استاد شکوری مطرح کرد؛

اهمیت معرفت در زیارت امام هشتم

پاره ای از تن من در خراسان دفن خواهد شد؛ هیچ انسان گرفتاری نیست که ایشان را زیارت کند، مگر آنکه خداوند گرفتاری اش را بر طرف نماید و هیچ گناهکاری نیست؛ مگر آنکه خداوند به این واسطه گناهانش را مورد غفران قرار می دهد.

 

به مناسبت فرا رسیدن آخر ماه صفر و سالگرد شهادت مظلومانه امام علیّ بن موسی الرضا علیه آلاف التحیة و الثناء، استاد حسن شکوری از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

 

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: امام هشتم تنها امامی است که ما در ایران به ایشان دسترسی داریم. در روایات اخبار غیبیه پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم مرحوم شیخ صدوق در من لا یحضر الفقیه با سند متصل و سند صحیح روایتی را آورده اند که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم همان صفتی که برای حضرت زهرا سلام الله علیها به کار برده بودند، برای حضرت رضا علیه السلام به کار بردند: «بضعة منّی»؛ یعنی (پاره ای از وجود من)؛ متن روایت این است:

«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم:‏ سَتُدْفَنُ‏ بَضْعَةٌ مِنِّي‏ بِخُرَاسَانَ‏ مَا زَارَهَا مَكْرُوبٌ إِلَّا نَفَّسَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ كَرْبَهُ وَ لَا مُذْنِبٌ إِلَّا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ذُنُوبَه»(من لا يحضره الفقيه؛ ج ‏2؛ ص583)

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بیان می کنند: پاره ای از تن من در خراسان دفن خواهد شد؛ هیچ انسان گرفتاری نیست که ایشان را زیارت کند، مگر آنکه خداوند گرفتاری اش را بر طرف نماید و هیچ گناهکاری نیست؛ مگر آنکه خداوند به این واسطه گناهانش را مورد غفران قرار می دهد.

 

استاد شکوری اضافه نمود: جالب در این است که خودِ امام رضا علیه السلام هم خبر غیبی دادند؛ در من لا یحضره الفقیه آمده است:

«وَ رَوَى الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام أَنَّهُ قَالَ‏ إِنَّ بِخُرَاسَانَ لَبُقْعَةً يَأْتِي عَلَيْهَا زَمَانٌ تَصِيرُ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ فَلَا يَزَالُ فَوْجٌ يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ فَوْجٌ يَصْعَدُ إِلَى أَنْ يُنْفَخَ فِي الصُّورِ فَقِيلَ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ وَ أَيَّةُ بُقْعَةٍ هَذِهِ قَالَ هِيَ بِأَرْضِ طُوسَ فَهِيَ وَ اللَّهِ رَوْضَةٌ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ مَنْ‏ زَارَنِي‏ فِي‏ تِلْكَ‏ الْبُقْعَةِ كَانَ كَمَنْ زَارَ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم وَ كَتَبَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَهُ ثَوَابَ أَلْفِ حَجَّةٍ مَبْرُورَةٍ وَ أَلْفِ عُمْرَةٍ مَقْبُولَةٍ وَ كُنْتُ أَنَا وَ آبَائِي شُفَعَاءَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.» (من لا يحضره الفقيه؛ ج ‏2؛ ص585)

 

وی در ادامه به کلام دیگری از امام رضا علیه السلام اشاره نمود؛ در کامل الزیارات آمده است که امام رضا علیه السلام می فرماید:

«قَالَ أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ سَعْدٌ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ النَّيْسَابُورِيُّ الدَّقَّاقُ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو صَالِحٍ شُعَيْبُ بْنُ عِيسَى قَالَ حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْهَمَدَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ النَّهَاوَنْدِيُّ قَالَ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع‏ مَنْ‏ زَارَنِي‏ عَلَى‏ بُعْدِ دَارِي‏ وَ شُطُونِ مَزَارِي أَتَيْتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي ثَلَاثِ مَوَاطِنَ حَتَّى أُخَلِّصَهُ مِنْ أَهْوَالِهَا إِذَا تَطَايَرَتِ الْكُتُبُ يَمِيناً وَ شِمَالًا وَ عِنْدَ الصِّرَاطِ وَ عِنْدَ الْمِيزَانِ قَالَ سَعْدٌ وَ سَمِعْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْ صَالِحِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْهَمَدَانِيِّ.» (كامل الزيارات؛ النص؛ ص 304)

 

این استاد درس خارج حوزه علمیه خاطرنشان کرد: در باب زیارات آنچه که مهم است، داشتنِ معرفت است و اگر زائر معرفت داشته باشد به آثار و درجات بالای زیارت دست می یابد؛ از این رو در تعبیر در مورد زیارت از امام باقر علیه السلام، از امام صادق علیه السلام، از امام کاظم علیه السلام، از امام رضا علیه السلام و از امام جواد علیه السلام عبارت «عارفا بحقه» وجود دارد.

 

وی افزود: بزنطی وقتی این روایت را نقل می کند، می گوید: من خودم سؤال کردم که این حقّی که می فرمایید، چه حقّی است؟ فرمود: شناخت حقّ یعنی بداند که او حجت از طرف خدا است و اطاعت او واجب است و او امام هشتم است و معرفت داشته باشد که چهار امام بعد از او است. یعنی شیعه اثنا عشری باشد.

 

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: کسی که قائل به حجیت امامان دوازده گانه باشد، اعتقاد به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و  سلم و قیامت و توحید هم دارد؛ این معرفت در سطح پایینی از معرفت لحاظ می شود؛ و هر چه معرفت بالاتر می رود، به درجات بالاتری از ثواب دست می یابد.

 

وی اضافه نمود: روایات مختلفی در این راستا است؛ «لا عمل الا بالمعرفة» هیچ عملی نیست مگر این که آن را بر اساس معرفت شخص می سنجند. از این رو در باب زیارت حضرت رضا علیه السلام، وقتی بزنطی با تعجب می پرسد: «آیا واقعا برای زیارت امام رضا علیه السلام، ثواب هزار حج داده می شود؟»؛ پاسخ می شنود: «بلکه ثواب هزار هزار حج».

 

استاد شکوری در ادامه بیان کرد: روایتی از امام کاظم علیه السلام است که می فرماید: «کسی که قبر فرزندم علی علیه السلام را زیارت کند، پاداش او هفتاد حجّ نیکو و مقبول است.»

مازنی می گوید: من تعجب کردم و عرض کردم: «هفتاد حج؟!»؛ حضرت فرمود: «هفتاد هزار حج»؛ حضرت دیدند که باز تعجب کردم؛ فرمود: «چه بسا حجّی که پذیرفته نمی شود اما هر کس نزد فرزندم برود و او را زیارت کند و یک شب نزد او بماند، مانند این است که خدا را در عرشش زیارت کرده است.» تفاوت روایات به خاطر تفاوت در معرفت است.

 

وی افزود: حضرت رضا علیه السلام در مسیری که به سمت مرو می رفتند، در جایی نزدیک نیشابور چادر زدند؛ برخی از اصحاب از جمله موسی بن سیار خدمتشان آمدند. دیدند که حضرت ناراحت هستند و به ما فرمودند: «ما لکم تؤذون رسول الله». من از این امر تعجب کردم؛ چون فاصله زمانی از دنیا رفتن پیامبر تا زمان ما نزدیک به دو قرن بود؛ حضرت این آیه شریفه را تلاوت فرمودند: «قل اعملوا فسیری الله عملکم و رسوله و المؤمنون».

 

این استاد درس خارج حوزه خاطرنشان کرد: کسی که به زیارت پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می رود و یا به زیارت دیگر ائمه اطهار علیهم السلام، هر چه معرفت او بیشتر باشد، مواظبتش نسبت به زبان، چشم و دلش بیشتر است. هر چه معرفت بیشتر باشد، ثواب زیارت بیشتر است. این کجا و آن کسی که اصلا مواظبت نداشته باشد کجا؛  شخصی که به زیارت می رود و مواظب چشمش نیست و مراقبت از رفتار خود ندارد.

 

وی افزود: خدا به ما توفیق بدهد که تمام لحظات عمر ما با افزایش معرفت همراه باشد و وقتی که به زیارت می رویم، آنها را حاضر بدانیم؛ چه اینکه آنها حاضر هستند که به آنها سلام می دهیم.

 

استاد حسن شکوری خاطرنشان کرد: ملاحظه کردیم که ثواب های زیادی برای زیارت بیان شده است؛ از جمله کلام امام رضا علیه السلام که می فرماید: «هر کس من را زیارت کند در حالی که عارف به حقّ من باشد، خداوند گناهان گذشته و آینده او را می آمرزد.»

 

وی افزود: از مرحوم شیخ مرتضی حائری نقل می کنند که ایشان به زیارت حضرت رضا علیه السلام مقیّد بود؛ بعد از فوت، ایشان را خواب دیدند؛ فرمود: آنچه حضرت نسبت به زیارت من وعده کرده بود درست است، آن حضرت دو مرتبه به زیارت من آمده است.»

 

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: معرفت امری تشکیکی است و دارای درجه است. ما نسبت به صفات، علم و قدرت ائمه علیهم السلام هر چه بیشتر بر اساس نصوص صحیح علم کسب کنیم، معرفت ما بیشتر می شود.

 

استاد حسن شکوری در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به تفاوت علم و معرفت پرداخت و در این زمینه خاطرنشان کرد: معرفت آن چیزی است که در قلب ما بنویسند و ما قبول کنیم و بپذیریم. فرشی ابریشم زیر پای من افتاده است، معرفت من نسبت به ارزش این فرش نسبت به بچه ای دو ساله متفاوت است و بسیار مراقب آن هستم. برای کسب معرفت باید ارزش ائمه و امامت را درک کنم. از طرف دیگر معرفتی که به ائمه داریم، الا و لابد باید در عمل ما جلوه گر بشود.

 

وی در ادامه به آیه 105 از سوره مبارکه توبه اشاره نمود:

«وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ سَتُرَدُّونَ إِلى‏ عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ» (توبه: 105)

(و بگو: عمل كنيد به زودى خدا و پيامبرش و مؤمنان اعمال شما را خواهند ديد، و به زودى به سوى داناى نهان و آشكار بازگردانده مى ‏شويد، پس شما را به آنچه همواره انجام مى‏ داديد، آگاه مى ‏كند)

 

این استاد درس خارج حوزه اضافه نمود: از گناه پیش یک حیوان هم شرم داریم، چون به جانمان نشسته است؛ اما این آیه 105 از سوره توبه هنوز در جانمان ننشسته است که گناه می کنیم. باور نداریم که «انّ الله سریع الحساب»، «انّ الله سمیع بصیر».

 

وی افزود: راه کسب معرفت قدم به قدم است و قدم اول انجام واجبات و ترک محرمات است؛ هر چه بیش از پیش به آن امر مقید باشید، علم شما در قلبتان می نشیند. علم، معرفت و عمل به هم وابسته است. اگر گناه می کنید، نقطه سیاه در قلب ظاهر می شود و استغفار زیاد موجب می شود تا این تیرگی پاک گردد و البته باید دانست که استغفار هم 6 مرحله دارد که تشکیکی بودن آن را می رساند.

 

استاد حسن شکوری خاطرنشان کرد: اگر بگویید استغفار هم خود از معرفت به زشتی گناه و معرفت به خوبی استغفار ناشی می شود، باید گفت: گفتنِ استغفار خود اثر وضعی دارد. آنچنان که خودِ وجود پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم برکت بود و موجب جلوگیری از عذاب است؛ خودِ استغفار کردن یک اثر دارد؛ چه اینکه هر کدام از 6 رکن انجام بشود هم اثری دیگر دارد.

/270/260/20/

 

 

ش, 07/26/1399 - 16:15