به مناسبت فرا رسیدن اربعین حسینی، استاد مجید ابوالقاسم‌زاده، از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی نشست دوره‌ای اساتید، به تحلیل آثار و تجلیات امام حسین (ع) در زیارت اربعین و تبیین جایگاه هستی‌شناختی معصومین (ع) پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو، پدیده اربعین را «بی‌نظیر در تاریخ بشریت» توصیف کرد و محور گفتگو را تحت عنوان «آثار و تجلیات امام حسین (ع) در زیارت اربعین» قرار داد. وی با تبیین یک چارچوب معرفتی، ابتدا به بررسی جایگاه والای معصومین (ع) در نظام آفرینش پرداخت و سپس پیوند این جایگاه با زیارت اربعین و عصر ظهور را مورد تحلیل قرار داد.

معصومین (ع)؛ واسطه‌ی فیض در حدوث و بقای عالم

استاد ابوالقاسم‌زاده در تبیین مقام معصومین (ع)، اهل بیت (ع) را «نور نخستین» و عنصر اصلی خلقت جهان دانست. وی با استناد به روایاتی از امام رضا (ع) و امیرالمؤمنین (ع)، تصریح کرد: معصومین (ع) هم در حدوث و ایجاد عالم واسطه‌ی فیض هستند و هم در تداوم و بقای حیات آفرینش، نقشی کلیدی و محوری دارند.

وی با اشاره به برتری مقام ولایت بر ملائکه مقرب، خاطرنشان کرد: ارواح معصومین (ع) نخستین موجوداتی بودند که خداوند خلق فرمود و از همین رو، ملائکه در برابر منزلت عظیم آنان سر تعظیم فرود آوردند.

ضرورت وجود امام برای توازن نظام هستی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با استناد به احادیث امام باقر (ع) و امام صادق (ع)، بر لزوم حضور امام در زمین تأکید کرد و افزود: اگر امام از زمین برداشته شود، نظام هستی از هم می‌پاشد و اهل زمین دچار اضطرابی چون امواج دریا خواهند شد.

وی در ادامه به مضامین دعاها و زیارات نمادین اشاره کرد و گفت: در دعای عدیله و زیارت جامعه کبیره، به صراحت بیان شده است که آفرینش هستی با حقیقت وجود معصومین (ع) آغاز شد و به آن‌ها ختم می‌شود. برکات مادی و معنوی جهان، از جمله ریزش باران و برطرف شدن گرفتاری‌ها، همگی در سایه‌ی وجود با‌برکت ایشان است.

از هدایت نفوس تا پیوند عاشورا با عصر ظهور

استاد ابوالقاسم‌زاده در بخش دیگری از گفتگو، وظیفه‌ی «ارشاد و اکمال نفوس» را از ویژگی‌های اختصاصی معصومین (ع) دانست و با استناد به نهج‌البلاغه، تبیین کرد: انسان‌ها به واسطه اهل‌بیت (ع) از تاریکی‌های گمراهی به سپیده دم هدایت و قله فضیلت رسیده‌اند.

وی اظهار داشت: جایگاه تکوینی و هدایتی معصومین (ع) را باید در زیارت اربعین جست‌وجو کرد. ارتباط عمیقی میان قیام عاشورایی امام حسین (ع) و ظهور حضرت مهدی (عج) وجود دارد و زیارت اربعین در واقع پلی است که زائر را از حقیقت عاشورا به سوی انتظاری فعال برای عصر ظهور سوق می‌دهد.

اربعین؛ مسیر اکمال ایمان و تجدید پیمان با ولایت

استاد ابوالقاسم‌زاده در ادامه تحلیل خود، پیاده‌روی اربعین را ابزاری برای «اکمال ایمان و بندگی» دانست. وی با استناد به روایتی از امام باقر (ع) که ارکان اسلام را در پنج مورد (نماز، زکات، روزه، حج و ولایت) بیان کردند و ولایت را برترین رکن ایمان دانستند، تصریح نمود: ولایت، روحِ عبادات است. نماز و روزه و حج بدون پذیرش ولایت ائمه اطهار (ع)، همچون جسمی بدون روح است که اثر و خاصیت لازم خود را نخواهد داشت.

وی در این راستا، زیارت اربعین را «تجدید عهد و پیمان با ولایت» دانست و با اشاره به روایتی از امام صادق (ع) تأکید کرد: زیارت امام حسین (ع) نه تنها حقی برای امام، بلکه از «حقوق الهی» است. امام صادق (ع) هشدار داده‌اند کسی که هزار مرتبه به حج رود، اما زیارت قبر امام حسین (ع) را ترک کند، حقی از حقوق خداوند را رها کرده و در قیامت مورد بازخواست قرار خواهد گرفت.

بازخوانی مفهوم «آزادی» در مکتب عاشورایی

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در تحلیل ابعاد اجتماعی اربعین، به احیای فرهنگ «آزادی‌خواهی و قیام برای خدا» پرداخت. وی در تبیین تفاوت میان آزادی غربی و آزادی عاشورایی، گفت: منظور از آزادی در مکتب امام حسین (ع)، هر‌ج و مرج یا رهایی از قانون نیست؛ بلکه هدف، برقراری حکومتی بر مبنای دین است تا بستری مناسب برای رسیدن انسان به سعادت حقیقی فراهم شود.

وی افزود: امام حسین (ع) در وصیت‌نامه خود به برادرشان، محمد بن حنیفه (ع)، صراحتاً بر "اصلاح امت جدش" تأکید کردند. به عبارت دیگر، قیام ایشان، حرکتی اصلاحی و ضدّ استبداد برای بازگرداندن انسان به مسیر سعادت بود.

اربعین؛ از مکتب خونین عاشورا تا میعادگاه ظهور

استاد ابوالقاسم‌زاده به پیوند میان قیام عاشورایی و ظهور منجی عالم بشریت (عج) پرداخت. وی تصریح کرد: قیام امام حسین (ع) در سال ۶۱ هجری قمری با شهادت ایشان پایان نیافت، بلکه آغاز شد. این مسیر پس از چهل روز با زیارت جابر بن عبدالله انصاری به شکل یک "مکتب" درآمد.

وی اظهار داشت: پیاده‌روی اربعین را باید به عنوان یک «مکتب جامع» با آموزه‌های دینی، سیاسی، فرهنگی و حتی اقتصادی دنبال کرد. به باور ایشان، زیارت اربعین در عصر غیبت، تداوم همان مسیر قیام است و پیوند عمیقی با ظهور حضرت مهدی (عج) دارد؛ چرا که هر دو مسیر، هدفشان برپایی عدالت و اقامه حق در زمین است.

تطبیق اهداف؛ شباهت‌های ساختاری قیام عاشورایی و ظهور مهدوی

استاد ابوالقاسم‌زاده در ادامه تحلیل خود، میان مکتب عاشورایی و ظهور مهدوی تناسبات عمیقی یافت و تأکید کرد: هر دو نهضت از حیث رهبری و ماهیت شکل‌گیری، شباهت‌های بسیاری با یکدیگر دارند؛ چرا که هر دو جنبشی "ظلم‌ستیز"، "دین‌محور" و "اصلاح‌گرا" هستند.

وی با تبیین اهداف مشترک این دو قیام تصریح نمود: امام حسین (ع) هدف از قیام خود را اصلاح امت، احیای امر به معروف و نهی از منکر و مبارزه با بیداد حاکمان معرفی کردند؛ دقیقاً همین شاخص‌ها در روایات مهدوی نیز به عنوان اهداف بنیادین قیام حضرت مهدی (عج) ذکر شده است. در واقع، عدالت‌خواهی در تمام ابعاد اخلاقی و اجتماعی، محور مشترک هر دو نهضت است.

از نجات از ضلالت تا تکامل عقل و اخلاق

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به هدف والای نجات مردم از گمراهی، افزود: امام حسین (ع) عزیزترین کسان خود را در راه خدا تقدیم کردند تا جامعه را از جهالت و ضلالت بیرون کشند. این هدف در نهضت حضرت مهدی (عج) نیز تکرار می‌شود.

وی با استناد به روایتی از امام باقر (ع)، تبیین کرد: در روایات آمده است که هنگامی قائم (عج) قیام کند، دست بر سر بندگان می‌گذارد تا عقول آنان را متمرکز ساخته و اخلاقشان را کامل نماید (اذا قام قائمنا وضع یده علی رؤس العباد اجمع عقولهم و اکمل اخلاقهم). بنابراین، هدف امام حسین (ع) در تکمیل عقل و اخلاق انسان‌ها، در ظهور حضرت حجت (عج) به کمال و تحقق نهایی می‌رسد.

از "هل من ناصر" تا "لبیک یا داعی الله"؛ مسئولیت زائر در عصر حاضر

استاد ابوالقاسم‌زاده در پایان گفتگو، با تأکید بر لزوم هوشیاری و آمادگی زائران در عصر ظهور یادآور گردید: باید مراقب باشیم که اگر در زمان امام حسین (ع) نبودیم تا به ندای "هل من ناصر" پاسخ دهیم، اما امروز در عصر ظهور هستیم و باید بتوانیم با لبیک گفتن در رکاب حضرت مهدی (عج) باشیم.

وی خاطرنشان کرد: زمینه‌سازی برای قیام مهدوی، از طریق اصلاح رفتار، گفتار، اندیشه و قلم صورت می‌گیرد. وی در جمع‌بندی نهایی تأکید نمود: «باید تلاش کنیم تا با جلب رضایت و حمایت حضرت مهدی (عج)، در جهت تحقق اهداف متعالی حکومت مهدوی قدم برداریم و خدای‌ناکرده با رفتارهای نادرست، به شادی دشمنان یا به‌جایگاه نامطلوبی در صف آنان دچار نشویم.