استاد سید جواد حسینی مطرح کرد؛

سیره امیر مؤمنان علیه السلام در مبارزه با فساد مالی و اقتصادی در جامعه «قسمت دوم»

استاد سید جواد حسینی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه بحث در موضوع «سیره امیرمؤمنان علیه السلام در مبارزه با فساد مالی و اقتصادی در جامعه» پرداخت.

 

ب) معرفی الگوهای عملی به مردم

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای دومین قسمت از گفتگو خاطرنشان کرد: حضرت علی صلوات الله علیه در جایگاه امامت و رهبری جامعه، سعی کرد با رفتار خود الگوی مطلوب اسلامی را در مسائل اقتصادی به نمایش گذارد. از مردم و مسئولان دولتی می ‌خواست تا در جهت این الگوی مطلوب حرکت کنند؛ گرچه هرگز نمی ‌توانند به مانند آن حضرت باشند؛ ولی تلاش کنند لااقل شبیه ایشان شوند؛ کم مصرف کردن و بازدهی زیاد، کوشش و تلاش در راه تولید بیشتر و بذل و انفاق آن در راه خدا، سه ویژگی بارز اقتصادی و رفتاری حضرت بود.

 

وی اضافه نمود: امام در نامه ‌ای به «عثمان بن حنیف» دربارة لباس و طعام خود می‌ فرمایند: «اینک امام شما از تمام دنیایش به پیراهنی ژنده و کهنه و از همة طعام هایش به دو قرص نان اکتفا کرده است؛ البته شما را یارای آن نیست که چنین کنید؛ ولی مرا با پارسایی و مجاهدت و پاکدامنی و درستی خویش یاری دهید.

 به خدا سوگند! از دنیای شما پارة زری نیندوخته و از همة غنایم آن، مالی ذخیره نکرده ‌ام و به جای این جامه که اینک کهنه شده است، جامه ‌ای دیگری آماده نساخته ‌ام.» (نهج البلاغه، نامه 45، ص 552. )

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: «عبدالله بن ابی رافع» نقل می‌ کند: در یک روز عید نزد امیرمؤمنان علی علیه السلام رفتم. حضرت کیسه‌ ای چرمی را که درِ آن مهر شده بود، آورد و باز کرد که در آن نان جوی خشک و خرد شده قرار داشت و حضرت آن را خورد. از او پرسیدم: چرا درِ کیسه را مهر کرده ‌ای؟ فرمود: خوف آن داشتم که پسرانم آن را به روغن آغشته کنند. (شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، دارالجبل، بیروت، چاپ اول، 1407 ق/ 1987م، ج 1، ص 26)

 

وی در ادامه بیان کرد: ابن ابی‌الحدید می ‌گوید: «لباس علی عليه السلام گاهی با پوست و گاهی با لیف خرما وصله می‌ شد و کفش های او از لیف خرما بود و لباس کرباس کلفت می ‌پوشید و وقتی می ‌دید آستین آن بلند است، آن را با شمشیر می‌ برید و نمی ‌دوخت و همواره آن را می ‌پوشید تا زمانی که از آن فقط تارِ بدون پود باقی می‌ ماند.

وقتی نان را با خورش می‌ خورد، خورش او سرکه یا نمک بود.

بالاتر از این، برخی گیاهان روییده از زمین بود و اگر می‌ خواست از این هم بهتر باشد، کمی شیر شتر می ‌خورد،

گوشت بسیار کم می ‌خورد و می‌ فرمود: شکم های خود را قبرستان حیوانات نکنید» (همان؛ ر.ک: موسوعة الامام علی بن ابی طالب علیه السلام،  علی عاشوری، دار نظیرعبود، بیروت، 1428ق، ج 9، صص 343-365)

 

استاد حسینی خاطرنشان کرد: امام راز این‌ گونه زندگی را خود چنین بیان می‌ کنند: «خداوند مرا امام خلقش قرار داد و بر من واجب کرد که نفس، طعام، نوشیدنی و لباسم را در حد ضعیفان از مردم قرار دهم تا آنکه فقیر به من اقتدا کند و ثروتمند طغیان نکند.» (الکافی، ج 1، ص 410، ح 1)

 

وی افزود: طبق این احادیث، تنها مسئولی می ‌تواند اصلاح اقتصادی کرده، با فساد مبارزه کند که خود ساده زیست بوده، حقوق نجومی، رانت‌ خواری و تجمل‌ گرایی نداشته باشد و در ورود کالای قاچاق، گرفتن ارز غیرقانونی، استفادة ناحق از امکانات دولتی و... دخیل نباشد.

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امام علی علیه السلام کار و کوشش فراوان برای تولید داشت و نخلستان ها و چاه ‏های متعددی را به‌ دست خود پدید آورد.

 

وی اضافه نمود: زراره از امام صادق علیه السلام نقل می ‌کند که فرمود: مردی حضرت علی علیه السلام ر ا دید که به مقدار شصت صاع (یا یک بار شتر) هستة خرما به دوش می ‌کشد، پرسید: این چیست که به دوش می‌‌کشی؟

فرمود: صد هزار درخت خرما؛ اگر خداوند بخواهد.

آن مرد گفت: حضرت تمام هسته‌ های خرما را در زمین کاشت و یکی از آن هسته ‌‌ها را هم رها نکرد. (همان، ج 5، ص 74، ح 3)

 

استاد سید جواد حسینی خاطرنشان کرد: ابن ابی‌الحدید می ‌گوید: علی علیه السلام همواره با دستش زمین را کشت می‌ کرد، آب بیرون می‌ کشید و نخل می ‌کاشت و تمام این امور را وجود شریفش به طور مستقیم انجام می ‌داد. (شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج 15، ص 147)

 

وی افزود: چنین مسئولی اقتصاد کشور را رونق می‌ دهد، نه کسانی که با ورود کالای خارجی ده ‌ها کارخانه و شرکت داخلی را به تعطیلی کشانده، صنایع کوچک و بزرگ را از رونق انداخته‌ ‌اند. جای شرمندگی است که از چین مهر و تسبیح وارد می‌ شود و با ارز دولتی سطل زباله وارد کشور می ‌کنند. (ابطحی عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، در نطق مجلس مورخ: 31/4/97) مسلم است با این رفتار اقتصاد ما اقتصاد مقاومتی نمی ‌شود.

 

ج) تحت نظر  داشتن  بازار

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: یکی از وظایف مهم مسئولان حکومت اسلامی، نظارت سخت‌ گیرانه بر بازار و کارخانه‌ ها و مراکز فروش است. حضرت علی علیه السلام برای آنکه مردم در معاملات خود احکام خدا را رعایت کنند، شخصا به بازار رفته، مردم را به رعایت تقوا در معاملات امر می ‌فرمود و برای اجرای احکام الهی نظارت داشت و در صورت دیدن تخلف، برخورد می ‌کرد.

 

وی اضافه نمود: حضرت باقر علیه السلام می‌ فرمایند: امام علی علیه السلام هر روز صبح زود در کوفه حرکت می‏ کرد، بازار به بازار می‌ گشت و همراه او تازیانه ‌ای بود که دو لبه داشت و «السببّیه» نامیده می‌ شد. وی در برابر اهل هر بازاری ایستاده، ندا می ‌داد: ای گروه تاجران! از خدای عزیز و بزرگ بترسید. وقتی اهل آن بازار صدای حضرت را می ‏شنیدند، هرچه در دست داشتند، رها کرده، گوش ها را تیز می‌ کردند و با قلب هایشان به سخنان حضرت گوش می ‌دادند.

 سپس می‌فرمود: در طلب خیر پیشی گیرید و با آسان گرفتن [بر بندگان خدا] تبرک جویید و به خریداران نزدیک شوید و خود را به بردباری زینت دهید. از سوگند بپرهیزید و از دروغ گفتن دوری جویید و ظلم نکنید و با مظلومان انصاف داشته باشید و به ربا نزدیک نشوید، حق کیل و وزن را ادا کنید [کم فروشی نکنید] و اجناس مردم را کمتر از آنچه هست، برندارید و در زمین فساد نکنید.

 حضرت در بازارها می‌ گردید، سپس برمی ‌گشت و برای رسیدگی به امور مردم جلوس می ‌فرمود. (الکافی، ج 5، ص 151؛ تهذیب الاحکام، شیخ طوسی، حسن الموسوی، دارالکتب الاسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق، ج 7، ص 6، ح 17)

 

وی افزود: به راستی اگر بر بانکها نظارت جدی بود، این همه اختلاس می‌‌شد؟ اگر بر بازار نظارت دقیق وجود داشت، این همه در بازار ارز، سکه و اجناس به هم ‌ریختگی به وجود می‌ آمد؟

 

استاد سید جواد حسینی خاطرنشان کرد: از امام حسین علیه السلام نقل شده است: امیرالمؤمنین علیه اسلام در کوفه بر «شهباء» (مرکب رسول‌الله) سوار می ‌شد و از تمام بازار بازدید می ‌کرد.

روزی به بازار گوشت ‏فروشان رفت و با صدای بلند فرمود: ای قصّابان! در ذبح گوسفند شتاب نکنید، بگذارید روح از بدنشان بیرون رود و هنگام فروش از دمیدن بر گوشت برحذر باشید که همانا رسول خدا از این عمل نهی می‏ فرمودند.

سپس به بازار خرمافروشان رفته، می ‏فرمود: همان گونه که خرماهای خوب را در معرض دید می ‌گذارید، با خرماهای بد نیز چنین کنید.

بعد به بازار ماهی‏ فروشان رفته، می‏ فرمود: غیر از ماهی حلال گوشت، نفروشید و از فروش ماهی که در دریا مرده و موج آنها را بیرون آب انداخته است، خودداری کنید.

حضرت بعد از آن به محلة کناسه رفت که در آن تجارت های مختلفی از قبیل: خرید و فروش غلام و کنیز، شتر فروشی، صرّافی، بزّازی و خیاطی صورت می‌ گرفت و با صدای بلند فرمود: در این بازارها قسم خوردن متداول شده است. قسم هایتان را با صدقه درهم آمیزید و از این کار [قسم خوردن] خودداری کنید. همانا خداوند کسی را که قسم دروغ بخورد، پاک نخواهد کرد. (دعائم الاسلام، قاضی نعمان تمیمی، تحقیق: آصف فیضی، دارالمعارف، مصر، چاپ دوم، ج 2، ص 539، روایت 1913)

 

وی اضافه نمود: در سیره علی (ع) در نظارت بر بازار به نکات بسیار دقیقی بر می‌خوریم که جای بحث آن در این گفتگو نیست و فقط اشاره کنیم:

حضرت از احتکار شدیداً نهی می ‌کرد، (نهج البلاغه، نامه 53)؛ بر قیمت ها به شدت نظارت داشت، (دعائم الاسلام، ج 2، ص 36، ح 81) بر توزین کالا تأکید می ‏فرمود و از صرّافی شدن اهل ذمّه (مسیحیان، یهودیان و...) جلوگیری می ‌کرد. به قاضی اهواز دستور داد که اهل ذمّه را از اشتغال به صرّافی باز دارد تا نبض بازار به دست نااهلان نیفتد.

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امروزه مسئولین در دادن مجوز به صرّافی ‌ها و سکه فروختن و امثال آن باید دقت کافی به خرج دهند و به غیر مسلمانان و حتی به مسلمانان غیر متدین اجازة چنین فعالیت های اقتصادی مهم را ندهند تا مانند امروز بازار را به هم نریزند و اقتصاد جامعه را مختل نکنند. 

لینک قسمت قبلی مصاحبه:

https://www.neshasteasatid.com/node/6339

/270/260/20/

پ, 02/16/1400 - 21:31