آگاه باش! قسم به خدا! اگر حق را به اهلش واگذار و از عترت رسول خدا صلی الله علیه و آله اطاعت می ‌کردند، دو نفر هم [در باره حکم خدا] با یکدیگر اختلاف نمی ‌کردند و امامت را گذشته ‌ای از گذشته ‌ای به ارث می‌ برد.

استاد سید جواد حسینی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به این موضوع پرداخت: «چرا به خانه وحی هجوم بردند؟»

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: طبق مدارک و منابع شیعه و اهل سنت، هجوم به خانه وحی انجام گرفته است و طی این هجوم در خانه زهرا علیها‌ السلام را آتش زدند و به شخص فاطمه زهرا و علی علیهما السلام اهانت کردند و فرزند آن دو را به شهادت رساندند.

وی افزود: حال جای پرداختن به این سؤال باقی است که چه شد و چه پیش آمد که در شهر مدینه، خانه علی و زهرا علیها‌ السلام توسط مسلمانان و حتی کسانی که بارها پشت سر پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله نماز خوانده بودند و کراراً توصیه‌ ها و سفارش های آن حضرت را درباره امیرالمؤمنان علیه‌ السلام و یگانه دختر معصومه او شنیده بودند، آن گونه مورد تهاجم واقع شد و آن چنان به این دو شخصیت آزار و اذیت رساندند که حضرت زهرا علیها‌السلام بعد از 75 و یا 95 روز، بر اثر صدمات وارده از این دنیا رحلت کرد.

استاد حسینی اضافه نمود: از نظر روحی و روانی چگونه قابل تحلیل است که هنوز آب کفن پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم خشک نشده و هنوز پارچه سیاه عزاداری بر پیشانی زهرا علیها‌ السلام باشد و عده ‌ای از امت پیامبر و مسلمانان مدینه بیایند و آن جنایات را ایجاد کنند که همواره تاریخ نگاران از نوشتن آن احساس خجلت می ‌کنند و قلم بر خود می ‌لرزد؟ این عده چه مراحلی را طی کرده بودند که سرانجام به اینجا رسیدند؟

وی در ادامه بیان کرد: آن گاه که کودتاگران تصمیم گرفتند به خانه ولایت و امامت تهاجم برند و فریب خوردگان نیز دور خانه علی علیه ‌السلام گرد آمده و تسلیم توطئه ‌ها بودند، دختر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از خانه بیرون آمد و در کنار در ورودی منزل ایستاد و بر سر آنان این گونه فریاد کشید:

«من ملتی را [مثل شما] نمی ‌شناسم که این گونه [عهد شکن و] بد برخورد باشند. جنازه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را بر روی دست ما گذاشتید و رها کردید و امر خود را در بین خود گذراندید و از ما طلب فرمان نکردید و حق ما را به ما ندادید. گویا از آنچه رسول خدا صلی الله علیه و آله در روز غدیر فرمود: آگاهی ندارید!

سوگند به خدا! که رسول گرامی در آن روز، ولایت و رهبری را به او (علی علیه‌السلام ) پیوند زد [و از مردم بیعت گرفت] تا امید شما [فرصت طلبان تشنه قدرت] را از امامت قطع نماید، ولی شما رشته‌های پیوند [معنوی] میان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم وخودتان را پاره کردید. [این را بدانید که] خداوند در دنیا و آخرت میان ما وشما داوری خواهد کرد.» (احتجاج، ابو علی طبرسی، ج 1، ص 108، امالی، شیخ صدوق، ص384)

این استاد حوزه علمیه قم  خاطرنشان کرد: این ناله‌ ها و فریادهای زهرا علیها‌ السلام که دل سنگ را آب می‌ کرد، بر دل مهاجمان اثر نکرد و آنها را به تأمل، اندیشه و یا عقب نشینی وانداشت.

وی افزود: عبدالفتاح عبدالمقصود درباره آن لحظه که مهاجمین با حضرت زهرا علیها السلام روبه رو شدند، جملات سوزناکی دارد که انسان وقتی بعد از قرن‌ ها آن صحنه را تصور می‌ کند، نمی ‌تواند متأثر نشود و اشکش جاری نگردد:

«... فَاِذَا وَجْهٌ كَوَجْهِ رَسُولِ اللهِ یبْدُو بِالبابِ حَائلاً مِنْ حُزْن عَلَی قَسِمَاتِهِ خُطُوطُ آلامِ وَ فِی عَینِهِ لَمَعَاتُ دَمْعِ وَ فَوْقَ جَبِینِهِ عَبَسَهُ غُضَب فَائِرٍ وَ خُلْق ثَائِرٍ.. وَ تَوَقَّفَ عُمَرمِن خَشْیة...»

 (... پس ناگاه [مقابل خود] چهره ‌ای بسان چهره رسول خدا صلی الله علیه و آله را دیدند که از پشت در ظاهر شد، در حالی که هاله ‌ای از اندوه آن را فرا گرفته و آثار رنج و الم از خطوط صورتش نمایان بود و در چشمش روشنایی اشک وجود داشت و فراز جبینش را گرفتگی خشمی عمیق و احساساتی پرگداز فرا گرفته بود... و عمر از ترس در جا ایستاد...) (الغدیر، مرحوم علامه امینی، ج 3، ص 103 و104 و ترجمه الغدیر، ج 5، ص 185)

بعد ادامه می ‌دهد: «فشاری که به در خانه وارد شده بود، تدریجاً گسترش می ‌یافت. یارانش که با او آمده و پشت سرش در مقابل در ایستاده بودند، ناگاه مقابل خود چهره رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را نگریستند که از میان سیمای حبیبه ‌اش زهرا علیها السلام به آنها نگاه می ‌کند.... ناگاه آهنگ لطیف و اندوهبارش را سر داد. به تدریج آهنگ او اوج گرفت. او محمد را از میان قبر فرا می ‌خواند و با صدای ناله ‌ای آمیخته با سرشکی تلخبار فریاد می‌ کشید: بابا یا رسول الله!....

گویی زمین در زیر پای این گروه ستمگر از بیم و هراس فریاد او می ‌لرزید... هنوز سخنش به آخر نرسیده بود که دل ها از اندوه او گرفت و دیدگان بر او سرشک همی بارید. مردانی از آن میان با خود حدیث می ‌کردند که ‌ای کاش می‌ توانستند زمین را شکافته و در خفایای آن پنهان گردند.» (ترجمه الغدیر، ج 5، ص 185)

وی در ادامه بیان کرد: حال باید دید ریشه اصلی ماجرا چه بوده و عوامل پشت پرده این اهانت چه چیز بوده است؟ در این زمینه، احتمالاتی وجود دارد که به برخی از آنها اشاره می‌ شود:

الف. چهره نفاق

استاد سید جواد حسینی خاطرنشان کرد: یک تحلیل این است که تصمیم مهاجمان خانه وحی و غاصبان خلافت از روز اول مسلمان شدنشان بر این بوده که در آینده خلافت را تصاحب نمایند؛ یعنی ایمان آنها واقعی نبوده و حالت نفاق داشته اند؛ به ظاهر اسلام آوردند، ولی در باطن بر حالت کفر پیشگی خود باقی مانده بودند. در نتیجه، آن حالت درونی نفاق اقتضاء می ‌کرد که بعد از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و تصاحب خلافت، اولین انتقام ‌ها را از علی و زهرا علیها‌ السلام بگیرند که هم محبوب پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بودند و هم سد بزرگ و مانع مهمّی برای ادامه غصب خلافت.

هر آن کس داشت با من دشمنی اول تو را می ‌زد               شهید انتقام جنگ بدر و حنین و خیبرم بودی

وی اضافه نمود: این احتمال برخی شواهد قرآنی و روایی دارد که نمونه ‌هایی ذکر می ‌شود:

آیات قرآن:

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: در قرآن آیات زیادی داریم که بیانگر نفاق عده ‌ای از اصحاب و یاران پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در بخشی از خطبه غدیر می‌ فرماید:

«مَعَاشِرَ النَّاسِ آمِنُوا بِاللهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الذی اُنْزِلَ مَعَهُ «مِنْ قَبْلِ اَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّهَا عَلَی اَدْبَارِهَا اَوْ نَلْعَنَهُم كَمَا لَعَنَّا اَصْحَابَ السَّبْتِ»؛ (نساء/47) (‌ای مردم! به خدا و رسولش و به نوری که همراه او نازل شده است، ایمان آورید، قبل از آنکه صورت‌ هایی را محو کنیم و آن صورت ها را به پشت برگردانیم یا آنان را مانند اصحاب سبت هلاک کنیم.)

آن گاه فرمود:

 «بِاللهِ مَا عَنی بِهَذهِ الآیة الَّا قَوْماً مِنْ اَصْحَابِی اَعْرِفُهُم بِاَسْمَائِهِم وَ اَنْسَابِهِم وَ قَدْ اُمِرْتُ بِالصَّفْحِ عَنْهُم فَالیعْمَلْ كُلُّ اَمْری عَلَی مَا یجِدُ لِعَلِی فِی قَلْبِهِ مِنَ الحُبِّ وَ البُغْضِ»؛ (به خدا قسم! خداوند از این آیه قصد نکرد، مگر گروهی از اصحابم که آنان را به اسم و نسبشان می‌شناسم، ولی مأمورم که از آنان پرده پوشی کنم. پس هر کس باید مطابق آنچه در قلبش از حب یا بغض نسبت به علی است، عمل کند.) (بحار الانوار، ج 37، ص 240؛ الغدیر، ج 1، ص340؛ معانی الاخبار، شیخ صدوق، ص 65-68)

استاد حسینی در ادامه بیان کرد: آیه فوق به همراه سخن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به خوبی نشان می‌ دهد که گروهی از اصحاب از همان اول حالت نفاق و دورویی را داشتند و بدین وسیله اهداف پشت پرده خود را دنبال می ‌کردند.

روایات:

استاد سید جواد حسینی خاطرنشان کرد: حادثه اعتراض حارث فهری در روز غدیر خم به نصب امیر مؤمنان علیه‌ السلام، آغاز انحراف ‌ها و توطئه ‌ها بود که خبر از آینده‌ ای تاریک و فتنه انگیز می‌ داد و نشانی بود از نفاق های پشت پرده که بعد از رحلت خاتم پیامبران صلی الله علیه و آله و سلم دامن امت اسلامی را گرفت و خلافت از خط اصلی خویش خارج شد و به دست غاصبان افتاد و آن همه اهانت به شخص علی و فاطمه زهرا علیها السلام روا داشته شد.

وی افزود: فاطمه زهرا علیها السلام در خطبه آتشین خود فرمودند:

 «فَلَمَّا اخْتَارَ اللهُ لِنَبِیهِ دَارَ اَنْبِیائِهِ وَ مَأْوَی اَصْفِیائِهِ ظَهَرَ فِیكُمْ حَسِیكَةُ النِّفَاقِ وَ سَمَلَ جِلْبَابُ الدِّینِ...»؛ (چون پروردگار متعال برای پیامبرش خانه انبیاء (آخرت) و آرامگاه برگزیدگانش را اختیار نمود [و او را به سوی سفر آخرت برد] در سینه‌ های شما خار نفاق ظاهر و جامعه دین کهنه [و بی اهمیت] گردید.) (خطبه آتشین حضرت زهرا علیها‌ السلام ، قم، دفتر نشر، ص34)

ب. هواهای نفسانی کنترل نشده و تخلفات پیشین

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: جواب دوم این است که بگوییم هواهای نفسانی، ریاست طلبی‌ها و اعمال ناشایست پیشین سران سقیفه آنها را به اینجا رساند که حتی حاضر شدند برای حفظ و تداوم خلافت غصب شده، فدک را نیز غصب کنند و خانه زهرا علیها ‌السلام را آتش بزنند و به شخص امیر مؤمنان و فاطمه زهرا علیها‌ السلام نیز اهانت کنند.

وی اضافه نمود: این تحلیل مبتنی بر این پیش فرض است که این گروه از اوّل مسلمان بودند و اسلامشان نیز واقعی بوده است و در راه اسلام نیز فدا کاری کرده و در جنگ ها شرکت داشته اند؛ اما چون نتوانستند خود را واقعاً بسازند، اطاعت از هواهای نفسانی و روحیه مقام خواهی از یک طرف و سرپیچی از فرامین پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و گناهان متعدد از طرف دیگر آنها را به این مرحله رساند که چنان جنایاتی را مرتکب شوند.

استاد حسینی افزود: این تحلیل، هم شاهد روایی دارد و هم شاهد عینی و خارجی.

شاهد روایی:

روایت اول:

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در لحظه ‌ای که خواستند از علی علیه‌ السلام اجباراً برای ابوبکر بیعت بگیرند، حضرت علی علیه ‌السلام آنان را از هواپرستی بر حذر داشتند و فرمودند:

«وَ نَحْنُ اَحَقُّ بِهَذا الاَمْر مِنْكُم مَا كَانَ فِینَا القَارِئُ لِكِتَاب اللهِ الفَقِیه فِی دِینِ اللهِ العَالِمُ بِسُنَنِ رَسُولِ اللهِ المُضْطَلِعِ بِامْرِ الرَّعْیةِ وَ الله اِنَّه لَفِینا فَلَا تَتَّبِعُوا الهَوی فَتَضِلُّوا عَنْ سَبِیلِ الحَقِّ فَتَزْدَادُوا مِنَ الحَقِّ بُعْداً»؛ (و ما سزاوار این امر (خلافت) هستیم نسبت به شما تا وقتی خواننده [آگاه به] قرآن، آگاه در دین خدا و دانای به سنت های رسول خدا صلی الله علیه و آله و چیره و توانا به امر رعیت (و مردم) در بین ما باشد. به خدا سوگند! به حقیقت چنین فردی در بین ما وجود دارد، پس از هوا [برای درخواست بیعت از من] پیروی نکنید که از راه حق گمراه می ‌شوید و از حق بیشتر فاصله می‌ گیرید.) (بحار الانوار، داراحیاءالتراث العربی، ج 28، ص 185 ، احتجاج طبرسی، ج 1، ص74)

وی افزود: این روایت به خوبی دلالت دارد که آنچه سران سقیفه را به بیعت گرفتن اجباری و غصب خلافت و اهانت به امیرمؤمنان و زهرا علیه ‌السلام وادار کرد، پیروی از هواهای نفسانی و ریاست طلبی ‌ها است.

روایت دوم:

استاد سید جواد حسینی در ادامه بیان کرد: فاطمه زهرا علیها ‌السلام بعد از آنکه آن همه جسارت نسبت به او و علی علیه‌السلام روا داشته شد و خلافت غصب گردید، به محمود بن لبید فرمود:

 «آگاه باش! قسم به خدا! اگر حق را به اهلش واگذار و از عترت رسول خدا صلی الله علیه و آله اطاعت می ‌کردند، دو نفر هم [در باره حکم خدا] با یکدیگر اختلاف نمی ‌کردند و امامت را گذشته ‌ای از گذشته ‌ای به ارث می‌ برد.»

آن گاه درباره راز انحرافات فرمود:

«وَاخْتارُوا بِشَهْوَتِهِم وَ عَمِلُوا بِآرَائِهِم تَبَّاً لَهُمْ اَو لَمْ یسْمَعُوا الله یقُولُ «وَ رَبُّكَ یخْلُقُ مَا یشَاءُ وَ یخْتَارُ مَا كَانَ لَهُم الخِیرَةُ» ... هَیهَات بَسَطُوا فِی الدُّنْیا آمَالَهُم وَ نَسُوا آجَالَهُم فَتَعْساً لَهُمْ وَ اَضَلَّ اَعْمَالَهُم»؛ (آنها هوا پرستی و شهوت را برگزیدند و بر اساس رأی و نظر شخصی اعمال کردند. هلاکت و نابودی بر آنان باد! آیا نشنیدند کلام خدا را که فرمود: «پروردگار تو آنچه را که می‌خواهد، خلق می ‌کند و هر چه بخواهد، اختیار می ‌کند و برای آنان اختیاری نیست.» افسوس [که سران سقیفه] آرزوها [و هوس های] خود را در دنیا تحقق بخشیدند و اجل های خود را فراموش کردند! خدا آنان را نابود کند و اعمالشان را تباه سازد!) (بحار الانوار، ج 36، ص 353، ر. ك: احقاق الحق، ج 21، ص 26)

وی افزود: جملات فوق به خوبی نشان می‌ دهد که اقدامات سران سقیفه برای رسیدن به خلافت و برخورد اهانت آمیز با خاندان وحی از سر هواپرستی و مقام خواهی بوده و تمام مسائل پیش گفته ریشه در هواهای نفسانی و ریاست خواهی آنها داشته است.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در کنار هواپرستی، برخی اعمال زشت نیز انسان را وادار به اعمال زشت‌ تر می‌ کند؛ یعنی اگر بر انجام گناه اصرار بورزد، مرتکب گناه بزرگ‌ تر و بیشتری خواهد شد. این معنی، در آیات پیش گفته (توبه/77 و روم/10) به خوبی نمایان است.

وی اضافه نمود: این عامل نیز در رفتار سران سقیفه دیده می ‌شود؛ چرا که آنها در طول همراهی با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بارها از دستورات آن حضرت سرپیچی کردند و همین تخلفات بود که از غصب خلافت و اهانت به خانه وحی و شخص علی و زهرا علیهما ‌السلام سر درآورد.

استاد حسینی افزود: اینک به برخی از نمونه‌ های سرپیچی و پیروی از هوای نفس در رفتار سران سقیفه به صورت فهرست وار اشاره می ‌شود؛ با این تذکر که این گناهان قطع نظر از رفتارهای فردی و اخلاقی این افراد است که در طول زندگی داشته اند و آنچه مد نظر است، برخی تخلّفات اجتماعی و گناهان عمومی آنان است.

 1. فرار در صحنه جنگ احد و نافرمانی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آن گاه که فرمان بازگشت صادر فرمود. (سیره ابن هشام، ج2، ص83. )

2. سرپیچی از شرکت در لشکر اسامة بن زید با این که صریحاً حضرت دستور داده بود که در مدینه نمانند و به لشکر اسامه بپیوندند. (الطبقات الكبری، ج 2، ص190؛ المراجعات، ص30-31؛ النص و الاجتهاد، ص15-19. )

3. تخلف از آوردن قلم و دوات در آخرین لحظات عمر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای نوشتن وصیت و همین طور متهم کردن حضرت به هذیان گویی (صحیح بخاری، ج1، ص22، و ج2، ص 14؛ صحیح مسلم، ج2، ص14،؛ مسند احمد، ج1، ص325.) و....

وی در ادامه بیان کرد: اینها و سایر گناهان، سران سقیفه را تا آنجا پیش برد که حاضر شدند برای تحکیم خلافت غصب شده، به خانه زهرا علیها‌السلام هجوم برند و به حضرت آسیب رسانند.

درس و نتیجه

استاد سید جواد حسینی در قسمت پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: نتیجه عبرتی که از دو تحلیل گذشته می‌ توان گرفت، این است که در این زمان نیز از خطر سه گروه در امان نیستیم و همیشه باید مواظب خطرات آنها باشیم:

1.منافقان کوردل:

وی در ادامه بیان کرد: در هر قیام، انقلاب و نهضتی منافقان بیش از همه به پیکر آن قیام و مکتبش ضربه وارد کرده اند. اگر در صدر اسلام عده ‌ای به جمع مسلمانان پیوستند تا از پشت به اسلام و مسلمین خنجر بزنند و از درون، جبهه حق را متلاشی کنند، امروز هم کم نبوده و نیستند کسانی که در جبهه انقلاب و نظام نفوذ کرده اند تا از پشت به پیکر اسلام و دین ضربه زنند و از درون ایجاد اختلاف و انحراف کنند.

2.هواپرستان:

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: دنیا طلبان، ریاست خواهان و قدرت جویان همیشه انبیاء و امامان و هدایت گران را مانع تحقق هواهای نامشروع خود دانسته و با آنها سخت به مبارزه برخواسته اند. امروز هم همین‌ها با اشاعه فرهنگ فساد و فحشا، تجمل گرایی و اسراف و تبذیر، به دنبال فساد جامعه و در نتیجه، رسیدن به قدرت و ریاست هستند؛ از اینها نیز نباید غافل بود.

3. اهل گناه:

وی خاطرنشان کرد: در طول تاریخ افرادی بوده اند که از اول از نظر اندیشه و رفتار خوب ظاهر شده اند، ولی عادت به برخی گناهان و داشتن برخی صفات رذیله، سرانجام آنها را به جبهه باطل کشانده است؛ افرادی مانند: طلحه و زبیر، امروز نیز از چنین کسانی نباید غافل باشیم. فقط سابقه درخشان کافی نیست بلکه تا آخر خط ماندن، شرط اساسی است.

استاد حسینی افزود: بعد از وفات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم این سه جریان دست به دست هم دادند و آن حوادث تلخ را آفریدند و سرانجام آن بانوی با عظمت با کوله باری از رنج و غم دنیا را وداع کرد و در آخرین لحظات زبان حالش این بود:

شهادت از سرا پایم نمایان است ‌ای فضّه             کتاب عمر زهرا علیها‌ السلام رو به پایان است ‌ای فضّه

به زحمت قتلگاه محسنم را می کنم جارو              گلاب قتلگاهش اشک چشمان است‌ ای فضّه

/270/260/20/