استاد محمد باقر ساعی ور از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه بحث در موضوع «خانواده در قرآن» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای هفتمین قسمت از گفتگو خاطرنشان کرد: خانواده نهادی مهم برای جامعه سالم است. اگر اصولی که در استحکام خانواده، در گرمی و نورانیت خانواده استفاده کنیم و خانواده را به الگوی رفتاری تبدیل نماییم، می توانیم هم درون خانواده رشد کنیم و هم به جامعه الگوهایی برای رشد تحویل بدهیم.

وی افزود: امروز درباره «اصول رفتاری در تعامل بین زن  و شوهر بر اساس آیات قرآن» گفتگو خواهد شد؛ و لازم به ذکر است که مراد من فقط بحث فقهی نیست؛ بلکه بحثی اعم از فقهی، اخلاقی، حقوقی و ارزشی است. سؤال در این است که آیا در قرآن اصولی در مورد تعامل زن  و شوهر نسبت به هم داریم؟ اصولی که اگر  رعایت بشود، یک خانواده سالم و لذت بخش به وجود آید؛ خانواده ای که از بودن در کنار یکدیگر آرامشی احساس می کنند و یک مرحله ای از رشد می رسند.

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: باید به این تقسیم بندی توجه داشته که ما با دو گروه از قواعد روبرو هستیم؛ برخی از قواعد، قواعد عمومی هستند و این قواعد، در هر محیطی چه در محیط خانواده، چه محیط اداره، چه محیط بیرون، چه محیط مدرسه و چه محیط دانشگاه باید رعایت بشوند.

وی اضافه نمود: از جمله موارد این قواعد عمومی «اصل کرامت انسانی»، «حقوق اولیه انسان ها» و ... است؛ و البته در این گفتگو نمی خواهیم درباره اینها بحث کنیم. اینها قواعد عمومی مربوط به همه انسان ها است؛ قواعدی همانند «توهین نکردن»، «فحش ندادن»، «طعنه نزدن»، «حقوق ابتدایی»، «اخلاق ابتدایی بشر» و ... که در همه جا، چه از نظر حقوقی، چه اخلاقی و ...  باید  رعایت کنیم.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در کنار این قواعد عمومی، قواعد خصوصی خانواده وجود دارد که در ادامه به برخی از آنها اشاره می شود.

قاعده لباس متقابل بودن

استاد محمد باقر ساعی ور خاطرنشان کرد: قرآن کریم می فرماید: زن و مرد نسبت به هم لباس هستند.

«أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ إِلى‏ نِسائِكُمْ هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتابَ عَلَيْكُمْ وَ عَفا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَ ابْتَغُوا ما كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاكِفُونَ فِي الْمَساجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوها كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آياتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ» در شبِ روزهايى كه روزه‏ دار هستيد، آميزش با زنانتان براى شما حلال شد. آنان براى شما لباسند و شما براى آنان لباسيد. خدا مى ‏دانست كه شما [پيش از حلال شدن اين كار] به خود خيانت مى ‏كرديد، پس توبه شما را پذيرفت و از شما در گذشت. اكنون [آزاد هستيد كه‏] با آنان آميزش كنيد و آنچه را خدا [در اين كار] براى شما مقرّر داشته [از فضيلت، ثواب، پاكدامنى از حرام و فرزند شايسته‏] طلب كنيد. و بخوريد و بياشاميد تا رشته سپيد [صبح‏] از رشته سياه [شب‏] براى شما آشكار شود سپس روزه را تا شب به پايان بريد. و در حالى كه در مساجد معتكف هستيد با زنان آميزش نكنيد. اينها حدود خداست، به آنها نزديك نشويد. خدا اين گونه آياتش را براى مردم بيان مى ‏كند تا [از مخالفت اوامر و نواهى او] بپرهيزند. (بقره: 187)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: زن و مرد نسبت به هم متقابلا لباس هم هستند؛ از این عبارت می توان نکاتی را برداشت نمود.

اولا لباس از سرما و گرما، بدن را حفظ می کند؛ یعنی خاصیت حفظ گری دارد

دوم اینکه لباس در تراز صاحب لباس است؛ اگر لباسی برای فردی انتخاب می کنیم، متناسب با آن فرد است که انتخاب می کنیم.

سوم اینکه لباس ستّار بدن است؛ یعنی عیب های بدن را می پوشاند. اگر پوست بدن لکه های سیاه داشته باشد، با لباس دیده نمی شود

چهارم اینکه لباس حالت زینت هم دارد.

وی افزود: معلوم گردید که حالت حفظ، تناسب، زیبایی، ستار بودن، از ویژگی های لباس است و وقتی آیه می فرماید زن و شوهر باید لباس یکدیگر باشند، یعنی همه این موارد و ویژگی های لباس بودن باید حفظ بشود؛ «حفظ همدیگر»، «زینت همدیگر»، «ستار بودن برای همدیگر» و «متناسب بودن برای همدیگر».

استاد ساعی ور در ادامه بیان کرد: این موارد را باید در زندگی خودمان تطبیق بدهیم؛

 ما نباید همه چیز را به همه کس خبر بدهیم؛ لباس همدیگر هستیم؛ در خانواده ممکن است که دعوا اتفاق بیفتد؛ و نمی توان گفت که از اول تا آخر زندگی خانواده های معمولی دعوا نداشته باشند.  زن و شوهرلباس همدیگر هستند؛ یعنی نباید دعوا و درگیری و نزاع، عمومی بشود و سرایت بکند. لباس هم اند؛ که حاکی از حالت ستّار بودن لباس است.  نباید داد و بیداد آن قدر بالا برود که همسایه ها و خانواده ها خبردار بشوند.

وی افزود: اینها لباس هم اند؛ یعنی تلاش برای شناخت روحیات هم داشته باشند.  زن از یک فرهنگ و مرد از فرهنگی دیگر آمده است. باید لباس هم باشند؛ به اصطلاح علم اصول، درست است که اخبار است؛ ولی در مقام انشاء است. اینکه می گویند زن لباس مرد است و مرد هم لباس زن است، یعنی ای زن لباس مرد شو و ای مرد! لباس زن شو. اخبار در مقام انشاء است؛ یعنی ای زن! روحیات مردت را بشناس؛ ای مرد! روحیات زنت را بشناس تا فاصله ها کم بشود؛ تا بتوانید به تفاهم و درک متقابل برسید.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: وقتی آیه می فرماید: لباس هم هستید، یعنی مقایسه گری با دیگران را در خودتان از بین ببرید. شما به همدیگر است که لباسید.  به همدیگر نگاه کنید؛ نه اینکه با نگاه کردن به دیگران، لباس های همدیگر را پاره کنید و لکه دار کنید.

وی اضافه نمود: نباید نبش قبر کرد؛ گاهی که انسان دعوا می کند، از قدیم هر چه را که در نزاع های خانوادگی بوده است را بیان می کند. آن قسمت هایی که در گذشته اتفاق افتاده، طوری مطرح نکنید که دوباره تکرار کنید و دوباره میدان نزاع بیاورید و کلاف سردرگمی درست کنید که قابل حل نباشد

استاد ساعی ور در ادامه بیان کرد: جالب این است که هر دو لباس هم هستید؛ یعنی بگویید و بشنوید؛ نه اینکه فقط تو لباسی و او صاحب بدن است؛ هر دو جای همدیگر را می توانید عوض کنید؛ اگر شما مطلبی می گویید و او می شنود، او هم مطلبی می گوید، تو گوش کن؛ همیشه زبان نباشید؛ بعضی وقت ها همراه زبان، گوش باشید.

وی افزود: در قاعده لباس هم بودن، خیلی مطالب مفید خوابیده و اگر رعایت بشود، خیلی از نزاع ها و مناقشه ها پایین می آید.

قاعده مودت و رحمت

استاد محمد باقر ساعی ور خاطرنشان کرد: یکی دیگر از قواعد مربوط به رابطه زن و شوهر، قاعده رحمت و موده است؛ قرآن کریم می فرماید:

«وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً إِنَّ في‏ ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ» و از نشانه‏ هاى [قدرت و ربوبيت‏] او اين است كه براى شما از جنس خودتان همسرانى آفريد تا در كنارشان آرامش يابيد و در ميان شما دوستى و مهربانى قرار داد؛ يقيناً در اين [كار شگفت‏انگيز] نشانه‏ هايى است براى مردمى كه مى ‏انديشند (روم: 21)

وی افزود: در دنیا هر چیزی معدنی دارد؛ معادن فلزات، آهن، فلزات، طلا و ... معدن مودت و رحمت هم در خانواده است؛ اگر بخواهید که بچه ودود و رحیم باشد، معدنش خانواده است. خانواده، این معدن را باید کشف و استخراج کند؛ معدن را که استخراج کرد، این خانواده تبدیل به محیطی آرام و عاشقانه، توأم با رحمت و محبت می گردد. خدا می فرماید: من این دو را در خانواده قرار دادم؛ تو استخراج کن.  این قابلیت و استعداد را خانواده دارد که رحمت در آن استخراج بشود؛ مودت در آن استخراج بشود؛ من پروردگار، قرار دادم، تو استخراج کن؛ اگر استخراج بشود، آن خانواده معدن رحمت و مودت و عشق می شود. هم بچه ها که در این خانواده بزرگ می شوند، از این تربیت بهره می برند هم زن و شوهری که در این خانواده معدن استخراج شده است.

استخراج رحمت با گذشت

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: لازم است که این آیه شریفه تطبیق داده شود؛ رحمت یعنی گذشت در زندگی؛ نسبت به هم گذشت داشته باشیم؛ نباید زندگی ها را فقط با قوانین و دستورات و حقوق ها حل کنیم؛ قانون گذشت، و رحمت، در خانواده تبدیل به فرهنگ بشود. اگر قانون گذشت را در خانواده استخراج کنید، زندگی شما توأم با رحمت خواهد شد.

وی اضافه نمود: محیط خانواده با محیط اداره فرق می کند؛ البته در محیط اداره هم باید توأم با رحمت باشد؛ ولکن نیاز ضروری خانواده به رحمت بیشتر از اداره است؛ در آنجا زیاد نگاه وسایلی می شود؛ ولی در خانواده نگاه رحمت در میان است و گذشت در حقوق است نه نگاه حقوقی و وظایفی.  یک مصداق از «گذشت»، گذشت از حقوق ها است. دستوری و مطالبه حقوقی نیست

استخراج مودت با محبت

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: خداوند در خانواده مودت را قرار دادند؛ به راحتی و با ابراز محبت به همدیگر می توان آن را استخراج کرد. اینکه در روایات آمده است به خانواده تان بگویید «دوستت دارم» و با زبان هم بگویید، این استخراج مودت است؛ می گوید من این را قرار دادم.

وی افزود: در خانواده، معدنش هست.در بیرون این معدن نیست؛ در بیرون تبدیل به فساد میشود تبدیل می شود به فسق و گناه، از هم پاشی خانواده ها، در بیرون، معدن مودت نگذاشتم؛ اما در خانواده هست؛ با بیان دوستت دارم، استخراج می شود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بعضی از مناسبت های مثبت در زندگی را یادآوری کنیم؛ چنانچه پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم در سالگرد وفات حضرت خدیجه سلام الله علیها قربانی ذبح می کرد وبه دوستان حضرت خدیجه ام المؤمنین سلام الله علیها می داد. این یادآوری چیزهای مثبت و یادآوری از کارهای مثبت، یادآوری از زحمات همدیگر استخراج محبت است.

قاعده معاشرت بالمعروف

استاد ساعی ور در این زمینه خاطرنشان کرد: قرآن کریم در این باره می فرماید: «فعاشروهن بالمعروف»؛ در آیه 19 از سوره مبارکه نساء می خوانیم:
«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى‏ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْراً كَثِيراً» اى اهل ايمان! براى شما ارث بردن از زنان در حالى كه خوشايند شما نيستند [و فقط به طمع به دست آوردن اموالشان پس از مرگشان با آنان زندگى مى‏ كنيد] حلال نيست. و آنان را در تنگنا و فشار مگذاريد تا بخشى از آنچه را [به عنوان مهريه‏] به آنان داده ‏ايد پس بگيريد، مگر آنكه كار زشت آشكارى مرتكب شوند. و با آنان به صورتى شايسته و پسنديده رفتار كنيد. و اگر [به علتى‏] از آنان نفرت داشتيد [باز هم با آنان به صورتى شايسته و پسنديده رفتار كنيد] چه بسا چيزى خوشايند شما نيست و خدا در آن خير فراوانى قرار مى ‏دهد. (19)

وی افزود: این آیه شریفه یکی از قوانین اساسی است کخه خدای متعال در قرآن به این اشاره کرده و مصادیق زیادی هم برای این، هم در کتاب های فقهی و هم در کتاب های ارزشی ذکر شده است؛ می دانید که این آیه ممکن است آیه فقهی باشد و آیه اخلاقی باشد.

نگاه فقهی به این آیه شریفه

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: یک زمان است که آیه می فرماید: «بر اساس عرف معاشرت کن»؛ معنا می کنیم که زن، حقوقی دارد که با عرف تنظیم می شود؛ اگر در یک شهری یا در یک منطقه ای متعارف آن است که خانم، خدمتکار داشته باشد، باید اینچنین برای او تهیه گردد.

نگاه اخلاقی به این آیه شریفه

وی اضافه نمود: یک زمان هم آیه را اینگونه مععنا نمی کنیم ؛ معروف را به معنای متعارف معنا نمی کنیم؛ معروف یعنی آنچه را که عرف خوب می داند؛ نه اینکه عرفی است؛ خیلی چیزها عرفی شاید باشد؛ اما عرف بد می داند؛ آنکه در عرف خوب است یا در شرع خوب است، عقل خوب می داند. به این ترتیب، با آن معاشرت کنید، یعنی با همسرانتان معاشرت نیکو و معاشرت شایسته داشته باشید.

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: چه آیه را فقهی معنا کنید، چه آیه را بالاتر از این مسأله فقهی معنا کنید، مصادیقی برای این در تفاسیر ذکر شده است که معاشرت بالمعروف یکی از قوانین اساسی در رفتار زن و شوهر است. مثلا خوش زبانی، معاشرت بالمعروف مصداقی،چهره در هم نکردن، زورگویی نکردن، بدون سبب رو ترشی نکردن؛ یا اگر فقهی نگاه کنیم، پرداخت کردن نفقه به طور کامل را می تواند شامل گردد. اینها مصادیق معاشرت بالمعروف است.

وی افزود: حتی در قرآن شاهدیم که معاشرت در معروف را در مصادیق  حساسی همچون طلاق نیز مطرح گردیده است. طلاق دادن سبب نشود که حق و حقوق زنان را پرداختد نکنید؛ طلاق دادن سبب نشود که نفقه و مهریه را پرداخت نکنید.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حتی جالب است در بعضی از تفاسیر و همچنین احادیث هم برای این نکته داریم که خودتان را به این آراسته کنید؛چنان که می خواهید همسرانتان آراسته بشود؛ آن طوری که می پسندید آنها با شما رفتار کنند، شما هم با آنها همان رفتار را کنید؛ که یکی از مصادیق آن، آراستگی می شود.  آراسته بودن خانم را می پسندید، آراسته بودن خودتان را رعایت کنیید. معاشرت بالمعروف با این گستردگی است که مصادیقش یک سری قواعدی است که در قرآن برای تعامل زن و شوهر آمده است.

قاعده چهارم: حقوق متقابل

استاد محمد باقر ساعی ور خاطرنشان کرد: یکی دیگر از قواعد در روبط زن و شوهر، حقوق متقابل است؛ قرآن می فرماید: «و لهن مثل الذی علیهن»؛ حقوق متقابل یعنی فقط خودت را در نظر نگیر؛ حقوق متقابل یعنی فقط به حق خودت نگاه نکن؛ قرآن می گوید:

«وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ وَ لا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ ما خَلَقَ اللَّهُ في‏ أَرْحامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ بُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ في‏ ذلِكَ إِنْ أَرادُوا إِصْلاحاً وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لِلرِّجالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَ اللَّهُ عَزيزٌ حَكيمٌ» (بقره: 228)

وی افزود: همان وظایفی که به عهده زنان است، به طور شایسته به نفع آنان هم بر عهده مردان است؛ یعنی نگاه متقابل است که موضوعیت دارد؛ نگاه حق و تکلیفی به موضوع است که دارای اهمیت است؛ این مطلب، خیلی از مسائل را حل می کند.

/270/260/20/