استاد ساعی ور مطرح کرد؛

خانواده در قرآن قسمت دوم (فرزند آوری)

بر اساس این آیه شریفه اولاد نعمت هستند؛ «فبنعمت الله هم یکفرون» بعضی نعمت الهی را کفران می کنند؛ می دانید که «نعمت» با «خیر» فرق دارد. اگر نعمت را تبدیل کنیم به یک امر باقی، نعمت، خیر می شود؛ اگر نعمت سبب بشود که انسان خودش را گم کند و سبب «بَطر» و «ناشکری» و «کفران» بشود، آن نعمت به «نقمت» تبدیل می شود.

 

استاد محمد باقر ساعی ور از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه بحث در موضوع «خانواده در قرآن» پرداخت.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای این قسمت از گفتگو خاطرنشان کرد: یکی از مباحث اساسی در رابطه با خانواده، اهتمام قرآن به فرزند دار شدن است. در قرآن از جهات گوناگون ارزش فرزند در خانواده بازگو شده است و اینکه یک نعمت بزرگ الهی و یک بخشش و هدیه بزرگ الهی است و انسان ها در برابر این بخشش و نعمت الهی جا دارد حمد الهی را به جای آورند.

 

وی افزود: یک دورنمایی از آیات قرآن را نسبت به این بحث به صورت خلاصه بیان می کنم؛ در آیه 72 سوره نحل می فرماید: و خدا براى شما همسرانى از جنس خودتان قرار داد و از همسرانتان، فرزندان و نوادگانى پديد آورد و از نعمت هاى پاكيزه و دلپذير به شما روزى داد، [با اين همه لطف و رحمت‏] آيا به باطل ايمان مى ‏آورند و نعمت هاى خدا را ناسپاسى مى‏ كنند؟! «وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً وَ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَ حَفَدَةً وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ أَ فَبِالْباطِلِ يُؤْمِنُونَ وَ بِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ» (نحل: 72)

 

استاد ساعی ور اضافه نمود: بر اساس این آیه شریفه اولاد نعمت هستند؛ «فبنعمت الله هم یکفرون» بعضی نعمت الهی را کفران می کنند؛ می دانید که «نعمت» با «خیر» فرق دارد. اگر نعمت را تبدیل کنیم به یک امر باقی، نعمت، خیر می شود؛ اگر نعمت سبب بشود که انسان خودش را گم کند و سبب «بَطر» و «ناشکری» و «کفران» بشود، آن نعمت به «نقمت» تبدیل می شود.

 

وی در ادامه بیان کرد: قرآن با تأکید به اینکه فرزند نعمت است، این نکته را هم می خواهد بگوید که مواظب باشید کفران نعمت نکنید. اولاد شما زمینه است که روحیه های شما تکمیل شود؛ زمینه است تا روابط اجتماعی شما تقویت بشود؛ زمینه است تا انسان صبر و ایثار و فداکاری را در محیط کوچک خانواده امتحان بکند. پس این نعمت را به کفران تبدیل نکنید.

 

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: بعضی وقت ها انسان نعمت را به کفران تبدیل می کند؛ مثلا به خاطر فرزند از حلال و حرام صرف نظر می کند؛ به خاطر فرزند از راه حق صرف نظر می کند؛ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه درباره زبیر این حرف را زدند که اگر فرزندش نبود، زبیر به راه می آمد. «ما زال الزبیر رجلا منا اهل البیت، حتی نشأ ابنه المشئوم، عبدالله» زبیر همواره از ما اهل بیت و از یاران خاص ما بود تا آنکه فرزند شومش عبدالله نشو و نما کرد و پدر را گمراه ساخت. (حکمت 453)

 

استاد محمد باقر ساعی ور اضافه نمود: آیه دوم بیان می کند که دنباله و لازمه نعمت بودن اولاد این است که مواظب باشیم که اولاد مورد آزمایش است؛ چون نعمت است، انسان با آن نعمت آزمایش می شود.

 

وی افزود: نعمت به معنای خیر نیست بلکه نعمت به این معنا است که میتوانی آن را به خیر تبدیل کنی. در آیه 28 انفال می فرماید: و بدانيد كه اموال و فرزندانتان فقط وسيله آزمايش شماست و خداست كه پاداشى بزرگ نزد اوست. «وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ وَ أَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيم» (انفال: 28)

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بر اساس این آیه شریفه، اولاد و اموال فتنه است؛ به این معنا که انسان به وسیله آن آزمایش می شود؛ فتنه به معنای نعمتی است که با آن آزمایش می شوید؛ امتحان الهی هم یعنی با آن نعمت رشد می کنید یا تنزل پیدا می کنید؛ آزمایش الهی از این باب است که خدا ربّ است و می خواهد شما را پرورش بدهد.

 

وی افزود: امتحان الهی مربوط به ربوبیت الهی است؛ نه معلم بودن خداوند. خدا انسان را امتحان می کند، چون ربّ است، نه چون معلم است؛ یعنی در این حوادث شما پرورش می یابید؛ آیه دوم می فرماید: انسان با اولاد، آزمایش می شود و رشد می کند.

 

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: در برخی از آیات عنوان «بشارت» آمده است، یعتی اولاد یک چیزی است که خوشحال کننده زندگی است و لایق این است که به والدین بشارت داده شود؛ به همین خاطر در بعضی از آیات به والدین از طرف خدای متعال بشارت داده شده است؛ مثل آیه 71 سوره هود؛ و شبیه این آیات زیاد است.

 

وی اضافه نمود: در سوره هود می خوانیم: (پس همسرش در حالى كه ايستاده بود [از شنيدن گفتگوى فرشتگان با ابراهيم‏] خنديد. پس او را به اسحاق و پس از اسحاق به يعقوب مژده داديم) «وَ امْرَأَتُهُ قائِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْناها بِإِسْحاقَ وَ مِنْ وَراءِ إِسْحاقَ يَعْقُوبَ» (هود: 71)

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: به بعضی از انبیاء، همانند ابراهیم خلیل الله و زکریای نبی که در دوران پیری بشارت اولاد داده است.

 

وی افزود: اولا اولاد صالح ذخیره انسان است؛ ثانیا به شکل عمومی هم اولاد بشارت است، چون نعمتی بزرگ است که انسان می تواند از این نعمت متنعم بشود و رشد بکند.

 

استاد محمد باقر ساعی ور در ادامه به این آیه شریفه اشاره نمود: «وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماما» (و آنان كه مى‏گويند: پروردگارا! ما را از سوى همسران و فرزندانمان خوشدلى و خوشحالى بخش، و ما را پيشواى پرهيزكاران قرار ده) (فرقان: 74)

 

وی در همین زمینه اضافه نمود: در بعضی از آیات خدای متعال فرزندان را قرة العین نامیده است؛ حضرت ابراهیم خلیل الله به محضر خدای متعال تقاضا می کند: خدا ذریه ما را مایه آرامش و مایه سرور ما قرار بدهد.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: این آیه نکته ای روانشناسی هم دارد؛ یعنی اولاد این سرمایه بالقوه هم وجود دارد که به خانواده قرار و آرامش بدهد و این پتانسیل را هم دارد که به خانواده سرور بدهد.

 

وی افزود: «قُرّة» یا از ماده «قرار» است، به معنای آرامش؛ یا از ماده «قَرّة» یعنی آن اشک شوقی که خنک است. یعنی فرزند سرور و شادی و نشاط زندگی است و یا این که این قابلیت را دارد که آرامش و سکونت برای زندگی فراهم آورد.

 

استاد ساعی ور اضافه کرد: یکی از دعاهای انبیاء خواستن فرزند است، یعنی درخواست فرزند از خداوند متعال یک درخواستی است، که از سیره انبیاء ناشی شده است، یک درخواست متعالی است که انبیاء هم دنبال همین درخواست بودند، به گونه ای که وقتی خداوند متعال به همین انبیاء فرزند می دهد، آنها می آیند و «حمد الهی» را بجا می آورند.

 

وی در ادامه بیان کرد: در آیه شریفه می خوانیم: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعا» همه ستايش‏ها ويژه خدايى است كه اسماعيل و اسحاق را در سنّ پيرى به من بخشيد يقيناً پروردگارم شنونده دعاست. (ابراهیم: 39)

 

این استاد حوزه علمیه قم افزود: حمد به خاطر این فرزند و به خاطر اینکه خدای من دعای من را اجابت کرد، این نشان می دهد که فرزند خواهی درخواستی است که از سیره انبیاء ناشی شده است و هم اینکه انسان به خاطر این نعمت حمد الهی بکند.

 

وی اضافه نمود: این آیات قرآن و شبیه اینها به ما یاد می دهد که ما در زندگی مان فرزند دار بشویم؛ چون مایه سرور و آرامش خانواده، مایه رشد انسان و زینت دنیا است؛ چنان چه آیه شریفه می فرماید: «الْمالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَواباً وَ خَيْرٌ أَمَلًا»؛ اما بنون را می شود به باقیات صالحات تبدیل کرد؛ چنانچه در روایات ما نیز آمده است،  در برخی از روایات 5 مورد و در برخی از موارد 7 مورد به عنوان باقیات صالحات برشمرده شده است؛ که یکی از موارد، فرزند صالح است.

 

استاد ساعی ور در ادامه بیان کرد: این بنون، اولاد، فی حدّ نفسها زینت نفس انسان و زینت حیات زندگی است؛ اما اگر اولاد صالح بشود، باقیات صالحات می شود. 

 

وی افزود: این نگاه اجمالی به آیاتی بوده است که در آن آیات مسأله فرزند آوری مطرح شده بود.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در برخی از آیات، بحث امداد و کمک رسانی به انسان را مطرح کرده است؛ اولاد انسان عصای دست انسان و مدد رسان به انسان است؛ چنان چه آیه شریفه می فرماید: «ثُمَّ رَدَدْنا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَ أَمْدَدْناكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِينَ وَ جَعَلْناكُمْ أَكْثَرَ نَفِيرا» سپس پيروزى بر آنان را به شما باز مى‏ گردانيم و شما را به وسيله اموال و فرزندان تقويت مى ‏كنيم، و نفرات [رزمى‏] شما را بيشتر مى‏ گردانيم. (اسراء: 6)

 

وی اضافه نمود: در سوره مبارکه شعراء می خوانیم: به وسيله چهارپايان و فرزندانى، به شما يارى داده است. «أَمَدَّكُمْ بِأَنْعامٍ وَ بَنِين» (شعراء: 133)

 

استاد ساعی ور افزود: در سوره نوح می خوانیم: و شما را با اموال و فرزندان يارى می كند و برايتان باغ‏ ها و نهرها قرار می دهد. «وَ يُمْدِدْكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهاراً» (نوح: 12)

 

وی در ادامه بیان کرد: در این آیه شریفه هم به نوعی «از تنهایی خلاص کردن» و «مددکار زندگی انسان بودن» را به اولاد هم نسبت می دهد.

 

این استاد حوزه علمیه قم افزود: اینها نگاه هایی است که در قرآن به اولاد شده است و انسان با این نگاه ها می بیند که چه نکاتی را می شود برای اولاد از قرآن استفاده کرد:

اولا: اولاد، نور چشم است.

ثانیا: اولاد، نعمت الهی است.

ثالثا: اولاد، هدیه الهی است.

رابعا: اولاد، باعث قوت قلب انسان است.

خامسا: اولاد، باعث آسودگی خاطر و آرامش انسان است.

 

وی اضافه نمود: اینها مسائل را می شود از آیات قرآن استفاده کرد. در روایات هم در رابطه با اهمیت فرزند در خانواده و اهمیت فرزند صالح در جامعه احادیث و روایات داریم.

الف: فرزند صالح گلی از گل های بهشت است. «قال قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: الولد الصالح ريحان من رياحين الجنة» (راوندى كاشانى، فضل الله بن على، النوادر (للراوندي) - ايران ؛ قم، چاپ: اول، بى تا؛ ص: 5)

ب: فرزند صالح بهترین نعمت در دنیا است.

ج: باعث خیر و برکت است.

د: صدقه جاریه انسان است.

و شبیه اینها که ما در روایات می توانیم پیدا کنیم. این، دورنمایی از اهتمام دین به بحث اولاد است.

لینک قسمت قبلی مصاحبه: https://www.neshasteasatid.com/node/5579/

/270/260/20/

 

 

س, 11/07/1399 - 18:49