یکی از قدم های اول در راه اصلاح حوزه، بحث زبان است؛ زبان انگلیسی برای همه طلبه ها باید به صورت اجباری در بیاید تا بتوانند مانند زبان مادریشان به زبان انگلیسی صحبت کنند. ما ارتباطمان با جهان قطع است و زمانی وصل می شود که زبان بدانیم؛

استاد سید محسن فتاحی از اساتید حوزه علمیه قم و دانشگاه ادیان و مذاهب، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع خطیر «حوزه و اقتضائات دنیای امروز» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: این موضوع، بحث گسترده ای است و ابعاد مختلفی دارد.

وی اضافه نمود: حوزه علمیه قدمت بسیار زیادی دارد و از این رو کارکردهای مختلفی را دارا است؛ از جمله این کارکردها، در حوزه آموزش و تدریس است، کارکرد پژوهشی و تولید علم، کارکرد مدیریت امور دینی، کارکرد منابع مالی، کارکرد قضاوت و غیره.

استاد دکتر فتاحی افزود: اگر حوزه واقعا بخواهد در جامعه امروز نقش واقعی خود را ایفا کند، باید نگاهی بلندتر از آنچه امروز ملاحظه و مشاهده می کند، داشته باشد.

وی در ادامه بیان کرد: آنچه امروزه شاهد آن هستیم، این است که حوزه در لاک خودش فرو رفته است و جدای از دنیای خارج از خودش است.

این استاد دانشگاه ادیان و مذاهب خاطرنشان کرد: ما حتی در جامعه خودمان هم مخاطبینی داریم که حوزه نتوانسته با آنها مواجهه فکری داشته باشد و مشکلات آنها را حل کند؛ به عنوان نمونه اگر آمار ازدواج سفید را در سال های اخیر ملاحظه بفرمایید، می بینید که رو به گسترش است.

وی اضافه نمود: ولی حوزه در دنیای امروز، خصوصا اگر ما انتظار داریم که جامعه ما به ظهور منجی متصل بشود، در سطح جهانی باید فعال باشد و متأسفانه باید گفت که در سطح جهانی هیچ تبلوری در این زمینه نداریم.

استاد فتاحی ضمن اشاره به چندین سال سکونتشان در خارج و 5 سال سکونتشان در امریکا اشاره و خاطرنشان کرد: در آنجا تشنگی مردم و گروه ها را دیدم و می بینم  که از این سو در حوزه هیچ برنامه ای وجود ندارد.

وی ضمن اشاره به گام مهم شهید صدر در گسترش فقه از حوزه فردی به اجتماعی، خاطرنشان کرد: فقه اجتماعی یک معنای گسترده تری دارد و حتی شاید شهید صدر گفته باشد و من از فرمایشات ایشان متوجه نشدم؛ و آن اینکه علاوه بر فقه فردی و فقه اجتماعی، به فقه جهانی نیازمندیم؛ اینچنین نگاهی باید به فقه داشته باشیم.

وی افزود: یکی از بچه های مسلمانی که دانمارکی است، در ایمیلی از من سؤالی کرد؛ در اینجا تشنگان به اسلام، خصوصا در بین خانم ها فراوان هستند. خانم ها مسلمان می شوند و بعد از اینکه مسلمان شدند، ازدواج می کنند، مشکلاتی در زندگی شان پیش می آید و نیاز می شود که طلاق بگیرند؛ وقتی می خواهند طلاق بگیرند، می شنوند، شما نمی توانید طلاق بگیرید و طلاق در دست مرد است. از من سؤال می کنند که ما چه کنیم؟ گروه مسیحیانی که مسلمان شده بودند، می آیند اسلام را می بوسند و می گذارند کنار و دوباره مسیحی می شوند.

استاد فتاحی در ادامه بیان کرد: در خودِ کشور امریکا افرادی که بتوانند یک جامعه کوچک مسلمان را در نقاط مختلف کشور مدیریت کنند، نداریم. حال افتخار ما این است که ما در حوزه 600 درس خارج داریم. اما ما 600 نفر در این سطح را آماده نکردیم که هر کدامشان به یک گوشه از جهان بروند و مردم را هدایت کنند و مسائلشان را حل بکنند. با وجود اینکه آنها تشنه دریافت معارف هستند.

وی افزود: از آنجا برای من ایمیل زدند که من خمس و زکات دارم، چه کنم؟ این مسأله خیلی برای حوزه ناگوار است.

این استاد دانشگاه ادیان و مذاهب خاطرنشان کرد: قم تنها مرکز حوزه شیعی در جهان است که انسان می تواند به آن افتخار کند و به آن امید داشته باشد.

وی در ضمن بیان زمینه های دیگر نیازهای مردم خارج از ایران اضافه نمود: افرادی از آنها می میرند، که مسلمان هستند؛ اما نمی دانند چگونه باید آنها را غسل، کفن و دفنشان کنند. یک مسلمان در یک ایالتی مرده بود، مجبور بودند که او را به یک ایالت دیگر بفرستند؛ چون حمل جنازه مشکل بود، قطعه قطعه اش می کنند و ارسالش می کنند و پسرش وقتی این بدن تکه تکه را تحویل می گیرد، نمی داند چگونه دفنش بکند و هیچ کس هم نیست تا جوابگوی او باشد.

استاد سید محسن فتاحی افزود: تماس هم با ایران خیلی سخت و مشکل است؛ حتی در خود ایران هم تماس مشکل است تا از حکم یک مسأله ای مطمئن بشویم.

وی در ادامه بیان مشکلات، علاوه بر اشاره به مشکل پرداخت خمس و زکات، به منازعات خانوادگی اشاره و بیان کرد: فردی که می خواهد طلاق بگیرد، کسی را ندارد که آنها را طلاق بدهد؛ به ناچار به همان دادگاه های خودشان مراجعه می کنند؛ این که طلاق شرعی نمی شود.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به موضوع تولید علم پرداخت: آموزش یا پژوهشی که در حوزه انجام می شود، اصلا مناسبتی با جهان ندارد. یعنی واقعا در لاک خودمان فرو رفتیم؛ کسی که می خواهد در حوزه درس بخواند، باید 20 سال بنشیند و بخواند؛ بعد از 20 سال چه کارایی خواهد داشت؟ چه چیزی یاد می گیرند و چه کاری می توانند انجام بدهند که به درد جهان بخورد.

وی افزود: نظام آموزشی ما بعد از چهل سال هنوز مشکل دارد؛ از خود من دعوت کردند تا در مورد ترسیم نظام آموزشی ساختارمند تصمیم بگیریم. از آنها سؤال کردم که چه می خواهید درس بدهید؟ گفتند: شورا تصویب کرده است، صرف و ...؛ من گفتم عذرخواهی می کنم و نمی توانم با این نظام مندی کاری کنم؛ چرا که هیچ تناسبی ندارد؛ همان کتاب هایی  که برای سال های قبل است؛ بدون اینکه بخواهید رشدش بدهید و تغییر بدهید و آنها را جلو ببرید، به همان سبک ادامه می دهید؟ حداکثر کاری که کردید این بود که این درس ها را واحدی کردید. اینها جوابگو نیست.

استاد فتاحی خاطرنشان کرد: در دانشگاه های جهان، تولید علم به سرعت در علوم انسانی پیش می رود اما ما چنین مطالبی را نداریم. بحث روانشناسی، جامعه شناسی، روش شناسی، تفسیر متن و رشته های بینابینی همه در معرض تولید است؛ ولی ما اصلا خبری از آنها نداریم.

وی اضافه نمود: روش های تحقیق بسیار متنوع شده است؛ اما ما ساده ترین و عقب مانده ترین روش های تحقیق را بلد نیستیم. واقعا بلد نیستیم. اساتید ما بلد نیستند؛ حتی اساتید دانشگاه هم بلد نیستند؛ اینها اولیات روش تحقیق است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه اضافه نمود: این بحث که از اولیّات روش تحقیق است، در امریکا در دبستان شروع به تدریس این مطالب می کنند؛ از این رو وقتی که به سنّ بالاتری می رسند، نگارش برای آنها چیزی پیش پا افتاده است؛ به راحتی می نویسند؛ بعد شما می بینید که کتبشان تدریس می شود و عمیق هم است و نظریه پردازی دارند و اینها خیلی تأثیرگذار است.

وی ضمن ابراز تأسف در این زمینه خاطرنشان کرد: با این روشی که در حوزه داریم، روز به روز از سطح علمی جهان عقب تر می افتیم و متأسفانه در یک جهل مرکب هستیم و فکر می کنیم اصلا اینگونه نیست و ما از همه جلوتر هستیم!

استاد فتاحی در ادامه بیان کرد: یکی از مشکلات اساسی که باز در حوزه بیشتر است، نداشتن ابزار تعامل فرهنگی با جهان است.

وی تأکید کرد: یکی از ابزارهای مهم آن زبان است؛ اساتید دانشگاه و حوزه با زبان آشنا نیستند و اگر هم بلد باشند، دست و پا شکسته است؛

 این استاد دانشگاه ادیان و مذاهب خاطرنشان کرد: کسی که می خواهد دکترا بگیرد، سختی بسیاری بر او تحمیل می کنند، چندین مقاله باید ارائه کند، مرتب باید کنفرانس بدهد، باید تدریس مشخصی داشته باشد؛ کسی که استاد راهنما است، تنها برای یک یا دو نفر دانشجوی دکترا است؛ شما فکر می کنید که در حوزه یک استاد راهنما برای چند نفر است؟ یک استاد 20 تا 30 رساله زیر دستش است؛ طلبه، سطح 4 و دکترا را هم می گیرد! یک شوخی است و او نمی تواند به عمق مطلب برسد.

وی در همین راستا اضافه نمود: خودِ رساله هایی که نوشته می شود، کپی برداری از این طرف و آن طرف است.

استاد سید محسن فتاحی افزود: خیلی مشکلات را می بینیم. خیلی از این مشکلات برای آن است که ما به زبان انگلیسی که زبان جهانی است، اصلا اهتمام نداریم؛ آلمان و فرانسه که از ما نسبت به زبانشان بیشتر تعصب زبانی دارند، اینها زبان انگلیسی را مانند زبان مادری شان صحبت می کنن؛ اینها آگاهند و به صورت زیبا می توانند به منابع رجوع کنند.

وی در ادامه بیان کرد: من در مؤسسه دارالاعلام بودم؛ آنجا مؤسسه بسیار خوبی است و طلبه های خوبی را در اختیار گرفتند و به صورت جدی مشغول به کار هستند؛ در آنجا روش تحقیق درس می دادم؛ به آنها می گفتم که شما فکر می کنید که خیلی کار می کنید؛ اما چون زبان بلد نیستید، از حجم تبلیغات وهابیون که در زبان های مختلف انتشار داده می شود آگاه نیستید؛ فکر می کنید که شما یک زبان عربی و فارسی بلد هستید و همین کافی است اما از سایت های متعدد وهابی که مشغول به کار هستند غافل می مانید.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: حتی جالب است که ما در منابع هم خساست به خرج می دهیم. مؤسسه نور را نگاه کنید؛ استفاده از نرم افزارها، مقاله ها، لایب نور، و ... همگی پولی است؛ در مقابل، وهابی ها مطالبشان را به صورت مجانی در اختیار جهان قرار می دهند؛ این مؤسسات مطالب را از طلبه های خودشان دریغ دارند. با این وضعیت چگونه می خواهیم پیشرفت کنیم؛ مگر معجزه ای بشود.

وی افزود: یکی از قدم های اول در راه اصلاح حوزه، بحث زبان است؛ زبان انگلیسی برای همه طلبه ها باید به صورت اجباری در بیاید تا بتوانند مانند زبان مادریشان به زبان انگلیسی صحبت کنند. ما ارتباطمان با جهان قطع است و زمانی وصل می شود که زبان بدانیم؛ من اخبار را نمی توانم مطلع بشوم. مستقیما با استاد دانشگاه در امریکا تماس می گیرم و با او حرف می زنم و جوابم را می گیرم. مستقیم رجوع می کنم به منابعی که آنها اطلاعات مناسبی را در اختیار من قرار می دهند.

استاد فتاحی اضافه نمود: بحث ازدواج سفید از غرب آمده است؛ اگر می خواهم بفهمم چه شد که ازدواج سفید رشد کرد، همه منابعم انگلیسی است.

وی در ادامه بیان کرد: بحث هرمنوتیک هم که مطرح شده است، می دانیم کسانی که درباره هرمنوتیک مطلب می نویسند، منابعشان چند تا کتاب ترجمه شده است. با چند تا کتاب ترجمه شده ای که 20 سال نوشته شده و تازه اکنون می خواهیم بر اساس آن نوشته ها حرف بزنیم که علم در نمی آید. آن مباحث بسیار جدید شده است و تحول بسیاری پیدا کرده است. همیشه چندین قدم عقب هستیم.

این استاد حوزه علمیه قم تأکید کرد: بار دیگر می گویم که اولین قدم در مقام اصلاح حوزه، تقویت زبان است و حداقل کار، آن است که حدّاقل نیروهای توانمند حوزه با زبان آشنا شوند.

استاد سید محسن فتاحی در کلام پایانی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: بسیار لازم است تا 600  نفر که در حوزه درس خارج دارند و توانمند هستند، برای ارتقاء بازدهی با زبان آشنا شوند تا با تعامل بیشتر با دنیا به مسائل جدیدتر پی ببرند و به این ترتیب دایره علم گسترده تر و کاربردی تر بشود./270/260/20/