لقاح مصنوعی

چکیده:

یکی از مشکلاتی که همیشه درجامعه بشری وجود داشته و دارد، مسأله ناباروری در بین بعضی از زوج ها است که این امر برای هریک از زوجین به منزله انقطاع نسل محسوب می گردد. و حتی این مشکل در نهایت منجر به جدائی بعضی از زوجین شده و می شود، و به همین دلیل بشر به فکر این افتاده است که روش یا راه هایی را برای رفع این معضل اندیشه کند و این امر به ظاهر ناممکن را به حداقل برسانند؛ لذا متخصصان در ابتداء به علل ناباروری پرداختند و یکی از راه های رفع آن که مسأله لقاح چه خارج رحم وچه در داخل رحم را فراهم ساختند.که در بسیاری از زوجین موفقیت آمیز بوده است؛ اما این کار باید از جوانب مختلف باورهای مذهبی و دینی (مانند ارث، حرمت یا عدم حرمت ازدواج، محرم و نامحرم بودن، ثبوت یا عدم ثبوت نسب)، اخلاقی، و... مورد بررسی قرار گیرد و با توجه به اینکه تالیفات متعددی که نوشته شده ، سعی شده است به طور خلاصه و چکیده، اشاره ای به اکثر موارد در این تحقیق و پژوهش شود و تقدیم حضور گردد.( محقق)

 

مقدمه:

شروع زندگی انسان مراحل متعددی دارد؛ انسان در حالی وارد دنیا می شود که از خود هیچ اختیار و انتخابی ندارد. اما به مرور زمان هم جسم و هم عقل و فهم و شعور انسان رشد پیدا می کند و به تعالی می رسد و قدرت پیدا می کند که برای خودش انتخاب بکند و تصمیم بگیرد و به آنچه را صلاح می داند، عمل کند. و بر اساس این تصمیم و انتخاب حرکت کند و رو به جلو برود. از این رو اگر انسان این فرصت محدود زندگی در دنیا را مغتنم بشمارد و استفاده ی صحیح و درست ازعمرداشته باشد و بتواند خودش را به کمال احسن برساند؛ و نتیجه اش این می شود که هنگام ازدنیا رفتن مثل کسی که از زندان خارج شده و زندگی حقیقی خودش را شروع می کند، برای فرزند دار شدن روش های دینی متعددی از جمله دعا، استغفار، نماز و... و روش های غیر طبیعی  که به نوعی مداخله است، وجود دارد. آنچه در این مقاله مختصر پیش روی خوانندگان محترم است بررسی فقهی لقاح پزشکی در مسأله حل نا باروری انسان است. از این رو یکی از مهمترین مسائل مستحدثه امروزی که بشر در پی درمان آن بطور کامل است مسئله ناباروری و نازائی است. (محقق)

 عباس رحیمی مزرعه شاهی

قم المقدسه/ آذرماه 1399

 

نتیجه کلی

یکی از مهمترین نعمت ها و اسرار الهی و یکی ازپدیده های اجتناب ناپذیر و لذت بخش زندگی بشری که خداوند متعال آن را سنت قرار داده و آفرینش هستی هم آن را اقتضاء می کند، مسأله ازدواج و انتخاب همسر و فرزند آوری است و یکی از ارزش های زندگی بشری در اسلام به شمار می رود، از نظر اسلام تشکیل خانواده یک فریضه است؛ به این معنی که ازدواج و تولید نسل، عملی است که مرد وزن باید آن را به عنوان یک کار الهی و یک وظیفه دینی انجام بدهند؛ اگرچه این عمل در شرع مقدس اسلام در ردیف واجبات بیان نشده است؛ اما دین مبین اسلام براین امر اصراردارد و جدایی و عزب بودن را مذمت نموده است؛ از این رو ازدواج و تولید نسل و فرزند آوری در حقیقت دروازه ورود به عرصه جدید است؛ یعنی تشکیل خانواده و تربیت فرزند صالح و مومن که اساس همه تربیت های اجتماعی و انسانی است. اما مسأله فرزند آوری برای عده ای از زوجین مشکلات جنسی و بدنی وجود دارد که پزشکان و متخصصان در صدد رفع آن از طریق غیر طبیعی آمدند؛ ولی گرچه مشکل نا باروری تا حدود زیادی مرتفع می شود، اما در مورد مسائل فقهی آن اختلاف نظرات مختلفی وجود دارد. از این رو دانشمندان در رویارویی با پدیده لقاح مصنوعی به چند گروه تقسیم می شوند. منع مطلق، جواز مطلق، منع مطلق جزبین زوجین به شرط رعایت شرایط مقرر، جوازمطلق بین زوجین، منع مطلق بین بیگانگان، جواز مطلق بین زوجین وجواز برخی حالت های  بیگانگان و توقف ازصدور حکم/.( محقق).

 

 کلید واژه:

لقاح مصنوعی، اشکال تلقیح، مداخله پزشکی، مسائل مستحدثه،  رحم اجاره ای، (محقق)

 

منابع:

1/ بررسی مسئله تلقیح مصنوعی در نگاه فقهی ـ  استاد محمدحسین ابراهیمی/ قم نشرتامین/ 1393

2/ شبیه سازی انسان در آینه فقه/ سید محسن مرتضوی/ موسسه آموزشی امام خمینی ره / 1395

3/ سلسله مباحث سبک زندگی اسلامی/ اکبرشعبانی/چاپخانه قدس/ 1394

4/ ازدواج و مبانی اسلامی (باروری سالم)/ وزارت بهداشت و درمان / نشرتهران آرویج/ 1389

5/ کاوشی نو در مسئله حضور اجتماعی زنان/ سید مهدی نریمانی/ آستان قدس رضوی/ 1394

6/ اهدای گامت و جنین در درمان نا باروری/ جمعی از نویسندگان/ پژوهشکده ابن سینا/ 1384

7/ بررسی فقهی تلقیح مصنوعی/ آیت الله محمد جواد فاضل لنکرانی/ مرکزفقهی ائمه اطهار/ 1398

8/ استئجار الارحام من منظوراسلامی/ دکترعبدالفتاح محمود ادریس/ مرکز الملک فیصل 1432 ق

9/ الاجتهاد الفقهی... و التلقیح الصناعی/ سناء عثمان الدبسی/ منشورات الحلبی الحقوقیه/ 2010 م

10/ لقاح مصنوعی و اهدای جنین از منظرفقه و.../ عظیمه نصرتی مراللو/ انتشارات خرسندی/ 1391

11/ احکام الاشتباه فی النسب فی الفقه الاسلامی/ علی عبدالرحیم عامر/ دارالسلام/ 1433 ق

12/ باروری های پزشکی ازدیدگاه فقه و.../ محمدرضا رضا نیا معلم/ پژوهشکده فقه و حقوق/ 1389

13/ رساله نمونه احکام خانواده یا متاهلین/ عبدالرحیم موگهی/ انتشارات دفترتبلیغات / 1371

 

شکل گیری خانواده ازمنظر شرع مقدس:

دین مبین اسلام نسبت به مسأله ازدواج انسان اهمیت زیادی قائل است، در روایتی از حضرت علی علیه السلام که می فرمایند: ازدواج کنید که ازدواج سنت رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم است؛ چرا که آن حضرت می فرمود: هرکس دوست دارد از سنت من پیروی کند، بداند که ازدواج ازسنت من است. (سنن النبی ص91). از آنجا که همه موجودات دنیا نسبت به دوام و بقاء خود احتیاج به تولید نسل دارند، خداوند با اراده و حکمت خود همه موجودات عالم از ریز تا درشت را زوج و جفت آفریده است؛ از این رو درقرآن کریم هم خداوند در مورد ازدواج می فرمایند:

«سبحان الذی خلق الازواج  ..» (یس36)

«و من آیاته خلق لکم من انفسکم ازواجا....» (ص33)

«و هو الذی خلق من الماء ....» (فرقان54)

«و انکحو الایامی منکم و...» (نور32)

اما خانواده زمانی کامل می شود که در اثرازدواج زن و مرد دارای فرزند باشند، و بقای آن از طریق تولید مثل، پرورش نسل و مراقبت از آن، با تربیت صحیح اسلامی، ایجاد صلح و صمیمیت، همدلی و همکاری بصورت مشروع و براساس ضوابط مورد تائید شرع مقدس، وظایف اساسی خانواده محقق خواهد شد؛ از این رو داشتن فرزند یکی از اهداف مهم ازدواج و زندگی مشترک است؛ ضمن اینکه صاحب فرزند شدن یکی از پراحساس ترین تجربیات انسانی، مطابق با تمایل فطری انسان ها برای تداوم نسل و بقاء انسان در سایه توصیه های دین اسلام است. ضمن اینکه مسأله ازدواج و تشکیل خانواده همراه عشق و محبت طرفین ثمراتی مانند آرامش ، تولید مثل وبقاء نسل ، دوری از عذب ماندن ، جلوگیری از معصیت و فحشاء و منکرات و ایجاد انگیزه و امید برای تلاش واداره درست زندگی است .(محقق)                                                 

 

واقعه مسرت بخش زندگی

یکی از لذت بخش ترین دوران های زندگی زوجین، بویژه زندگی زنان مسأله بارداری است؛ دراین زمینه نیزاسلام عالی ترین رهنمودها را درهمه زمینه ها از جمله دوران بسیار مهم بارداری و پس از آن شیردهی در اختیار انسان قرار می دهد، حتی رهنمودهای بهداشتی، تغذیه، بخصوص توجه به تغذیه حلال، و.... در اسلام مدّ نظر قرار گرفته شده است. و همچنین ائمه معصومین (سلام الله علیهم اجمعین) برای فرزند دار شدن روش های دینی خاص را بیان فرموده اند از جمله: دعا، نماز، استغفار و.

اما با عنایت به مطالب مذکور باید توجه داشته باشیم که تعدادی از زوج های جوان با مشکلی به نام ناباروری مواجه شده یا می شوند که خود باب مفصلی دارد؛ از این رو در مسأله ناباروری برای درمان آن راه های مختلفی از جمله تلقیح مصنوعی است که صورت می گیرد و عده ای از همسران، بویژه زوجین جوان نابارور از این طریق صاحب فرزند می شوند که در این مقاله به طور اختصار و چکیده به بررسی فقهی مسأله تلقیح مصنوعی پرداخته می شود.

 

ازدواج یک ارزش الهی و سنت اسلامی:

یکی از مهمترین نعمت های الهی، و یکی از پدیده های اجتناب ناپذیر و دوست داشتنی و شیرین زندگی که خداوند آن را سنت قرار داده است، و آفرینش هستی هم آن را اقتضاء می کند، مسأله ازدواج و تشکیل خانواده است که یکی از ارزش های زندگی بشری در اسلام به شمار می رود؛ از نظر اسلام تشکیل زندگی مشترک، ضمن اینکه یک فریضه است، یک ارزش و یک سنت هم است.

پیامبر اسلام می فرمایند: کسی که همسر اختیار کند، نیمی از دین خود را محفوظ داشته و باید مراقب نیم دیگرباشد. (سفینة البحارج 1 ص 561، تفسیر نمونه ج 14، ص 263) (محقق).

 

اصل محوریت خانواده وتربیت فرزندان :

از مهم ترین اصول نظام اجتماعی در اسلام، اصل محوریت خانواده و تربیت فرزندان در فضائی آکنده ازاخلاق و محبت است. اهمیت این موضوع تا آنجاست که به تصریح پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم بالاترین نعمت برای یک مرد پس از نعمت اسلام و مسلمان بودن، داشتن همسری صالح است و حافظ اموال شوهرش در غیاب وی باشد. {مسئله حضوراجتماعی زنان/سیدمهدی نریمانی/ 1394/آستان قدس رضوی/صفحه 253}.

فلذا درروایات معصومین (علیهم السلام) فرمودند:

مستحب است همسری را که انتخاب می کنید دارای چهار ویژگی باشد:

1/ پدر ومادرش مسلمان، مومن و صالح باشند؛

2 / باکره باشند؛

3 / بچه زا باشند؛

4 / پاکدامن باشد (عفیفه)، (محقق)

پیشینه پزشکی ناباروری:

انسان از دیرباز نگران مسأله تولید نسل بوده و از ابتداء تا قرن شانزدهم میلادی سعی نموده، این چرخه حیات را به مذهب و شیوه های درمان مخلوط کرده و با استفاده ازمسائل غیبی رفع این مشکل کرده، با این وجود در تمام این مدت از فهم و درک درست جزئیات این فرآیند پیچیده ناتوان بوده است. بنابراین به طور خلاصه برخی تاریخ گذشتگان در مسأله ناباروری و چگونگی تلاش برای رفع این مشکل را اشاره می کنیم. (محقق)

 

الف: مصری ها و مسئله ناباروری:

اولین برداشت مکتوب از ناباروری به نوشته های موجود در چندین کاغذ پاپیروس به زمان مصری های باستان برمی گردد. و تشخیص ناباروری (نازائی) درانسان بر اساس ارتباط دائم یا متناوب دستگاه تناسلی خارجی و واژن با دیگراندام های بدن بنیان گذاشته شده بود.

 

ب:  یونانیان و مسئله ناباروری:

بقراط اولین نویسنده آثار پزشکی متعدد در یونان است. به عقیده وی، منی عصاره ی تمامی قسمت های بدن مرد به حساب می آمد. او بر این اعتقاد بود که زنان عصاره منی مشابهی تولید می کنند که از قسمت های مختلف بدن در یک نقطه و آن هم رحم جمع می شود. بنابراین معتقد بود عمل لقاح در نتیجه ترکیب و باقی ماندن منی مرد و زن در داخل حفره رحمی صورت می گیرد و لزوم وارد شدن آلت تناسلی مرد به داخل حفره رحم زن امری ضروری برای انجام عمل لقاح و شروع برای بارداری می شد.

 

ج:  رومی ها و مسئله نا بار وری:

کاهش باروری در روم قدیم موضوع مهمی بود که احتمالا به سه عامل اصلی ارتباط داشت:

1/ مسمومیت ناشی از سرب،

 2 / بی بند وباری جنسی توسط طبقات مختلف جامعه،

3/ استفاده از حمام های داغ.

 

د: مسلمانان و مسئله نا بار وری:

طب مسلمانان طی قرن هفتم تا دوازدهم میلادی برابر با پنج قرن نخست هجری قمری شکوفا گردید. دراین دوران پزشکان مسلمانان با تکیه بر مشاهدات بالینی، این روش پزشکی را تا حدی در خور ستایش و فراتر از یونانی ها و رومی ها به پیش بردند. همچنین تخصص جدیدی به نام داروشناسی در طب به وجود آوردند. از جمله زکریای رازی پزشک و نویسنده 130 رساله ی طبی و ابن سینا با بیست رساله طبی و کتاب قانون، که یک اثر منظم از تلفیق دانش بالینی و تجربه است را به نگارش در آورده است؛ در ارتباط با نازائی و عقیمی را به دلایلی ناشی از زن و مرد می دانست و معتقد بود اگر منی بر روی آب شناور بماند، دچار اختلال است.

 

ه: ازدوران رنسانس به بعد:

از قرن شانزدهم، توسعه علوم به طور کلی و علم طب به طور اخص شروع شد. در سال 1538 میلادی آندرس وسالیوس (1514 /1564 میلادی) تشریح دقیقی ازهمه ی دستگاه تناسلی زن از جمله لیگمان ها ، لوله و خون رسانی آن را ارائه داد .

 (اهل اسکاندیامو1729 ـ 1799 میلادی ) : وکیل و روشنفکر،اولین کسی بودAbbe Spallanzani

  که مکانیسم باروری رادر کتاب خود تحت عنوان بار ورسازی مصنوعی تشریح کرد. وی منی را از    قورباغه به دست آورد وسلول های آن را از مایع منی با کاغذهای صافی جدا کرد، سپس مشخص کرد که اگرقسمت مایع منی به تخمک قورباغه اضافه شود ، نتیجه ای درلقاح ندارد . لذا وی قسمت اسپرم را ازمنی جداکرد وآن را به تخمک قورباغه اضافه کرده ، لقاح و رشد آمیریو حاصل شد.

{ بارورهای پزشکی ازدیدگاه فقه وحقوق/ صفحه 47 /محمد رضا نیا معلم/ پژوهشکده علوم  وفرهنگ اسلامی/1389}.

آثارمالی نسب ناشی از تلقیح مصنوعی با اسپرم بیگانه :                                            13     

1/ نفقه                       2/ نفقه کودک با فرزند ناشی ازتلقیح مصنوعی با اسپرم بیگانه

3/ نفقه ابوین کودک                  4/  توارث         و.....

آثارغیرمالی نسب ناشی ازتلقیح مصنوعی با اسپرم بیگانه :

منظور از آثار غیرمالی نسب مزبور رابطه ای است که بین طفل ناشی از تلقیح مصنوعی با صاحب اسپرم و صاحب تخمک وشوهرصاحب تخمک از لحاظ حرمت یا جوازنکاح بین آنان و حقوق وتکالیف مربوط به حضانت و نگاهداری طفل و همچنین تربیت وی و سرپرستی با ولایت چنین طفلی به وجود خواهد آمد که اختصارا بیان می شود ، عبارتند از :

1/ حرمت نکاح ، یعنی این طفل حق ازدواج کردن با اقارب نسبی دارد یا مثل فرزندی که به طور طبیعیا زمحارم بوده است .

2/حرمت یا جوازنکاح با صاحب تخمک ،                                                            

3/ جوازیا حرمت نکاح با شوهر زن ملقوحه ،

4/ حضانت ، بحث دراین که حضانت ونگهداری طفل ناشی ازاسپرم اجنبی برعهده کیست،

5/ تربیت ، تربیت فرزند علی الاصول با ابوین است .

6/ حرمت نکاح با صاحب نطفه ،

7 / ولایت ، ولایت سلطه و اقتدار قانونی است که به موجب آن دارنده حق ولایت حق وتکلیف دارد که دراموردیگری برای حفاظت آن مداخله کند که به عام و خاص قابل تقسیم است ولی عام درامور عموم مردم درحدود قانون دخالت دارد مثل حاکم اما ولی خاص درامور افراد معینی به موجب قانون مداخله دارد مانند پدر وجد پدری و وصی منصوب از طرف ولی خاص .

{ لقاح مصنوعی و اهدای جنین ازمنظرفقه/عظیمه نصرتی /1391/ صفحه 77  الی 101}.

تلقیح مصنوعی :                                                                                                       14

تلقیح مصنوعی یا بارداری مصنوعی وبه عبارتی مداخله پزشکی درامر تولید مثل و فرزند دارشدن ، ازجمله مسائل مستحدثه ای است که درعصرکنونی ظهورپیدا کرده است و امروزه جوامع اسلامی و غیراسلامی بویژه جامعه پزشکی با آن مواجه هستند. به این معنی که علم پزشکی از طریق اجرای  تلقیح مصنوعی مشکل نا باروری و نازائی دربعضی اززوجهای نا بارور را تا حدودی برطرف کرده و آنها را از رنج عقیمی ونازائی رها ساخته است ، البته دردین اسلام این مسأله لقاح مصنوعی دارای شرائط خاصی است که باید به آنها توجه ویژه شود . اسلام درباره حفظ فروج خصوصا فروج نسوان سفارش فراوانی کرده است ازجمله : آیه شریفه 31 سوره نور ،  این آیه دلالت برحرمت تلقیح مصنوعی با اسپرم بیگانه داردزیرا این آیه متضمن امربه حفظ فرج است آیات  5 و 6 و 7    سوره مؤمنون ....  { محقق).

تعریف تلقیح مصنوعی :

در لغت تلقیح ازباب تفعیل و ثلاثی مجرد آن ( لَقَحَ )است ، و تلقیح به معنی عمل باروری وباردار کردن است ،  در اصطلاح لغوی ، تلقیح مصنوعی عبارت است ازاینکه زن را با وسایل مصنوعی وبدون اینکه نزدیکی صورت بگیرد باردارکنند. { ترجمه المنجد ج2 مترجم سیاح ص 1826}

مصنوعی درلغت به معنای ساختگی و دربرابر امر طبیعی است، بنابراین تلقیح مصنوعی عبارت از داخل کردن منی به وسیله آلات پزشکی ویا هر وسیله دیگر غیراز مقاربت در رحم زن است .

{ لقاح مصنوعی واهدای جنین ازمنظر فقه و حقوق اسلام / تالیف عظیمه نصرتی مراللو / صفحه17}

15

 

نکته  :                                                                                              16

قابل ذکراست که تلقیح یا لقاح مصنوعی فقط مخصوص انسان نیست بلکه در حیوانات هم انجام می شود بدین معنا که این عمل لقاح مصنوعی قبل از اینکه بر روی انسان آزمایش و اجراء شود مکررا بر روی حیوانات انجام شده است . کما اینکه دز زمان فعلی برای تولید واکسن ویروس منحوس کرونا یا کووید19  چه در داخل کشور وچه در بعضی از کشورها داروی تولید شده به شیو ه های مختلف و متنوع ، مکررا بر روی حیوانات آزمایش کردند تا بتوانند به نتیجه مثبت و قابل قبول ونهائی برسند و بشود با اطمینان بیشتر به عنوان واکسن کرونا علی رغم تنوع و پیچیدگی هایی که این ویروس کشنده دارد در جهت درمان انسانها استفاده کرد. ( محقق)

تاریخچه :

لقاح مصنوعی برای اولین بار در دنیا درسال 1978 در انگلستان توسط دکتر رابرت ادواردز انجام شد که جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی درسال 2010  میلادی برای وی به ارمغان آورد.(اینترنت)

تلقیح مصنوعی به شکل علمی ، پدیده ای است نسبتا جدید و زائیده دانش امروزی دنیای بشری است که می تواند موانع بارداری را مرتفع ودر تولید نسل به انسان کمک شایسته ای بنماید.

اولین آزمایش تلقیح مصنوعی را یکی دانشمند آلمانی درسال 1765 م  روی ماهی ها انجام داد.

{ لقاح مصنوعی واهدای جنین ازمنظرفقه وحقوق اسلام/ تالیف عظیمه نصرتی / صفحه17}

تلقیح چیست ؟

 تلقیح به عبارتی : آبستنی ، باروری ، بارورسازی ، لقاح ، آبله کوبی ، واکسیناسیون ، مایه زن ،واکسن زدن ، گِشن دادن ، می گویند.

تلقیح مصنوعی در انسان :

تزریق مایع منی به درون زهدان (رحم) به روش مصنوعی {فرهنگ فارسی}

گِشن دادن ، آبستن کردن باد درخت را {فرهنگ دهخدا} ،    بارورکردن درخت خرمای ماده به وسیله داخل کردن مایه خرمای نر به درون آن  ،    واکسن زدن {فرهنگ معین}

 

 

17

 

 

معا نی تلقیح :                                                                                       18

داخل کردن ویروس یا میکروب ضعیف شده ی یک مرضِ واگیردار به بدن از طریق خراش دادن پوست برای تولید بیماری خفیف به منظور ایجاد ایمنی دربرابر همان مرض ، مانند داخل کردن مایه ی آبله کوبی به بدن برای جلوگیری ازمبتلا شدن به آن مایه کوبی .

تلقیح مصنوعی داخل کردن نی در مهبل به وسیله ای غیر از مقاربت برای باردارکردن {فرهنگ فارسی}

همچنین تلقیح ممکن است درمعانی ذیل به کاررفته باشد :

الف » تلقیح از موضوعات جدید فقهی و حقوقی به معنای بارور ساختن انسان باابزار پزشکی ،

ب » تلقیح یا مایه کوبی، تزریق ارگانیسم های کشته شده یا ضعیف شده ی حامی بیماری یا سم آنها به بدن و مبتلا کردن فرد به شکل خفیف بیماری ، به منظور ایجاد ایمنی {دانشنامه آزادفارسی}

 یعنی کاشتن ، آبستن کردن ، مایع کوبی ، {اینترنت} (Inseminatio( ج » معنی تلقیح انگلیسی

د » تلقیح مصنوعی کاشت نطفه در رحم از غیر طریق آمیزش واز مسائل مستحدثه ،

 ه » تلقیح خرما ، بارور کردن درخت خرما { دانشنامه اسلامی}

و » واژه تلقیح به معنای آبستن کردن و بارور ساختن جنس ماده است و درمورد باد و ابر و گیاه و حیوان و انسان به کار می رود{دانشنامه اسلامی}

ز » تلقیح مصنوعی انسان هرچند دراصل موضوعی پزشکی است دارای جنبه های گوناگون روان شناختی ، جامعه شناختی ، فلسفی ، اخلاقی ، فرهنگی ، دینی و حقوقی است {دانشنامه اسلامی}

تعریف تلقیح صناعی درلغت :

التلقیح : اصل هذه الکلمة معروف فی النخل ، فیقال لقحوا نخلهم والقحوا نخلهم وقد تقحت النخیل (الجوهری ، مختارالصحاح ج1 صفحه 401 ، م . س)                                                   

واللقاح اسم ماء الفحل فی الابل والخیل بالفتح والکسر یقال لقحت اذا حملت ، واللقاح مصدر قولک لَقِحَت الناقة تلقح اذا حملت فاذا استبان حملها قیل : استبان لقاحها واصل اللقاح للابل ثم استعیر للنساء ، فیقال ایضاً لقحت الناقة لقحاً و لقاحا.(ابن منظور لسان العرب ج2 صفحه 579)

واللُّقح (بضم الام وسکون القاف) هو الحمل ، کما یقال للامهات الملاقیح ، وقد یطلق الملاقیح علی ما فی بطونها و هی الاجنة (لسان العرب ج2 ص582)

وکذلک یقال للشجرة والریح السحاب [ و ارسلنا الریاح لواقح (سوره الحجر الایة 22)]                   19

{الاجتهاد الفقهی المعاصر فی الاجهاض والتلقیح الصناعی /منشورات الحلبی الحقوقیه/ بیروت ، لبنان/2010/صفحه159}.                                                                                           20

نا باروری :                                                                                                        

باتوجه به تاکید بسیارزیاد وتوصیه های دینی و مذهبی بهتراست تمامی دختران و پسرها از دوران بلوغ خود با چگونگی وفیزیولوژی باروری آشنائی پیدا کنند تا بتوانند برنامه ریزی آینده خود را به نحو مطلوب داشته باشند وبا پرهیز از مواجهه با عوامل خطر که قدرت باروری آنها را برای فرزند آوری و بارداری شروع کنند. {ازدواج وباروری سالم/ وزارت بهداشت  صفحه57}.

علل نا باروری زنان ومردان :

الف )  :علل نا باروری زنان : از جمله علل :

بیماری های لگنی را می توان نام برد که شامل زخمها ، عفونتها ، التهاب ، تومور ، و نقایص مادر زادی است . شایع ترین علت نازائی زنان صدمات وارده به لوله های رحمی (فالوپ) است که منجربه انسداد آن شده درنتیجه مانع ازپیوستن اسپرم و تخمک می شود . همچنین چسبندگی حاصل از جراحیهای لگنی نیزممکن است باعث ناباروری شود. نازائی ممکن است ناشی از صدمه و آسیب به تخمدانها باشد.

گاهی وضعیت هورمونی تخمدان طبیعی است وتخمک نیز به اندازه ی کافی رشدکرده است اما تخمدان امکان آزادسازی تخمک را ندارد. موارد دیگری هم وجود دارد .

ب )  :علل ناباروری مردان :                                                                                       21

تشخیص علل نا باروری مردان بسیارمشکل است .انسداد مجاری انتقال دهنده ی اسپرم یکی از غلل شایع این کونه  نا باروریهاست .انسداد کامل ممکن است به دلیل ابتلاء به بیماریهایی باشد که از طریق ارتباط جنسی منتقل می شوند .اگر چه معمولا امکان جراحی برای ایجاد ارتباط مجدد لوله های منی پس ازانجام وازکتومی وجود دارد.   ازعلل دیگردر مردان جمع شدن خون  در سیاهرگهای اطراف بیضه هاست که بواسطه ی افزایش درجه حرارت در ناحیه ی اسکروتوم وبیضه ها به وجود می آید و تولید اسپرم طبیعی و فعال را مختل می کند. دربرخی ازموارد نادر بیماریهای ارثی ، رشد غیرطبیعی بیضه ها با لوله های انتقال دهنده ی منی ، داروهای خاص یا مواد شیمیایی محیطی و همچنین شیمی درمانی در سرطانها نیز باعث جلوگیری از تولید اسپرم یا نقص در عملکرد آن می شوند.دربرخی ازمردها به دلایل ناشناخته ، هورمونهای محرک در تولید وساخت اسپرم ناکافی است واین امر منجر به عدم وجود اسپرم درنمونه منی یا بیوپسی بیضه می گردد.

{اهدای گامت وجنین/پژوهشکده ابن سینا/1384/صفحه  19  ـ  21 } .                               

باروری در خا نم ها و آقایان :                                                                           22

معمولا باروری در خانم ها به سلامت ارگان های اساسی مانند  تخمدان / لوله رحم / رحم ودهانه رحم/ نیازمند است. و مواردی دیگر ازجمله / تخمک گذاری/ اندو متریوز یعنی جلوگیری از کیست های شکلاتی و خونی در داخل لگن وتخمدان . همچنین نا باروری درآقایان برخلاف خانم ها که تخمک آنها در دوران جنینی تشکیل شده است ، فاصله تولید اسپرم تا خارج شدن آن در مردان حدود دو ماه است. {ازدواج وباروری سالم/ وزارت بهداشت صفحه  / 57}.

                                                                                                           

اقسام تلقیح مصنوعی :                                                                                                 

ناتوانی اسپرم مرد یا تخمک زن درآمیزش جنسی موجب روی آوردن به تلقیح مصنوعی شده است ، که تقسیماتی ایجاد شده :

1 » تلقیح دررحم انجام گرفته شده ،                          2  »  تلقیح دربیرون رحم انجام گرفته شده ،

3 » تلقیح در خارج از رحم بوده ،                            4  » تلقیح در رحم مصنوعی انجام شده ،

5 » ممکن است تخمکی که بااسپرم مخلوط می شود یا از انسان گرفته شده یا از حیوان و گیاه ،

6 » ممکن است نطفه ای که مورد تلقیح قرار می گیرد ازانسان باشد یا ازغیرانسان ،

7 » رحمی که نطفه درون آن قرار داده می شود می تواند از زوجه دائم یا موقت صاحب نطفه باشد،

و موارد دیگر...{مسئله تلقیح مصنوعی درنگاه فقهی استاد محمدحسین ابراهیمی}

آثارتلقیح مصنوعی (مثبت و منفی):                                                                                            23

آثارتلقیح مصنوعی :   الف :  آثارمثبت :

نسل وفرزند ، نعمت خداوند بربندگان ونیازضروری انسان است که شرع اسلام هم برآن تأکید بسیارکرده است. اصولا عقیمی ونازائی تکوینی قابل درمان نیست ، چنانکه خداوند هر که را بخواهد عقیم قرارمی دهد. لذا ما درصدد رفع موانع و امراضی هستیم که ازبارداری وتولید نسل جلوگیری میکنند .این نوع درمان دخالت درکار خدا وبرهم زدنن نظم وقوانین تکوینی و طبیعی نیست چون قانون جدیدی بیرون ازسنت خلقت الهی خلق نشده است بلکه کشف سری از اسرار الهی در جسم انسانی است .  باروری پزشکی زن را ازموهبت  و لذت مادری که بس بزرگ است وگران مایه برخوردارمی کند.

 ب : آثار منفی

این نوع تولید مثل خلاف فلسفه حیات انسانی است . زیرا انسان نه تنها ازگیاهان وحیوانات بالاتر است بلکه مرتبط با خداوندو شرائع اوست ، شرائعی که فطرت انسان را به نظم در کارها ، رفتارها ، و تصرفاتش دعوت می کنند و خود شیوه خاصی برای تولید نسل به نام ازدواج تشریع کرده اند تا آثار معین و خاصی برحیات خانواده ونسبت فرزندان و... مترتب گردد.                                                         24

{لقاح مصنوعی واهدای جنین ازمنظرفقه وحقوق اسلام/ تالیف عظیمه نصرتی /صفحه 76 و77}

انتساب ازناحیه پدرومادر (تفاوت تلقیح مصنوعی وشبیه سازی درا نتساب)

عرفاً پدر به کسی گفته می شود که فرزند ازنطفه واسپرم او باشد ودر بحث تلقیح مصنوعی که چون اسپرم مرد دخالت دارد درتحقق انتساب ازناحیه پدرمعمولامشکلی وجود ندارد. برخلاف طفل شبیه سازی شده ، انسانی که فرض این است که ازسلول غیرجنسی بوجود می آید مفهوم پدرصادق نخواهد بود ومنتسب به پدر نمی باشد. همچنین در بحث تلقیح مصنوعی که اسپرم مرد وتخمک زن درخارج رحم تلقیح شده و سپس به رحم زن منتقل می شود ، گفته شده است که اگر زن صاحب تخمک و صاحب رحم یک نفر باشد ، مشکلی درتحقق انتساب به مادر نداریم ، ولی اگر صاحب تخمک و صاحب رحم دو نفر باشند ، بستگی دارد که مبنا و ملاک درمادر بودن را چه بدانیم ، لذا .برخلاف شبیه سازی نمی توان حکم به مادربودن صاحب تخمک کرد .پس نتیجه اینکه درتلقیح مصنوعی طفل متکون از اسپرم مرد وتخمک زن می باشد وهردو تاثیرگذارهستند بخلاف شبیه سازی که تخمک زن خالی شده وتاثیری درتکون طفل نخواهد داشت ونمی توان حکم به انتساب طفل به زن صاحب تخمک را نمود.                                           25

{شبیه سازی انسان درآینه فقه/سیدمحسن مرتضوی/مؤسسه پژوهشی امام خمینی ره/ صفحه72 }.

 

برخی ازبزرگان معتقدند که مادر کسی است که فرزند را زاده است و مستند آنان آیه ی شریفه ظهاراست (آیه2 سوره مبارکه مجادله) وبرخی این نظریه رارد کردند واستناد می کنند به آیه 15 سوره احقاف و آیه 14 سوره لقمان ، ملاک مادر بودن ازدیدگاه عرف ، همانند ملاک پدر بودن است وآن این که نخستین مرحله آفرینش کودک ازآب مادراست .(محقق) .

ثبوت نسب الولد :

هذه الحالة لا خلاف فیها بین الفقهاء من ان الولد یکون من نطفة الزوج و بییضة الزوجة ، و ان التداخل الطبی کان بسبب وجود عیب او مرض یمنع تکوین الجنین عن طریق الاتصال الطبیعی بین الزوجین .ولا خلاف فی ان الولد ولدٌ طبیعیٌ و شرعی للزوجین ویثبت نسبه منهما ، و یترتب علی ثبوت النسب باقی الاحکام الشرعیة المترتبة علی ثبوته مع مراعاة شروط التلقیح الصناعی الداخلی بین الزوجین السابق الاشارة الیها .الدلیل علی تحریم التلقیح بواسطة ماء غیرالزوج من القرآن والستة والعقل ، القرآن : سورة النور  (الایة 30 ـ30 ) : قال الله تعالی * قل للمومنین یغضوا من ابصارهم ویحفظوا.....{وجوب الحفظ الفرج} سورة  المعارج (الایة 19 / 31) قال الله تعالی * والذین هم تفروجهم حافظون الاعلی ازواجهم.....{منع التجاوزعن الحدودالشرعیة } و...  وکذلک من جهة السنة ....    ومن جهة العقل ....

{احکام الاشتباه فی النسب فی الفقه الاسلامی/تالیف علی عبدالرحیم عامر/ دارالسلام/صفحه 215}

ترسیم اجمالی شکل های مختلف تلقیح مصنوعی :

درتلقیح مصنوعی به طورکلی حول دو محور بحث می شود:

محورنخست :  بررسی و تعیین حکم تکلیفی اقسام تلقیح مصنوعی ، دراین محور درباره ی حکم شرعی صورت های مختلف تلقیح مصنوعی ، وجواز یا حرمت هریک بررسی می شود.

محوردوم :  بحث درباره ی حکم وضعی و آثارحقوقی مترتب برتلقیح مصنوعی . ازمنظرهای گوناگون ، برای تلقیح مصنوعی می توان تقسیم بندی های مختلفی ارائه کرد.

دریک تقسیم بندی کلی تلقیح مصنوعی بردوقسم می باشد :                                                  26

الف » تلقیح با نطفه یا اسپرم شوهر،             ب » تلقیح با نطفه یا اسپرم مرد بیگانه (اجنبی) ،

ویا ازنظر حقوقی وفقهی می توان آن را به دو قسم زیر تقسیم کرد :

الف » تلقیح ناشی از نکاح بدون دخالت نطفه ی بیگانه که  به صورت های مختلف قابل تقسیم است .

ب » تلقیح ناشی از غیر نکاح با دخالت نطفه بیگانه که آن را به دو نوعِ تلقیح عمدی وتلقیح غیر عمدی تقسیم می کنند.  پرواضح است که هریک ازتقسیمات فوق برای جایی است که نا باروری از طرف مرد باشد اما اگر علت نا باروری نبودن تخمک (اوول) ازطرف زن باشد شکل تلقیح فرق خواهد کرد.

با تلفیق هریک ازتقسیم های فوق وبا عنایت به عوامل مختلف نازائی وناباروری زن و شوهر صورت ها وفرض های زیر مهمترین اقسام تلقیح مصنوعی رادریک نمودارمنطقی ترسیم می کند.

ا » ایجاد لقاح میان نطفه ی شوهرو تخمک همسر شرعی او ،

2 » انجام لقاح درداخل رحم آن زن و باقی ماندن جنین در رحم او تا زمان زایمان ،

3 » انجام لقاح در داخل رحم زنی دیگر وانتقال جنین به رحم زن صاحب تخمک ،

4 » انجام لقاح درداخل رحم زنی دیگر و باقی ماندن جنین در رحم او تا زمان زایمان ،

5 » ایجاد لقاح درخارج رحم و انتقال جنین به داخل رحم همسر مرد،

6 » ایجاد لقاح در خارج رحم وانتقال جنین به داخل رحم زنی دیگر،

7 » ایجاد لقاح در خارج رحم وباقی ماندن جنین در آنجا تا لحظه ی تولد ،                                27

8 » ایجاد لقاح میان نطفه ی مرد و تخمک همسر دیگرش و قرار دادن آن در رحم همسرکه اول تخمک نداشته است ،                                                                                                         28

9 » ایجاد لقاح میان نطفه ی شوهر و تخمک زنی دیگر،

10 » ایجاد لقاح میان آن دو در داخل رحم همسر مرد ، و.. {بررسی فقهی و حقوقی تلقیح مصنوعی / استاد ومحقق معظم حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله/مرکزفقهی ائمه اطهارعلیهم السلام/1389}

اقدامات قبل از بارداری :

درکنارانجام توصیه های دینی ومذهبی لازم است زوجین پیش از بارداری توصیه های بهداشتی ازجمله موارد ذیل توجه نمایند :

1 / برنامه ریزی روزانه،       2 / سن مناسب حاملگی،     3 / سه قبل از حاملگی استفاده از فولیک اسید،    4 / ذخیره آهن مناسبی برای دوران جنین وزایمان،          5 / نسبت به سرخجه آزمایش شوند،               6 / زیرنظرپزشک متخصص باشد،                             7 / رعایت بهداشت فردی ودوری ازعفونت ها،            8 / مراجعه به دنپزشک،         9 / انجام یک برنامه ورزشی منظم،            10 / تغذیه مناسب،

11 / عدم اعتیاد به سیگار ومواد مخدرو...،.       12 / متوقف کردن وسایل جلوگیری ازبارداری،

{ازدواج و مبانی اسلامی (باروری سالم)/ وزارت بهداشت / اداره باروری/ صفحه 60}.

آیه و ذالنون :

ابو جمیله می گوید : مردی از اهالی خراسان در ربذه به امام صادق علیه السلام فرمود : فدایت شوم فرزند ندارم حضرت به او فرمود : وقتی به سرزمین خود رفتی وخواستی با همسرت مباشرت جنسی کنی هنگامی که چنین خواستی بخوان » و{ ذاالنون اذ ذهب مغاضبا فظن ان لن نقدر علیه فنادی فی الظلمات .. تو انشاء الله فرزند دارمی شوی .{منابع فقه شیعه ج26 ص 645}

 

عوامل خطرساز برای حاملگی :

عوامل خطرساز برای حاملگی شرائطی هستند که دراثرآن ها سلامتی وحتی زندگی وجان مادر وفرزند به خطر می افتد. بنابراین با آگاهی ازاین شرائط واجتناب از آنها می توان از وقوع بسیاری از ناراحتی ها و مصیبت ها جلوگیری کرد. این نوع خطرات که شامل آسیب های سریع ویا عواقب و ناراحتی های بعدی هستند برای فرزند عبارتند از :

سقط جنین درموقع جنینی ،   مرده به دنیا آمدن نوزاد ،   کم وزنیِ نوزاد ،  تلف شدن نوزاد ،   ابتلا به بیماری های ژنتیکی ،   عقب ماندگی ذهنی ،      فلج مغزی ،     و....                                   29

وخطراتی که برای مادر نیزدارد عبارتند از :                                                                     30

مسمومیت حاملگی ،      وقوع مرگ در جریان حاملگی ،       آسیب های جسمی وروحی ،   بارداری مادر درسنین کمتراز 18  سالگی ،     بارداری در خانم های با وزن کمتر از 45 کیلو گرم ،     بارداری در خانم های با قد کمتر از 144 سانتی متر ،  بارداری در خانم های مبتلا به بیماری های عفونی ویا ویروسی ،  بارداری در خانم هایی که مبتلا به کم خونی هستند ، باراری در خانم هایی که سابقه سقط جنین دارند ویا اینکه فرزنده مرده به دنیا آورده اند ،  بارداری در خانم هایی که معتاد هستند » فشارخون بالا دارند » داشتن سابقه زایمان زودرس ،  استفاده ازداروهای خاص » داشتن مشکلات تناسلی خانمها » خانم هایی که فاصله حاملگی های آنها کمتراز سه سال دارند  و....{بارداری هفته به هفته/ مولف اکبرشعبانی/1394}

 

بارداری مصنوعی ازمنظر امام خمینی (ره)

الف)  وارد نمودن منی مرد را در رحم زوجه ی او با آلاتی مثل آب دزدک اشکال ندارد ، لکن باید از مقدمات حرام احترازنمایند. پس اگر مرد با رضایت زن ، این عمل را انجام دهد ومنی خود را به وجه حلالی به دست بیاوردمانع ندارد.

ب ) اگرمنی را دررحم زنش وارد نمودند چه به وجه حلال یا حرام واز آن بچه تولید شد اشکالی نیست که بچه مال زن ومرد است ، وهمه ی احکام فرزند را دارد.

ج ) جایز نیست داخل نمودن منی اجنبی را در رحم زن اجنبیه ، چه با اجازه ی زن باشد یا نه ، و چه با اجازه ی شوهرباشد یا نباشد.                                                                                   31

د ) اگرمنی مردی راداخل رحم زن اجنبیه نمودند ومعلوم شد بچه از آن منی است، پس اگر این عمل بطورشبهه بوده ،مثل آنکه گمان می کرد زنِ خودش هست ، و زن نیز گمان می کرد منی شوهر است ، و بعد از عمل معلوم شد از شوهرنیست ، اشکالی نیست که اگر این بچه دختر باشد ، پدر نمی تواند او را به زنی بگیرد ، و اگرپسر باشد نمی تواند مادرش را بگیرد ، و نمی تواند دختر به محارمش اگر به عقد صحیح بود شوهر کند ، و پسر محارمش را بگیرد ، لکن باید در تمام مسائل دیگر احتیاط نماید.

{رساله نمونه احکام خانواده یا متاهلین/مطابق فتاوای حضرت امام (ره)/عبدالرحیم موگهی/صفحه 89 }

 

اجاره رحم یا (رحم اجاره ای) :

اگرنطفه شوهر رادر خارج با تخمک همسر خودش تلقیح کنند و در رحم زن دیگری بگذارند سؤال این است که مادراین فرزند کیست ؟ آیا زنی است که تخمک داده است یا زنی که فرزند در رحم او قرار گرفته است ؟ جواب :                                                                                                       دراینجا قاعده الولد للفراش مطرح نخواهد شد ، چون صاحب نطفه معلوم است . ودر تعیین مادراین فرزند به عرف مراجعه می کنیم عرف صاحب تخمک را مادرمی داند ، نه کسی که فرزند در رحم او متکون شده است . {بررسی فقهی حقوقی تلقیح مصنوعی / آیت الله محمدجواد فاضل لنکرانی/ مرکزفقهی ص162}.

اجاره دهنده ی رحم ، زنی است که برای به ثمر رساندن جنین زن دیگرباردار می شود.                   32

استفاده از رحم جایگزین در لقاح آزمایشگاهی ، زمانی است که مشکل نا باروری نه در اسپرم ونه در تخمک و نه در جنین حاصل باشد ، بلکه زن با داشتن تخمدانهایی با عملکرد طبیعی فاقد رحم باشد . به علاوه ، در صورت وجود نقایصی در ساختمان رحم یا امکان بروز نگرانی و تهدیدهای جدی پزشکی در دوران حاملگی ، سلامت زن به خطر افتاده یا مانع جایگزینی جنین در رحم یا حمل آن شود . در همه این موارد ، رحم جایگزین یک راه حل انتخابی برای داشتن فرزند خواهد بود . اطلاق رحم جایگزین در لقاح خارج رحمی ، موقعی به کارمی رود که زنی برای به ثمر رساندن جنین زوج دیگر باردار شود.

{اهدای گامت وجنین درمان ازدیدگاه فقهی./جمعی ازنویسندگان /1384/پژوهشکده ابن سینا / ص 32}

 

المفاسد النا شئة عن اجارة الرحم او اعارته:

تنشأ مفاسد کثیرة عن مجرد اجارة الرحم او اعارته لحمل لقیحة الغیر ، بغیة انجاب ولد لمن لا یتمکن من ذلک بالطریق الطبیعی ، الذی رسمه الشارع ، سواء اقیل بمشروعیة الاجازة او الاعارة ، او عدم مشروعیتهما {استئجار الارحام من منظوراسلامی/ دکتورعبدالفتاح محمود ادریس /1432/مرکز الملک فیصل للبحوث والدراسات الاسلامیه / صفحه 67}.

خرید وفروش سلول های تلقیحی برای عملیات همزاد سازی :

آیا سلول تلقیحی تکثیریافته در رحم را می توان به متقاضیان باروری فروخت یا خیر؟

درخرید وفروش سلول های تلقیحی اشکالات سه گانه وجود دارد :

اول :  سلول تلقیحی ازفضولات بدن انسان به شمار می رود و انسان مالک فضولات بدن خویش نیست تا بتواند آن ها را بفروشد ، و در حالی که ملکیت مبیع یکی ازشرائط صحت بیع است . همچنین در این جا أخذ پول درمقابل رفع ید ازحق اختصاص شخص نسبت به سلول که بازگشت به هبه مشروطه دارد نیز صحیح نمی باشد، چون این حق اختصاص قابل انتقال به دیگری نمی باشد. چون با نهی شارع و این که شارع مقدس فرزند دارشدن دیگران ازاین سلول تکثیریافته را منع کرده است ، انتقال این حق به دیگران معنا ندارد.                                                                                                                دوم :  گرچه سلول های تلقیحی متقاضی و خواهان دارد ولی شارع مقدس منافع مقصوده از آن را مورد نهی و منع خود قرارداده است و شارع اجازه استفاده ازاین سلول ها جهت باروری و فرزند دارشدن را نداده است . بنابراین با توجه به تحریم منفعت مقصوده آن ، مالیت سلول تکثیری الغاء شده است و درنتیجه فروش آن به خاطر عدم مالیت مبیع باطل است.

سوم :با بیرون آوردن سلول تکثیر یافته از رحم ، عنوان جزء میان ازبدن انسان صادق می شود وجزء میان ازبدن انسان زنده نجس می باشد و خرید وفروش اعیان نجس جایز نیست ، البته درجای خود درفقه بیان شده است که مجرد نجاست مانع از صحت بیع نیست بلکه صحت بیع تابع وجود منفعت عقلاییه است ، پس عمده اشکال دوم است که با تحریم شارع منفعت ومالیت سلول های تلقیحی الغاء شده است ، درنتیجه خرید وفروش سلول های تلقیحی جایز نمی باشد.

{ شبیه سازی درآئینه فقه /سید محسن مرتضوی/ صفحه 169و 170}.

 

گزیده ی فتاوا ودیدگاههای برخی ازفقهای معاصرامامیه :

1 » حضرت آیت العظمی امام خمینی (ره) : در(باروری مصنوعی ازمنظر امام خمینی قبلا اشاره شد).

2 » حضرت آیت الله العظمی امام خامنه ای (مدظله العالی)  :

تلقیح نطفه اجنبی به اجنبیه درصورتی که مرد عقیم باشد چه حکمی دارد ؟

این عمل فی نفسه اشکال ندارد و باید از لمس و نظر حرام اجتناب کرد.                                     35

اگراستفاده از اسپرم شخص ثالث برای درمان نازائی مجاز آیا می توان از اسپرم بستگان نزدیک شوهراستفاده نمود یا خیر؟ جواب / استفاده ازاسپرم شخص ثالث جهت درمان نازائی د تلقیح فی نفسه منع شرعی ندارد و فرقی میان بستگان شوهر وافراد دیگر دراین باره نیست .

3 »  حضرت آیت الله العظمی خوئی (ره) :

جائزنیست نطفه و منی مرد اجنبی را به زنی تلقیح و تزریق نمایند وفرق نمی کند که عمل تلقیح به وسیله ی شخص اجنبی انجام بگیرد یا به وسیله خود شوهر زن و اگر عمل تلقیح انجام شود و زن تلقیح شده حامله و بچه دار گردد ، آن بچه مال صاحب نطفه است  وتمام احکام اولاد بر او جاری است واز یکدیگر ارث هم می برند و فقط آنچه درمورد ارث استثناء شده بچه ای است که از زنا تولید شده است و همچنین زنی که به وسیله تلقیح بچه دار شده باشد، مادر آن بچه است و احکام اولاد براوجاری است وازاین قبیل است اگرزنی بطور مساحقه نطفه ی شوهرخود را به فرج زن دیگر بریزد و آن زن ازاین نطفه حامله و بچه دار شود ، آن بچه مال صاحب نطفه است و آن زن هم مادر آن بچه است و احکام اولاد براو جاری است .

4 » حضرت آیت الله العظمی فاضل لنکرانی (ره) :                                                             

اخیراً نطفه زن و مرد را گرفته ، در خارج ازرحم با هم لقاح می دهند ودر رحم زن قرارمی دهند ، آیا این عمل درصورتی که زن و مرد همسرهم باشند جائزاست ؟          جواب / درفرض فوق مانعی ندارد.

نگاه کردن ولمس عورت غیر جایز نیست، اجاره دادن یا اجاره گرفتن رحم زن ، برای تلقیح نطفه ی مرد اجنبی صحیح نیست  وتلقیح نطفه مرد در رحم زن اجنبیه شرعا جایزنیست .                                36

5 »  حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی) :

تلقیح زن جز با منی شوهر جایز نیست ، چه شوهردارباشد چه بی شوهر ، چه زن وشوهر بدان راضی باشند و چه نباشند، وچه تلقیح به وسیله شوهرباشد یا دیگری.

6 » حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله العالی) :

جایزاست نطفه ی مرد را در رحم همسر او با سرنگ یا وسائل دیگروارد کنند، لکن باید مقدمات آن مشروع و حلال باشد واز مقدمات حرام پرهیزشود.

جایزنیست نطفه مرد بیگانه را در رحم زنی وارد کنند ، خواه با اجازه آن زن باشد یانه وخواه شوهرداشته باشدیا نه و خواه شوهرش اجازه بدهد یانه ، وهرگاه چنین کنند وبچه ای از آن متولد شد، اگراین عمل بطورشبهه انجام شده ، بجه متعلق به آن زن و شوهراست وتمام احکام فرزند را دارد ولی اگراین کاراز روی علم وعمد انجام گیرد بچه ای ازآن متولد می شود فرزندآنها حساب نمی شود واحکام ارث و مانند آن را ندارد، اما اگرآن بچه دخترباشد صاحب آن نطفه نمی تواند با او ازدواج کند و اگرپسر باشد با آن مادر نمی تواند ازدواج کند و هم چنین در مورد سایر مسائل مربوط به ازدواج .                                    37

7 » حضرت آیت الله العظمی نوری همدانی (دامت برکاته) :                                                 

بایدگفت که اکنون درجهان ، بلکه در کشورما نیز تلقیح را درمورد گیاهان و حیوانات ، بلکه درمورد انسان نیز انجام می دهند . پس بایدحکم تکلیفی و وضعی این عمل را از راه سحق و تفخیذ ویا فروش منی در وسائل مخصوص و تلقیح آن را بیان کرد و باید بررسی و تحقیق شود که نازایی زن و عدم انعقاد نطفه گاهی از مرد است  که گاهی بسته شدن زهدان و لوله زن است و گاهی غیر این ها ودرمرد گاهی از عنین وعدم نعوظ و سرعت انزال است و گاهی ضعیف بودن اسپرم درآنها درهرصورت باید معالجه کرد.

8 » حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مدظله العالی) :

پرورش نطفه زن و شوهر درخارج ازرحم یا رحم زن دیگر فی نفسه جایز است ولی ارتکاب عمل حرام مثل نظر حرام وغیر برای انجام این کار جایزنیست بلی اگر حفظ جنین متکون در رحم توقف برنظر حرام داشته باشد جواز آن به نظر قوی است ، والله العالم .

9 »  حضرت آیت الله یزدی (ره) :

به امانت گذاردن جنین ترکیب یافته از زن و شوهر شرعی لابد ترکیب دربیرون رحم وبه اصطلاح در لوله آزمایش شکل گرفته باشد در رحم زنی که توان تربیت و رشد آن را دارد صرف نظر ازمسائل جانبی ، وجهی برای عدم جواز دیده نمی شود. گرفتن اسپرم وتخمک یا درآوردن جنین ترکیب یافته در رحم زن از شوهر خودش دو مطلب است و به هرصورت قراردادن در محیط مساعد بین رحم زن سالم یا لوله آزمایش کار دیگری است.                                                                                                      38

10 »حضرت آیت الله مؤمن قمی (ره) :

تلقیح مصنوعی منی شوهر (بعد از تقویت نمودن آن ویا بدون تقویت) به رحم همسر خودش جایزاست و می بایست تلقیح به گونه ای انجام گیرد که مستلزم حرام دیگری نباشد.

تلقیح مصنوعی منی غیر شوهر به رحم زن حرام است .                                                     39

{ باروری های پزشکی ازدیدگاه فقه و حقوق/محمد رضا رضانیامعلم/بوستان کتاب/صفحه 433}.

11 » حضرت آیت الله العظمی گلپایگانی (ره) :

مستفاد ازادله شرعیه ، نطفه مرد در رحم حلیله خود قرار بگیرد جایزاست واولاد ملحق به مرد وحلیله است  و توارث از طرفین ثابت است . تلقیح نطفه ی اجنبی به اجنبیه به نظر حقیرجایزنیست و در مسئله توارث احتیاط به مصالحه با سائر ورثه ترک نشود ، بلی در صورتی که با جهل به مسئله این عمل انجام شده ظاهر آنست که حکم ولد شبهه را دارد و اولاد در حکم حلال زاده است درتوارث وسایرجهات .

{لقاح مصنوعی واهدای جنین/  صفحه 27 /  عظیمه نصرتی /1391 /انتشارات خرسندی}. 

معاملات مرتبط با تلقیح مصنوعی :

در عملیات تلقیح مصنوعی وجود سه رکن اسپرم مرد ، تخمک زن ، رحم زن ، ضروری است و به ملاحظه این سه رکن برای نتیجه دادن عملیات تلقیح کارایی پیدا می کند واینکه در مواردی که در غملیات تلقیح مصنوعی نیاز به اهدای اسپرم از سوی دیگری است آیا خرید و فروش اسپرم جائز است یا نه ؟ اشکالاتی درباره خرید و فروش اسپرم مطرح شده است.{تلقیح مصنوعی/ سیدمحسن مرتضوی/ ص165}            

 

فهرست :                                                                                   صفحه                     40

چکیده ...................................................................................................................2

مقدمه ....................................................................................................................3

نتیجه کلی .............................................................................................................4

کلید واژه .............................................................................................................5

منابع ...................................................................................................................5

شکل گیری خانواده ازمنظرشرع مقدس .............................................................6

واقعه مسرت بخش زندگی..................................................................................8

ازدواج یک ارزش الهی ویک سنت اسلامی ......................................................8

اصول محوریت خانواده وتربیت فرزندان .........................................................9

پیشینه ی پزشکی نا باروری ............................................................................10

آثارمالی نسب ناشی ازتلقیح مصنوعی با اسپرم بیگانه ....................................13

آثارغیرمالی نسب ناشی از تلقیح مصنوعی با اسپرم بیگانه ..........................13

تلقیح مصنوعی...........................................................................................14

تعریف تلقیح مصنوعی .............................................................................15

نکته .........................................................................................................16

تاریخچه لقاح مصنوعی ..........................................................................16

تلقیح چیست ؟ .....................................................................................17

تلقیح مصنوعی در انسان ......................................................................17

معانی تلقیح .........................................................................................18

تعریف تلقیح صناعی درلغت .............................................................19

نا باروری .........................................................................................20                            41

علل نا باوری زنان و مردان ...............................................................20

باروری در خانم ها وآقایان  .............................................................22

اقسام تلقیح مصنوعی .......................................................................22

آثار تلقیح مصنوعی ..........................................................................23

انتساب ازناحیه پدر ومادر ...............................................................24

ثبوت نسب الولد .............................................................................25

ترسیم اجمالی شکل های مختلف تلقیح مصنوعی .........................26

اقدامات قبل از بارداری ................................................................28

آیه وذ النون  ................................................................................29

عوامل خطرساز برای حاملگی .....................................................29

 بارداری مصنوعی ازمنظرامام خمینی (ره) ..................................30                                       42.

اجاره رحم یا (رحم اجاره ای)  ...................................................31

المفاسد الناشئة عن اجارة الرحم او اعارته ...................................33

خرید وفروش سلول های تلقیحی برای همزادسازی ..................33

گزیده فتاوا ودیدگاههی برخی ازفقهای معاصرامامیه ................35

معاملات مرتبط با تلقیح مصنوعی ............................................39

فهرست ....................................................................................40

 

 

الحمد لله رب العالمین کما هو اهله و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین المعصومین

سیما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء

(اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم)

عباس رحیمی مزرعه شاهی (محقق)

موسسه دارالثقلین امام عصر(عج)

حضرت آیت ا... فقیهی ( دامت برکاته)

/270/260/21/

نوع مطلب:

ج, 12/27/1400 - 21:38