی افراط یا تفریط می کنند؛ تفریط یعنی آنقدر علامه را بکوبیم که همه زحمت های ایشان از بین برود؛ چنان که غرب زده ها و روشنفکران غرب زده در این جهت افتادند زیرا مستشرقین با اهداف سیاسی این مطالب را القا کرده اند.

 

این استاد حوزه علمیه افزود: جهت افراطی هم این بوده است که ما حتی توضیحات علامه مجلسی را مساوی با حدیث بدانیم؛ رویکردهایی که نوعا رویکرد کلامی دارد.

 

نکته دوم: بسته نبودن راه تحقیق برای بحار الانوار

وی افزود: در بحارالانوار 25 جلدی، 16 جلد آن، روایات با تحقیق و تفسیر علامه بوده است؛ اما در 9 جلد آخر توضیح احادیث نادر است؛ این امر نشان می دهد که تحقیق کامل نشده است و راه بحارالانوار بسته نشده است.

 

نکته سوم: حقّی که علامه بر شیعه دارد:

استاد ساعی ور در این قسمت، به بیان نکته ای از شاگرد علامه مجلسی رضوان الله علیه در کتاب حدائق المقربین، محمد خاتون آبادی شاگرد و داماد علامه پرداخت که می نویسد:

علامه از جهاتی بر مذهب شیعه حق دارد.

  1. تکمیل شرح کتب اربعه: روضة المتقین شرح پدر علامه مجلسی رضوان الله علیهما است؛ دو شرح بر کتب اربعة ملاذالاخیار و دیگری مرآةالعقول؛ شرح چهارم که شرح استبصار است، به شاگردش میر محمد خاتون آبادی دستور داده است که آن را بنویسد.
  2. جمع روایات و ضبط در توضیح روایات
  3. تألیفات فارسی بسیار سودمند برای مردم
  4. رسیدگی به نیازمندی های مؤمنین/270/260/21/
پ, 05/30/1399 - 10:45