استاد موسوی:

بررسی موضوعی آثار و القاب ویژه سیدالساجدین

اولین لقب حضرت علی بن الحسین علیه السلام «زین العابدین» است. این لقب را جدّ بزرگوارشان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به ایشان عطا کرده بودند و علت آن کثرت عبادت ایشان است؛ به قدری این لقب برایشان به درستی به کار گرفته می شد که به صورت علم بالغلبه به عنوان نام ایشان به کار گرفته می شد و جز ایشان کسی به این لقب نامیده نشده است و حقّا که ایشان زینت هر عبادت کننده و باعث افتخار هر فرمانبر و مطیع خدا بوده اند.

 

 

استاد سید مهدی موسوی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، با تبریک اعیاد مبارک شعبانیه و آروزی رفع بلایایی که دنیا با آنها مواجه است، به ذکر فضایلی از آقا امام علی بن الحسین زین العابدین علیه السلام پرداخت.

 

وی ابتدا به بیان مختصری از زندگی نامه این امام همام پرداخت و گفت: به عقیده اکثر علمای شیعه امام سجاد علیه السلام در صبح روز پنجشنبه، پنجم شعبان سال 38 هجری، به دنیا آمدند. هر چند تاریخ های دیگری چون نهم شعبان، یا نیمه جمادی الاولی یا بیست و ششم جمادی الثانی نیز به عنوان تاریخ ولادت ایشان ذکر شده است.

 

وی در ادامه به بحث درباره مکان ولادت حضرت و وجود اختلاف بین عده ای از علما در این زمینه پرداخت و خاطرنشان کرد: در مورد مکان ولادت حضرت عموم علمای شیعه مدینه را محل ولادت ایشان می دانند؛ اما شیخ باقر شریف قریشی (۱۳۴۴–۱۴۳۳ ه‍.ق)، مکان تولد حضرت را کوفه می داند و علت را آن می دانسته است که آقا ابی عبدالله علیه السلام به همراه اهل بیت و پدر گرامی شان در کوفه همراه بودند و لذا طبیعتا ولادت آقا زین العابدین علیه السلام باید در این مکان باشد.

 

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: لازم به ذکر است که شیخ باقر شریف القریشی نویسنده، پژوهشگر عراقی، مورخ شیعی، مؤسس کتابخانه عمومی امام حسن علیه السلام، است؛ ایشان بارها به ایران سفر کرد و جایزه پنجمین سال کتاب ولایت در سال ۱۳۸۲ش به وی اهدا شد.

 

وی افزود: در بیشتر منابع روایی، حدیثی و تاریخی مادر امام سجاد علیه السلام را دختر یزدگرد سوم، شهربانو روایت کردند؛ اما در این زمینه هم اختلاف است.

 

وی در این زمینه خاطرنشان کرد: سید جعفر شوشتری در کتاب «زندگانی علی بن الحسین علیه السلام»، نقد جدی بر این روایت وارد کرده است و ایشان را دختر یزدگرد سوم نمی داند اما دیگرانی چون دکتر احمد مهدوی دامغانی استدلال های ایشان را متقن و قوی نمی داند و مشهور همان است که مادر ماجده امام سجاد علیه السلام شهربانو دختر یزگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی است که به همین نام شهرت یافته است. به گفته مرحوم شیخ صدوق مادر حضرت، در زمان زایمان از دنیا رفته اند.

 

این استاد حوزه علمیه در ادامه به کنیه حضرت اشاره کرد و گفت: کنیه های حضرت عبارت است از: «ابوالحسن»، «ابوالحسین»، «ابو محمد» و «ابو عبدالله».

 

وی افزود: القاب ایشان که بیانگر خصلت های نیکو و گویای صفات برجسته و مکارم اخلاق حضرت و عظمت طاعت و عبادت آن حضرت برای خداست اینچنین است: اولین لقب: «زین العابدین» است. این لقب را جدّ بزرگوارشان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به ایشان عطا کرده بودند و علت آن کثرت عبادت ایشان است؛ به قدری این لقب برایشان به درستی به کار گرفته می شد که به صورت علم بالغلبه به عنوان نام ایشان به کار گرفته می شد و جز ایشان کسی به این لقب نامیده نشده است و حقّا که ایشان زینت هر عبادت کننده و باعث افتخار هر فرمانبر و مطیع خدا بوده اند.

 

وی افزود دومین لقب ایشان «ذو الثفنات» بوده است؛ به خاطر اینکه به علت کثرت سجده های حضرت، بر پیشانی مبارکشان آثاری چون پینه های زانوی شتر ظاهر شده بود. در کتاب الهدایة الکبری، ص 213 آمده است: «وَ إِنَّمَا لُقِّبَ بِذِي الثَّفِنَاتِ لِأَنَّهُ كَانَ مِنْ طُولِ سُجُودِهِ وَ كَثْرَةِ عِبَادَتِهِ تَخْفَى غُضُونُ جَبْهَتِهِ فَتَصِيرُ ثَفِنَاتٍ مُنْتَصِبَةً فَيَقُصُّهَا إِذَا طَالَتْ لِتَسْتَقِرَّ جَبْهَتُهُ عَلَى الْأَرْضِ فِي سُجُودِه‏»

 

وی در این زمینه کلامی از امام باقر علیه السلام را ذکر کرده و فرمودند: پدرم در محل سجده هایش بر پیشانی، آثاری برآمده بود که ما در سال دو نوبت، و در هر نوبت پنج پینه را می بریدیم؛  از این جهت حضرت را «ذو الثفنات» می نامیدند که به خاطر سجده های طولانی بر پیشانی ایشان پینه ایجاد می شد.

 

وی خاطر نشان کرد: سومین لقب، «سجاد» است که به خاطر سجده های فراوان ایشان بوده است که به این نام ملقّب شده اند.

 

وی در ادامه بیان القاب حضرت، به «زکی» اشاره کرد و گفت: این  لقب به آن خاطر است که خداوند ایشان را همانند اجداد بزرگوارشان، از هر گونه آلودگی پاکیزه قرار داده بود.

 

این استاد حوزه علمیه ادامه داد: لقب پنجم، امین است؛ چرا که امام علیه السلام نمونه والای این صفت ارزنده بودند. ایشان می فرمودند: اگر قاتل پدرم شمشیری را که به وسیله آن پدرم را به قتل رسانده، در نزد من به امانت بگذارد، به او باز می گردانم.

 

وی افزود از دیگر القاب ایشان ابن الخیرتین و زین الصالحین است.

 

استاد سید مهدی موسوی در بخش دیگری از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به سیمای امام اشاره کرد و گفت: در مورد سیمای امام این گونه گفتند که آن حضرت گندمگون، کوتاه قد، لاغر اندام و باریک بودند و چنان بودند که هر قدر عمر حضرت طولانی تر می شد، لاغرتر می شدند که ناشی از کثرت عبادت و فشار مصائبی بود که مخصوصا در مسیر کربلا تا شام تحمل کردند اما با این وجود شکوه ایشان چنان بود که دیگران مقابلشان سر تعظیم فرود می آوردند.

 

وی افزود: مسلم بن عقبه فرمانده سپاه امویان در ماجرای حرّه که تمام ارزش ها را ناچیز می دانست و بسیاری از اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به دست او کشته شدند، موقع دیدار حضرت، بر خود لرزید و بیش از حد به ایشان تعظیم کرد و به همراهان گفت که حضرت سیمای انبیا را دارد.

 

وی در ادامه به بخش های مختلف زندگی حضرت پرداخت و در این راستا به امکان بحث نسبت به جنبه های گوناگون شخصیت اشاره کرد: امام پیش از شهادت پدر، وقایع پس از شهادت پدر، وقایع امام سجاد و اسارت، حضرت زین العابدین در کاخ عبیدالله بن زیاد، امام سجاد و دمشق، اوضاع سیاسی در ایام حضرت، امام و واقعه حره، امام و توابین، امام و شیعیان، تربیت شیعیان و اصحاب جدید، امام و بردگان و .... اما چون وقت مقتضی نیست تنها درباره امام سجاد علیه السلام و دعا به بحث می نشینیم.

 

وی افزود: هنگامی که جامعه دچار انحراف شده بود و روحیه دنیازدگی و رفاه زدگی غلبه کرده بود و فساد سیاسی، اخلاقی و اجتماعی جامعه را محاصره کرده بود و از نظر سیاسی هیچ روزنه ای برای تنفس وجود نداشت، امام سجاد علیه السلام توانست از دعا برای بیان بخشی از عقاید خودش استفاده کند و بار دیگر تحرکی در جامعه اسلامی برای توجه مردم به عبادت و بندگی الهی ایجاد کند.

 

وی در ادامه بیان داشت: گرچه مقصود ظاهری مناجات عبادت بوده است اما با توجه به تعابیری که حضرت در دعاها به کار برده اند؛ می توانیم این استفاده را انجام دهیم که مردم می توانستند از لابلای این تعابیر با مضامین سیاسی مورد نظر حضرت علیه السلام آشنا شوند.

 

وی در نکته ای دقیق اشاره کرد: دعاهای مزبور هم در میان شیعیان و هم در میان اهل سنت وجود داشته است؛ که حاکی از آن است که دعاهای ایشان در جامعه آن روز نفوذ کرده بود. در میان ائمه معصومین، امام سجاد علیه السلام بیشتر از همه به مناجات شهرت دارند.

 

استاد سید مهدی موسوی به حدیث لوح اشاره کرد؛ حدیثی که از سوی خداوند متعال بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شده است؛ در آن حدیث، علی بن الحسین علیهما السلام این گونه معرفی شده است: «سید العابدین و زین اولیائه الماضین» یعنی او آقای عبادت کنندگان و زینت عبادت کنندگان پیشین است. حضرت در قالب دعا، مضامین سیاسی مورد نظر خود را به شیعیان خود القا می کرد.

 

وی خاطرنشان کرد: صحیفه سجادیه که محققین اسم آن را اخت القرآن، انجیل اهل بیت و زبور آل محمد نامیده اند، شامل 54 دعا است که در میان آنها دعای بیستم آن، که مشهور به مکارم الاخلاق است، و دعای چهل هفتم که مشهور به دعای عرفه است، از ادعیه مشهور است.

 

وی تاکید کرد صحیفه سجادیه، معارف اسلام، سیاست اسلام، اخلاق اسلام، اجتماعیات اسلام، حقانیت شیعه و اهل بیت علیهم السلام، انتقاد از ظلم و ظالم، سفارش به حقیقت و بالاخره یک دوره معارف و عرفان اسلامی را گزارش می دهد.

 

این استاد حوزه در پایان گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به دیگر آثار حضرت پرداخت و گفت: آن اثری که بیشتر از همه از حضرت سجاد علیه السلام مشهور و معروف است، همین صحیفه سجادیه است؛ از دیگر آثار ایشان، مناسک حج است که یکی دیگر از کتب حضرت می باشد؛ این کتاب را  فرزندان ایشان نقل کرده اند. رساله حقوق، از دیگر آثار حضر ت می باشد که جامع آداب سلوک فردی و اجتماعی است و محور شرح و بسط های زیادی قرار گرفته است. الجامع فی الفقه و همین طور صحیفة الزهد دو کتاب دیگر است که توسط ابوحمزه ثمالی معرفی شده است. کتاب الحدیث توسط داود بن عیسی از آن حضرت نقل شده است و امام سجاد علیه السلام آن را گردآوری کرده است؛ اما در بین این آثار آن چه که بین شیعیان مشهور است، صحیفه سجادیه است./270/260/20

 

د, 01/11/1399 - 20:08