استاد فرهاد فتحی، از اساتید حوزه علمیه قم و فعال رسانه‌ای، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی نشست دوره‌ای اساتید، با نقد رویکردهای تک‌بعدی در موضوع پوشش، طرحی جامع در سه محور «نظرسنجی ملی»، «کنشگری رسانه‌ای» و «بازنگری در متدهای فرهنگی» را برای ارتقای حجاب در جامعه ارائه داد.

/270/260/21/

نقد رویکردهای فعلی و ضرورت تغییر مسیر

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو با تأکید بر اینکه بسیاری از راهکارهای فعلی در حوزه حجاب صرفاً «شعاری» هستند و قابلیت تحقق ندارند، اظهار داشت: برای رسیدن به نتیجه مطلوب، باید از مسیرهای عملی و مبتنی بر واقعیت‌های اجتماعی حرکت کنیم. وی در این راستا سه راهکار کلیدی را برای ساماندهی به موضوع پوشش پیشنهاد کرد:

۱. نظرسنجی ملی و قانون‌گذاری بر اساس رای اکثریت

فعال عرصه رسانه نخستین گام را برگزاری یک «نظرسنجی ملی دقیق و غیرمستقیم» از تمامی زنان دانست تا سوگیری‌های سیاسی در نتایج اثرگذار نباشد. وی افزود: در این مدل، باید سطح پذیرفتنی پوشش از نظر اکثریت جامعه شناسایی شده و همان سطح به عنوان «قانون» اعلام گردد. وقتی خواسته اکثریت جامعه به قانون تبدیل شود، این موضوع دیگر به عنوان یک دستور مذهبی یا حکومتی دیده نمی‌شود، بلکه به عنوان خواست خود مردم تلقی می‌گردد و در نتیجه، پذیرش آن بیشتر خواهد بود.

۲. تقویت کنشگری اثرگذار در فضای مجازی

استاد فرهاد فتحی در محور دوم، با تأکید بر اهمیت فضای مجازی خاطرنشان نمود: باید روش‌های اثرگذاری که پیش‌تر نتیجه داده‌اند را شناسایی و تقویت کرد. بسیاری از زنان از طریق کنشگری‌های نرم و متقاعدکننده در فضای مجازی به حجاب روی آورده‌اند؛ این تریبون‌های اثرگذاری را باید ده برابر کرد تا تغییرات گسترده‌تری در جامعه ایجاد شود.

۳. بازسازی متدهای فرهنگی و آموزشی (از اجبار به آرامش)

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در محور سوم، بر لزوم تکریم محجبه‌ها و قاعده‌مند کردن روش‌های موفق فرهنگی تأکید کرد. وی با نقد برخی الگوهای آموزشی در مدارس، افزود: باید محیط‌های آموزشی را چنان صمیمی و آرام کنیم که دانش‌آموز با میل درونی به حجاب روی آورد. برای نمونه، در برخی مدارس مذهبی، محیط داخلی چنان راحت و صمیمی است که دانش‌آموز در آنجا نیاز به پوشش سخت نمی‌بیند، اما همین آرامش باعث می‌شود در مسیر بازگشت به خانه، با میل خود و بدون استرس، حجاب را رعایت کند.

وی همچنین بر لزوم تغییر در زمان شروع آموزش‌های جدی حجاب تأکید کرد و افزود: آموزش‌های جدی باید از سن ۱۰ سالگی آغاز شود و پیش از آن، کودک باید در محیطی به دور از ترس و استرس رشد کند؛ چرا که افراط در آموزش در سنین پایین (مانند ۷ سالگی)، منجر به تفریط و گریز در سنین بلوغ می‌شود.

لزوم نگاه شبکه ای و جامع در تربیت

استاد فتحی با اشاره به لزوم «کار منسجم و شبکه‌ای» یادآور گردید: تربیت فرزند تنها با تلاش مادر یا پدر ممکن نیست و باید محیط و دوستان کودک نیز در این مسیر همسو باشند. اگر این سه مرحله (نظرسنجی، رسانه و فرهنگ) با پشتوانه دستگاه‌های اجرایی به مدت ۱۰ سال به طور دقیق اجرا شود، پوشش جامعه به شکل مطلوبی بهبود می‌یابد.

وی اظهار داشت: هرچند تلاش‌های فردی در فضای مجازی یا محیط‌های کوچک مؤثر است و نباید رها شود، اما تا زمانی که یک طرح اساسی و سیستمی شکل نگیرد، تغییرات در سطح کلان جامعه رخ نخواهد داد.

استاد فتحی ابراز داشت: هرچند تغییرات کلان در جامعه نیازمند اجرای طرح‌های اساسی توسط حاکمیت است، اما نباید از تلاش‌های فردی غافل شد. حتی اگر نتایج تلاش‌های ما در سطح کلان جامعه دیده نشود، باز هم نباید از این مسیر دست کشید؛ چرا که هر فرد، حتی در مقیاس یک نفر، ارزشمند است. در کنار انتظار برای اقدامات سیستمی، هر یک از جامعه باید با تکیه بر رفتار درست و اخلاق‌مدار، مردم را به سوی مسیر حق دعوت کنند.

رویکرد «دفع افسد به فاسد»؛ راهکاری برای مقابله با سونامی فرهنگی

استاد فرهاد فتحی با اشاره به ضرورت اقدام سریع برای جلوگیری از «سونامی فرهنگی و برهنگی» تصریح نمود: اگر در روش‌های مقابله با بی‌حجابی تجدیدنظر نشود، حتی طیف‌های مذهبی جامعه نیز در معرض آسیب قرار خواهند گرفت.

وی با اشاره به تغییرات اجتماعی طی دو دهه اخیر، خاطرنشان کرد: پدیده عادی‌سازی بی‌حجابی در حال گسترش است و اگر امروز با تکیه بر اکثریت باحیا، در برابر اقلیت بی‌حجاب بایستیم و پوششی عرفی و حداقلی را قانون کنیم، می‌توانیم جلوی پیشروی برهنگی را بگیریم.

فعال عرصه رسانه در پاسخ به پرسش درباره «مبانی شرعی» این دیدگاه، به قاعده فقهی «دفع افسد به فاسد» استناد کرد و تبیین نمود: در شرایط فعلی که اجرای کامل حجاب شرعی در تمام سطوح جامعه عملاً مقدور نیست، باید از این قاعده فقهی بهره گرفت تا با پذیرش «کم‌حجابی» (به عنوان فاسد)، از وقوع «برهنگی» (به عنوان افسد) جلوگیری کرد.

استاد فتحی افزود: اگر بخواهیم صرفاً بر شعار حجاب شرعی پافشاری کنیم در حالی که در عمل حتی در محیط‌های مذهبی نیز رعایت کامل آن دشوار است، در نهایت نه حجاب شرعی محقق می‌شود و نه می‌توان جلوی برهنگی را گرفت؛ بنابراین، قانونمند کردن پوشش عرفی، پل تکان‌دهنده‌ای برای حرکت تدریجی جامعه به سمت حجاب شرعی است.

تجربیات عملی و نقد رویکرد پلیس‌محور

مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم در بخش دیگری از گفتگو، بر لزوم تکیه بر تجربیات میدانی به جای «طرح‌های کتابخانه‌ای» تأکید کرد. وی با اشاره به همکاری‌های نزدیک و رایگان خود با «طرح نور» و جلسات متعدد با سردار رادان، خاطرنشان کرد: «من از نزدیک با چالش‌های اجرایی حجاب آشنا هستم و دیدم که تکیه صرف بر نیروی پلیس برای حجاب، نه‌تنها نتیجه‌بخش نیست، بلکه به دلیل حجم بالای بی‌حجابی در جامعه، اثرگذاری آن بسیار محدود است.»

وی در این راستا، استراتژی «مرحله‌به‌مرحله» را پیشنهاد داد و افزود: «در قدم اول باید با "ابتذال" مبارزه کرد تا این باور عمومی شکل بگیرد که ایران جایگاه تیپ‌های مبتذل نیست؛ پس از تثبیت این مرحله، می‌توان به سراغ مبارزه با کشف‌حجاب رفت. تلاش برای مبارزه هم‌زمان با تمام سطوح بی‌حجابی، عملاً ناممکن است.

نقد جناح‌گرایی در حوزه فرهنگ

استاد فتحی در پایان، با انتقاد از «جناح‌گرایی» در عرصه‌های فرهنگی، اظهار داشت که بسیاری از کسانی که ادعای دفاع از حجاب را دارند، تنها در چارچوب جناح‌های سیاسی خود عمل می‌کنند. وی تأکید کرد که برای موفقیت در این مسیر، باید رویکردی «فراجناحی» داشت و از تهمت‌ها و برچسب‌ها فاصله گرفت تا بتوان با تکیه بر واقعیت‌های جامعه، تغییرات اثرگذار ایجاد کرد.

تأکید بر عملیاتی بودن طرح و مبارزه با ابتذال

استاد فرهاد فتحی در پایان گفتگو ابراز داشت: مطالبه از جامعه باید متناسب با واقعیت‌ها باشد. هدف ما باید در گام نخست، مبارزه با ابتذال باشد؛ چرا که ابتذال در پوشش، موضوعی است که تمامی اقشار جامعه، اعم از مذهبی و غیرمذهبی، با آن مخالف‌اند. نظرسنجی ملی، تنها پشتوانه عملی برای اجرای این طرح است و هرگونه طرح شعاری، اگرچه روی کاغذ زیبا به نظر می‌رسد، اما در جامعه قابلیت اجرا ندارد. در شرایط فعلی، این مدلِ واقع‌گرایانه، تنها راه عملیاتی برای نجات پوشش جامعه است.