استاد محمد باقر ساعی ور از اساتید بزرگوار حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه بحث در موضوع «خانواده در قرآن» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای چهارمین قسمت از گفتگو خاطرنشان کرد: بحث تربیت فرزند در دوران کودکی یکی از مباحث مهم از امور تربیتی است و در قرآن هم نکات مهمی در این باره دیده می شود.

وی افزود: دورنمایی از تربیت فرزندان در قرآن را می توان بر اساس جریان سرگذشت انبیای الهی با فرزندانشان جستجو کرد. مانند:

رابطه حضرت نوح علیه السلام با فرزندش، (هود: 40 تا 47)

رابطه حضرت ابراهیم خلیل الله با فرزندانش، اسماعیل و اسحاق،

رابطه حضرت یعقوب علیه السلام با فرزندانش، به خصوص با یوسف علیه السلام،

رابطه لقمان حکیم با فرزندش و وصیت هایش،

جریان مادر مریم و فرزندش،

جریان زکریای نبی علیه السلام و فرزندش یحیی.

استاد ساعی ور تصریح کرد: به طور کلی می توانیم بگوییم محدوده مهمی از آیات قرآن در رابطه با «رابطه والدین و فرزند» را در اختیار داریم و نکات مهمی در این باره می توان استفاده کرد و اینگونه نیست که دستمان در این زمینه خالی بوده باشد. هم از سرگذشت انبیاء و نحوه ارتباطشان با فرزندانشان می توانیم بهره ببریم و هم در برخی از فقره ها به مؤمنین دستور داده شده که نسبت به تربیت فززندان اهتمام داشته باشیم.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: آیات، چه به صورت مستقیم و چه در داستان های انبیاء، در رابطه با مسأله تربیت، موجود است؛ اوج قضیه در سوره لقمان است که به عنوان وصیت های لقمان به فرزندش و دقت های تربیتی که یک پدر نسبت به اولادش داشته باشد، در آن آیات گنجانده شده است.

وی افزود: اگر آن آیات را بازنگری کنیم، می بینیم که «اسلوب محبت» و «اسلوب موعظه»، و «اسلوب تبیین» هر سه ترکیب شده است. خطابش محبت آمیز است، هم تبیین در کلام دارد و هم اسلوب موعظه هم در آن رعایت شده است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در این آیات از سوره مبارکه لقمان، نسبت به مواردی که باید به اولاد آموخته شود، جامعیتی دیده می شود. هم بحث های اعتقادی، هم اخلاقی و هم عملی و احکام بیان گردیده است.

1ـ توحيد 2ـ معاد 3 ـ نماز 4ـ امر به معروف 5ـ نهي از منکر 6 ـ صبر و استقامت 7 ـ تواضع 8ـ دوري از خود خواهي 9ـ اعتدال در راه رفتن 10ـ اعتدال در صدا و سخن گفتن مواردي هستند که لقمان به فرزند خويش تأکيد کرده و در آيات قرآن نيز آمده اند، مواردي که مجموعه اي تأمل برانگيز از حکمت نظري و عملي، اعتقادي، عبادي، اجتماعي، سياسي، تقويتي، اخلاقي هستند.

محورهای تربیتی

1. آموزش حیا در خانواده

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: یکی از وظایف والدین نسبت به فرزندان آموزش حیا است؛ قرآن کریم در سوره نور می فرماید:

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ وَ الَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلاةِ الْفَجْرِ وَ حِينَ تَضَعُونَ ثِيابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَ مِنْ بَعْدِ صَلاةِ الْعِشاءِ ثَلاثُ عَوْراتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَ لا عَلَيْهِمْ جُناحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلى‏ بَعْضٍ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآياتِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ» اى مؤمنان، بردگان و كودكان شما كه به حد بلوغ نرسيده‏ اند در سه وقت بايد از شما اجازه بگيرند: قبل از نماز صبح و در نيمروز كه لباس از تن بيرون مى ‏آوريد و بعد از نماز عشا، اين سه وقت اوقات خصوصى شماست و بعد از اين سه وقت بر شما و آنها گناهى نيست كه گردتان بگردند، اينگونه خداوند آيات را براى شما بيان مى‏كند، خداوند داناى فرزانه است. (نور: 58)

این امر، خیلی تأثیر مهمی دارد در پیش گیری از بلوغ زودتر و آسیب هایی که ممکن است به فرزند وارد شود.

2. آشنا سازی با مواردی که انسان را به آتش می کشاند

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در سوره تحریم، آیه 6 می بینیم که خدای متعال می فرماید: «قوا انفسکم و اهلیکم نارا»، یعنی باید در نظر داشته باشیم که در جامعه، آتش وجود دارد؛ شما اگر غذای روحی به بچه ندهید، اگر خودتان اهتمام نکنید که بچه را از آتش هایی که در محیط است، نگه بدارید، آن آتش می سوزاند و خودتان نیز می سوزید.

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَيْها مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ»  اى مؤمنان! خود و خويشانتان را از آتشى كه هيمه آن مردم و سنگهاست حفظ كنيد، آتشى كه فرشتگان گمارده شده بر آن خشن و سخت گيرند و هرگز در اجراى فرمان خدا نافرمانى نمى‏كنند و هر چه دستور يافته‏اند به اجرا در مى‏آورند. (تحریم: 6)

3. آموزش نماز

استاد محمد باقر ساعی ور در ادامه بیان کرد: قرآن کریم به والدین نسبت به آموزش نماز و عبادت، تأکید دارد؛

«وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها لا نَسْئَلُكَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَ الْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى‏» خانواده‏ات را به نماز فرمان بده و بر انجام آن شكيبا باش. ما از تو روزى نمى‏خواهيم بلكه ما به تو روزى مى‏دهيم. پرهيزگارى پرهيزگاران را سرانجام نيك است. (طه: 132)

4. آموزش صبر و حوصله به فرزندان
5. آموزش تقویت رابطه فرزند با خدای متعال
6. توجه به بازی و تفریح کودک

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در این رابطه به آیه 12 از سوره مبارکه یوسف اشاره نمود:

«أَرْسِلْهُ مَعَنا غَداً يَرْتَعْ وَ يَلْعَبْ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ‏» فردا او را با ما بفرست تا گردش و بازى كند، ما مراقب او هستيم.» (12)

وی افزود: در این آیه می بینیم که برادران یوسف پدر را با بهانه بازی راضی می کنند و پدر هم راضی می شود. پیامبر خدا نیز با این پیشنهاد قانع می شود و پیشنهاد بازی برای فرزند را منطقی می داند.

استاد ساعی ور اضافه نمود: نکاتی در باره بازی فرزند وجود دارد:

الف: برای فرزند، بازی یک غذای منطقی است؛

ب: بازی سلامت جسم و نشاط روح قرار دارد

ج: می توان به واسطه بازی، موارد تربیتی دیگر را نیز آموزش داد؛ همانند بازی و عدالت، بازی و حقوق یکدیگر،

د: در داخل بازی، محتواهای ارزشی را نیز می توان قرار داد.

ه: خود بازی نیز حقّ برای فرزند است و غذایی برای جسم و روح فرزند است که نباید از آن غفلت بشود؛ مخصوصا در این ایام که بازی های مجازی که اگر دقت نشود، فرزند را تک رو بار می آورد و فرزند متعال تربیت نمی شود.

7. ارتباط والدین با فرزند
8. چشم پوشی از خطای فرزندان

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: حضرت یعقوب علیه السلام چندین سال در فراق یوسف گریه کرد و حتی نابینا شد؛ اما وقتی این خطا به ندامت و پشیمانی منجر شد، آنها را بخشید و وعده استغفار به آنها داد؛ چنانچه در سوره یوسف آیات 97 و 98 می خوانیم:

«قالُوا يا أَبانَا اسْتَغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا إِنَّا كُنَّا خاطِئِينَ:قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» گفتند: «اى پدر! براى گناهان ما طلب آمرزش كن كه ما خطا كار بوده‏ايم.» گفت: «به زودى براى شما از پروردگار طلب آمرزش مى‏كنم كه او آمرزنده مهربان است.»

وی افزود: یکی از ارتباطاتی که والدین باید داشته باشد، گذشت و بخشش است که البته به شرط ندامت و پشیمانی است.

/270/260/21/