استاد موسوی حجازی مطرح کرد؛

بعثت برای تتمیم اخلاق یا تاسیس احکام؟

«تاسیس احکام» در دلِ «تتمیم اخلاق» نهفته است و فقط غواصی ماهر در فقه و هنرمندی خوش سلیقه در بیان‌ لازم است تا این‌ جواهرات اخلاقی را هر روز به روز کند و به اقتضای عطش جوامع انسانی ارائه دهد.

 

استاد سید محمد موسوی حجازی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: سلام ‌و صلوات بی پایان بر نبی رحمت محمد مصطفای مکرم و دودمان مهربان و دانایش، کیست که بتواند منکر شود بعثت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم اگر نه مهم ترین، لااقل از مهم ترین و تاثیرگذارترین رویدادهای تمام طول تاریخ است. مسلمان، غیر مسلمان و حتی ضد اسلام و مسلمان به این رویداد تاریخی و تاثیر عمیق آن معترف اند که نبوت نبی خاتم صلی الله علیه و آله و سلم یا ادعای نبوت ایشان در نظر کسانی که به رسالت او معتقد نیستند سرنوشت و مسیر تاریخ بشری را تغییر داده است.

 

وی افزود: این حدیث نبوی بسیار مشهور است که «انّی بعثت لاتمّم مکارم الاخلاق»؛ در این گفتار، حضرت هدف بعثت را تتمیم اخلاق و مکارم نفسانی می شمارند. خدای عظیم اعظمی که هر عظمای عظیمی نزدش حقیر است و کوچک، اخلاق پیامبرش را به صفت عظمت ستوده که «و انّک لعلی خُلُق عظیم».

 

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: محمد صفی الله صلی الله علیه و آله و سلم با تاکید بر عقائد شروع کردند و با ندای «قولوا لااله الا الله تفلحوا» اسلام را آشکار کردند سپس با سلوکِ اخلاقی فوق العاده شان «نگین انگشتر اخلاق» شدند و مردمانی لجوج را با این خُلُق عظیم به سوی «قولوا لااله الا الله» کشاندند، پای بندشان کردند و بدین ترتیب اسم و رسمشان در طول تاریخ ماندگار شد.

 

وی اضافه کرد: سالیان سال است که بخش مهم و قسمت عمده دین و تدین با‌ معیار فقه و احکام عرضه و سنجیده می شود‌. به خصوص در مواردی که فقه قبای حکومت پوشیده، نقش فقه و احکام فرعی شرعی در دین و دین داری، افزون شده و سنگِ محکِ دینداری و دیندار بودن و بیش از همه چیز عمل به احکام شرعی فرعی قرار داده شده است.

 

استاد موسوی حجازی اظهار داشت: اینکه چرا دین و تدین ما به ورطه «غلبه فقه و احکام» غلتانده و  چه آفات و محاسنی دارد، چه ریشه های تاریخی و اجتماعی ای دارد و چه باید کرد که این وضعیت تغییر کند و... همه و همه، سئوال های مهم و تاثیر گذاری است که از مجال این مقال خارج است، و البته مباحث مهمی است که بعضی از آنها به جدّ چالش ها و نگرانی های امروز جامعه متدینین است و باید با دقت و همّت اهل فن و تحقیق حل گردد.

 

وی افزود: آن چه هدف نوشته حاضر از مطرح کردن این بحث است، طرح این مطلب است که شاید نگاه ما به فقه و احکام، نگاهی یک جانبه نگر و یکسویه بوده و سبب شده است اکنون این نظریه مطرح شود که فقه با اخلاق همراهی ندارد یا حتی تناقض دارد. اگر همه جانبه به فقه بنگریم و بi خصوص نگاه حکومتی و فرمانی را از فقه بگسلیم، می توانیم جنبه های بسیار اخلاق مدارانه فقه را بیابیم، با تنقیح‌ مناط و استخراج ‌ملاک و به دست آوردن روحِ این احکام به شدت اخلاق مدارانه، جانی تازه در پیکر فقه و احکام بدمیم و در جهان اخلاق مدار و اخلاق جویِ امروز، حرفی نو برای گفتن داشته باشیم.

 

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: در نگاهی کلی، مستحبات فقهی و بسیاری از مکروهات فرعی، با هدف «تربیت انسان اخلاق محور» تشریع شده اند تا بعد این انسان اخلاق محور در جامعه تکثر پیدا کند و انسانهای اخلاقی، جامعه ای متخلق را پدید آورند. به شدت معتقدم اگر چه عبادات اصلی انجام واجبات ‌و ترک محرمات است، اما آن چه روح و حقیقت‌عبادت است و امیدِ به «عسی ان یبعثک ربک مقاما محمودا» را زنده می کند، انجام مستحبات است.

 

وی اضافه کرد: انسان عابد حقیقی، در عبادتش پا از فرض و فریضه فراتر می گذارد و به عشق معبود محبوبش به مستحبات عمل می کند و این عمل، با تکراری عارفانه، او را می سازد، انسانش می کند، و این انسان ساخته شده اخلاق را در جامعه رواج می دهد و مصداق «کونوا دعاة الناس بغیر السنتکم» می شود. این مومن، آینه رسول اخلاق صلی الله علیه و آله و سلم می شود و جامعه شکل گرفته از این مومنان، جامعه ای اخلاقی می گردد که مغناطیسش ، آهنِ روح  انسان ها را می رباید و به طلای ناب تبدیلش می کند.

 

استاد موسوی حجازی اظهار داشت: در نگاهی جزیی تر به چند نمونه از این احکام فقهیِ اخلاق محور، نگاهی گذرا می کنیم:۱) چه عملی مهم تر از نماز؟ و چه رفتاری مهم تر از حفظ توجه و حضور قلب و مراعاتِ موالاتِ بین اجزاءِ نماز؟ اینک اگر به نمازگزار سلام شود و کسی دیگ پاسخگو نباشد، بر او واجب است که پاسخ سلام را بدهد. این حکم فقهی به این معنا است که احترام گذاشتن به این انسان سلام گو، همسنگ توجه به خدا است و سخن گفتن و پاسخ سلام این بنده، هم عرضِ سخن گفتن با پروردگار است. از این حکم فقهی دریچه های فراوانی را بر پایه احترام به فکر و کلام و رفتار انسان ها در جامعه مان می توان گشود.

 

وی تاکید کرد:  2) نماز ستون دین است و نماز اول وقت، بهترین نمازها است. همین نماز اول وقت که فقه و مستحبات فقهی این اندازه بر آن تاکید دارد در برابر احترام به انسانی دیگر رنگ می بازد. اگر کسی بر سفره ای منتظر نمازگزار باشد، به توصیه همین فقه روا نیست که او را منتظر بگذارند، بلکه بهتر است که نماز را واگذارد و همسفره شدن را دریابد. این است ‌مسیر «خُلُق عظیم».

 

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: 3) در روزه مستحب نیز شبیه این حکم فرعی فقهی جاری است، اگر دیگران روزه دار را به همراهی در غذا دعوت کنند، مستحب است راز از روزه بودنش برنگشاید و روزه را در همراهی با آنان افطار نماید. به دستور خدایی که برای تقرب به او روزه گرفته، همراهی با دعوت کنندگان ثوابی برتر و نتیجه ای عالی تر از عبادتی شخصی دارد.

 

وی اضافه کرد: 4) در اعتکاف، مواردی اخلاقی مثل تشییع جنازه و همدردی با مصیبت دیدگان یا عیادت مریض مجوز ترک محل اعتکاف است. معتکف از عبادت در خلوت به عبادت در اجتماع خوانده می شود و خدایش اخلاق اجتماعی را بر عبادت معتکفانه ترجیح می دهد. 5) اگر کسی در خانه ای مهمان باشد مکروه است که بدون اجازه صاحبخانه روزه بگیرد. واقعا جالب است که چه اندازه حکمتهای اخلاقی در این دستور فقهی نهفته است.

 

استاد موسوی حجازی اظهار داشت: گاهی به گونه ای سخن می گوییم و دین را عرضه می کنیم که گویا اولویت اسلام در برخورد با قاتل قصاص کردن او است تا جایی که برخی از عموم مردم گمان می کنند فقه، قصاص قاتل را واجب می داند! حال آن که وقتی به صورت دقیق در فقه تحقیق می کنیم می بینیم که اولویت فقه «بخشیدن قاتل» است. روایت و فتوای طبق روایت این است که اگر ولیّ خون، قاتل را ببخشاید خداوند گناهان او را می بخشد. به بیان دیگر بخشش مستحب است و قصاص جایز، و ترجیح مستحب بر مباح روشن است. این چند مورد محدود، گوشه ای از فقهیات اخلاقی و احکام انسان ساز اسلام است.

 

وی افزود: این جا است که شاید بتوان گفت ‌که «تاسیس احکام» در دلِ «تتمیم اخلاق» نهفته است و فقط غواصی ماهر در فقه و هنرمندی خوش سلیقه در بیان‌ لازم است تا این‌ جواهرات اخلاقی را هر روز به روز کند و به اقتضای عطش جوامع انسانی ارائه دهد. باشد که حجابِ تفقهِ یک سویه و مانعی چون تفکر حکومت نگرانه به فقه، کنار رود و اسلام مبتنی بر عقیده صحیح و اخلاق حمیده در افراد مسلمان و جوامع اسلامی ظهور و بروز کند که اگر اخلاق آید احکام خود می آید. به امید ظهور جانشین خلق عظیم، امام زمان ارواحنا فداه و ولی دوران‌ و حکومت اسلام اخلاقی./20/21/260

 

ج, 01/24/1397 - 09:36

دیدگاه جدیدی بگذارید