استاد حمیدی مطرح کرد؛

فضای اجتماعی، سیاسی زمان امام باقر (ع)

وقتی که عمر بن عبدالعزیز در ایام امامت باقر العلوم نوشتن احادیث و گفتار پیامبر را آزاد کرد، شاگردان امام باقر علیه السلام دست به قلم شدند و سعی کردند احادیث پیامبر را تا حدّ مقدور جمع آوری کنند؛ این امر یکی از نقش های امام باقر و شاگردانی بود که توسط حضرت تربیت شده اند.

 

به مناسبت سالگرد شهادت امام باقر علیه السلام، استاد نصر الله حمیدی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو به مختصری از زندگانی این امام همام اشاره نمود: نام آن حضرت، محمد؛ و لقبش باقر و باقرالعلوم بوده است؛ به خاطر اینکه دریای دانش را شکافت و علوم را آشکار نمود؛ از القاب دیگر ایشان می توان به شاکر، صابر و هادی اشاره نمود که هر یک، صفتی از صفات آن امام همام است. کنیه ایشان ابوجعفر و نام مادر بزرگوارشان فاطمه دختر امام مجتبی علیه السلام است؛ به این طریق امام باقر علیه السلام از طریق پدر و مادر به ائمه معصومین متصل است. تولد در روز جمعه، سوم صفر، در سال 57 قمری در مدینه بود و به این ترتیب در واقعه خونبار کربلا چهار سال داشت. مدت امامت ایشان 19 سال بود که از سال 95 هجری قمری بعد از شهادت پدر بزرگوارشان امام سجاد علیه السلام آغاز شد و در سال 114 هجری قمری به وسیله زهر توسط ابراهیم بن ولید در ایام خلافت هشام بن عبدالملک به شهادت رسیدند.

 

استاد نصرالله حمیدی خاطرنشان کرد: لازم است تا فضای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی آن زمان، مورد بحث و بررسی قرار بگیرد. بعد از پیغمبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم تا حدود یک قرن نوشتن روایات و احادیث پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم ممنوع بود و شیعیان در معارف دین آن قدر محروم بودند که شیخ مفید می گوید: «و كانت‏ الشيعة قبله‏ لا يعرفون ما يحتاجون اليه من حلال و لا حرام الا ما تعلموا من الناس» (رجال الكشي - اختيار معرفة الرجال (مع تعليقات مير داماد الأسترآبادي)؛ ج ‏2؛ ص 724)

 

وی افزود: در این ایام فرصتی برای ائمه علیهم السلام پیش نیامده بود که احکام و معارف دین را بیان کنند؛ زیرا حضرت امیر علیه السلام در 25 سال خانه نشین بود و در زمان خلافت 5 ساله اش هم درگیر 3 جنگ سنگین داخلی بود؛ بعد از آن حضرت امام حسن و امام حسین علیهما السلام را منزوی کردند؛ به نحوی که مردم نیاز به ائمه اطهار علیهم السلام را احساس نمی کردند.

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بعد از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله دوران تبلیغات ائمه معصومین علیهم السلام شروع شد. علاوه بر تبلیغات، جامعه اسلامی در خفقان شدید قرار گرفت؛ به این خاطر چالش های عمیق عقیدتی و درگیری های شدید فقهی موجب شکل گرفتن فرقه هایی در میان مسلمانان شده است و بعد از عاشورا و شکست عبدالله بن زبیر هم سبب یکپارچگی حکومت بنی امیه گشت که موجب دور شدن اندیشمندان از صحنه سیاسی شد.

 

وی در ادامه بیان کرد: امام سجاد علیه السلام در 34 سال امامت به طور ماهرانه ای به تربیت شاگردان پرداختند. مردم دیدند که با نماز باران غلام آن حضرت، باران بارید و خشکسالی برطرف شد. زمان امام سجاد علیه السلام تبلور عرفان شیعی بود و معارف در قالب دعا بیان می شد؛ به طوری که مبلغانی بزرگ و دانشمندانی والا مقام پدید آمدند که بعد از امام سجاد علیه السلام گِرد امام باقر علیه السلام جمع شدند.

 

استاد حمیدی اضافه نمود: در این فضای خفقان، ظلم و ستم، امام باقر علیه السلام به عرصه اجتماعی و علمی قدم گذاشت. در این بین فرقه هایی مانند مرجئه، جبریه، قدریه و فرقه ها و ادیان دیگر که با تفکرات امام در تضاد بودند، با مدیریت علمی امام تا حدی منزوی شدند.

 

وی افزود: بسیاری از دانشمندان اسلامی پیرامون جایگاه والای علمی آن حضرت سخنان برجسته ای گفتند؛ اشخاصی مانند زهری؛ مالک، ابن مبارک، شافعی، و زیاد بن منذر  و ... امام را به لقب باقر العلوم، باقر علم النبیین، باقر علم الاولین و الآخرین و ... ملقب می کردند؛ البته خود لقب باقر توسط پیامبر اسلام به ایشان داده شد.

 

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به عنوان نشانه امامت به جابر ابن عبدالله انصاری آن صحابی بزرگ از امام محمد بن علی علیهما السلام، با لقب باقر یاد کرده اند و البته در برخی روایات آمده که در تورات هم امام به لقب باقر ملقب گشته است.

 

وی در ادامه یبان کرد: وقتی جابر بن عبدالله انصاری خدمت امام باقر علیه السلام رسید، بارها گفت: «يا باقر يا باقر أشهد بالله أنك قد أوتيت‏ الحكم‏ صبيا» (مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول؛ ج‏ 6؛ ص 18) به خدا شهادت می دهم که در کودکی به شما علم و حکمت داده شده است.

 

استاد نصرالله حمیدی اضافه نمود: افراد و جوامع نسبت به دانش چند حالت می توانند داشته باشند؛ تولید کننده علم،؛ مصرف کننده علم، توزیع کننده علم، بی خبر از علم و دانش، تباه کننده علم؛ به این خاطر این مطلب را می خواهم بیان کنم که نقشی که امام باقر علیه السلام در آن عصر داشت، تولید کننده علم بوده است؛ و امروز هم نیاز دنیای امروز ما تولید علوم است و باید از حالت ترجمه بیرون بیاییم و این بر عهده علمای حوزه، دانشگاه و نظام های آموزشی اسلام است.

 

وی اضافه نمود: مهمترین ابزار توانمندی و دستیابی به قدرت، دستیابی به علم و دانش است؛ همان طور که شاعر شیرین زبان توس گفت:

توانا بود هر که دانا بود

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه در همین راستا به کلامی از امام باقر علیه السلام اشاره نمود:

«محمد بن إسماعيل عن الفضل بن شاذان‏ عن حماد بن عيسى عن ربعي بن عبد الله عن رجل عن أبي جعفر ع قال قال: الكمال‏ كل‏ الكمال‏ التفقه‏ في‏ الدين‏ و الصبر على النائبة و تقدير المعيشة.» (الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج‏ 1؛ ص 32) یعنی همه کمال انسانی در سه چیز نهفته شده است؛ تفقه و دقت عمیق در دین؛ دوم: استقامت در مقابل مشکلات و سست نشدن و سوم: برنامه ریزی در اداره جامعه و زندگی مردم.

 

وی افزود: علم امام محدود به دانش خاصی نیست؛ در روایاتی که محمد بن مسلم از حضرتش نقل کرده است: «و عنه عن الحسين بن علي النعمان عن يحيى بن زكريا عن عمرو الزيات عن محمد بن سماعة عن النضر بن شعيب عن محمد بن مسلم قال سمعت أبا جعفر ع يقول‏ إنا علمنا منطق‏ الطير و أوتينا من كل شي‏ء». (بصائر الدرجات في فضائل آل محمد صلى الله عليهم؛ ج‏ 1؛ ص 342)

 

استاد حمیدی خاطرنشان کرد: امام باقر علیه السلام بیان می دارند که زبان پرندگان و هر چیزی را به ما آموختند و چیزی نیست که برای ما مجهول باشد؛ بلکه همه آنها نزد ما حاضر است.

 

وی اضافه نمود: آوازه علم و دانش امام به سراسر سرزمین های اسلامی رسیده است از این رو در حلقه های درس حضرت از جاهای مختلف حضور داشتند. یکی از دانشمندان اهل سنت بیان می دارد: باور نداشتم که علی بن الحسین [علیهما السلام] چنین فرزندی داشته باشد که مانند خودش اهل دانش و بینش باشد.

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: عبدالله بن عطا می گوید: دانشمندانی که در علم و دانش قدرتمند و دارای شخصیت بالا هستند، در مقابل امام باقر مانند کودکی هستند.

 

وی افزود: وقتی که عمر بن عبدالعزیز در این ایام نوشتن احادیث و گفتار پیامبر را آزاد کرد، شاگردان امام باقر علیه السلام دست به قلم شدند و سعی کردند احادیث پیامبر را تا حدّ مقدور جمع آوری کنند؛ این امر یکی از نقش های امام باقر و شاگردانی بود که توسط حضرت تربیت شده اند. امیدواریم که خداوند همه ما را جزء شیعیان آن حضرت و جزء کسانی که به اسلام و مسلمین خدمت می کنند، قرار بدهد.

/270/260/21/

 

 

 

 

ج, 08/23/1399 - 16:20