استاد صادق صالحی از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی نشست دوره‌ای اساتید، به بررسی آموزه‌های اخلاقی و اعتقادی نهفته در صحیفه سجادیه پرداخت.

/270/260/21/

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به پایان بررسی دعای پانزدهم، اظهار داشت: کتاب شریف صحیفه سجادیه صرفاً مجموعه‌ای از دعاها نیست، بلکه در قالب مناجات، بایدها، نبایدها و معتقدات صحیحی را که یک مؤمن باید داشته باشد، تبیین می‌کند.

وی با معرفی دعای یازدهم به عنوان محور بحث جدید، خاطرنشان کرد: این دعا به موضوع «عاقبت به خیری» می‌پردازد. انتخاب این دعا به این دلیل است که حقیقت عاقبت به خیر و این پرسش که «سرنوشت ما در پایان به کجا ختم می‌شود»، از حیاتی‌ترین دغدغه‌های هر انسان مؤمن است.

این استاد حوزه علمیه با تأکید بر ضرورت توجه به سرگذشت افراد در تاریخ، یادآور گردید: بررسی صفحات تاریخ انسان را به فکر فرو می‌برد و حتی در مورد افرادی که برای دین خدا زحمت کشیده‌اند، این نگرانی ایجاد می‌کند که عاقبت آن‌ها چه شد. وی تصریح کرد که هر عمل باید بر پایه اخلاص باشد، اما حتی با وجود اخلاص، دغدغه عاقبت به خیر باید همواره در قلوب ما باشد.

استاد صالحی برای تبیین اهمیت این موضوع، به دوران تحریم پیامبر اکرم (ص) و همراهانشان در «شعب ابی‌طالب» اشاره کرد و افزود: در آن دوران، فشار اقتصادی و تحریم‌ها به حدی رسید که پیامبر (ص) و پیروانشان گاه تنها یک وعده غذایی در روز داشتند. ایشان برای نشان دادن شدت سختی‌ها و امتحان‌های آن دوران، نمونه‌ای از وضعیت دشوار یاران پیامبر (ص) از جمله سعد ابی‌وقاص را نقل کرد تا اهمیت صبر و استقامت در مسیر رسیدن به عاقبت به خیر روشن شود.

وی تصریح نمود: مطالعه صحیفه سجادیه به ما می‌آموزد چگونه در برابر ابتلائات دنیا ایستادگی کنیم و از خداوند طلب کنیم که پایان مسیر زندگی ما را به خیر و رضایت الهی ختم نماید.

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با نقل نمونه‌ای از تاریخ، به سرگذشت «سعد ابی‌وقاص» اشاره کرد و افزود: سعد کسی بود که در سخت‌ترین شرایط «شعب ابی‌طالب» و در دوران تحریم‌های شدید اقتصادی، با صبوری و فداکاری در کنار پیامبر اکرم (ص) بود؛ تا جایی که در اوج گرسنگی، پوست شتری را می‌شست و می‌سوزاند تا بتواند روزگار را بگذراند و بعدها در جنگ‌ها دلاوری‌های بسیاری به خرج داد.

وی با تأکید بر پیچیدگی مسیر عاقبت به خیر، اظهار داشت: با وجود تمام این سوابق، سعد در دورانی از زندگی خود در مقابل امیرالمؤمنین (ع) قرار گرفت و حتی فرزند او (عمر سعد) در کربلا به شهادت رساندن سیدالشهدا (ع) نقش داشت. این واقعیت تکان‌دهنده، ما را نگران می‌کند و نشان می‌دهد که در مسیر عاقبت به خیر باید بسیار جدی بود و تنها سوابق اولیه، تضمین‌کننده پایان خوش نیست.

استاد صالحی در پاسخ به این سؤال که «برای عاقبت به خیر چه باید کرد؟»، ابراز داشت: انسان باید باور داشته باشد که تمام امور به دست خداوند است. وی با استناد به آیه ۱۵۴ سوره آل‌عمران («قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلًّهُ لِلَّهِ»)، تصریح کرد: مدیریت جهان و حتی قلب‌های ما در دست خداست. این توکل به معنای جبر نیست، بلکه پذیرش این نکته است که در عین اختیار، قدرت ما از جانب خداست. همان‌طور که آتش برای حضرت ابراهیم (ع) نسوزاند یا چاقو سر حضرت اسماعیل (ع) را نبرید، خداوند می‌تواند با اراده خود، مسیر هدایت را برای انسان بگشاید.

وی در ادامه افزود: امام سجاد (ع) با اختصاص دعایی به عاقبت به خیر در صحیفه سجادیه، به ما می‌آموزد که ابتدا باید از خدا بخواهیم ما را در مسیر صحیح رهنمون شود؛ زیرا هدایت نهایی در دست اوست. اینکه برخی از سپاهیان عمر سعد با شنیدن سخنان امام حسین (ع) تغییر مسیر دادند و به ایشان پیوستند، نشان می‌دهد که وقتی خداوند اراده کند، هر کلامی می‌تواند اثرگذار باشد و مسیر انسان را تغییر دهد.

وی با نقل روایتی از امام باقر (ع) درباره حضرت دانیال (ع)، به نکته‌ای ظریف در مورد رابطه بنده و پروردگار اشاره کرد. وی توضیح داد که بر اساس وحی الهی به حضرت داوود (ع)، به دانیال نبی اعلام شد که تا سه بار نافرمانی‌اش بخشیده شده اما بار چهارم بخشیده نخواهد شد. اما حضرت دانیال (ع) در سحرگاه با تضرع به درگاه خدا عرضه داشت: «به عزتت قسم، اگر تو مرا حفظ نکنی، من باز هم نافرمانی خواهم کرد.»

این استاد حوزه علمیه با تحلیل این روایت اظهار داشت: این کلام نورانی نشان می‌دهد که حفظ انسان در مسیر حق، نیازمند اراده و توفیق الهی است. این موضوع بر اهمیت تضرع و نیاز مبرم انسان به لطف خدا تأکید می‌کند تا در برابر وسوسه‌ها و لغزش‌ها مصون بماند.

استاد صالحی در ادامه به تبیین یک نکته کلیدی در مورد صحیفه سجادیه پرداخت و یادآور گردید: ما باید میان دو مقام «تکوین» و «تشریع» تمایز قائل شویم. در مقام تکوین، تمام امور به دست خداوند است و ما از طریق دعاهایی همچون دعای یازدهم، از او می‌خواهیم که ما را عاقبت به خیر کند. اما در مقام تشریع، زندگی بر اساس ضابطه‌ها و قوانینی است که خداوند ترسیم فرموده است.

وی تصریح کرد: امام سجاد (ع) در صحیفه سجادیه تنها به درخواست تکوینی (دعا) بسنده نکرده، بلکه راهکارهای تشریعی را نیز ارائه می‌دهد تا سالک بداند در چه مسیری قرار گیرد و چه تکالیفی را بجا آورد تا به خواست و یاری پروردگار، به عاقبت به خیر نائل شود.

این استاد حوزه علمیه قم در پایان سخنان خود تأکید کرد: در جلسات آتی، با ورود به متن دعای یازدهم، این ضابطه‌ها و راهکارهای عملی را بررسی خواهیم کرد تا اهمیت صحیفه سجادیه در هدایت انسان به سوی سعادت بیش از پیش روشن شود.