استاد خلج مطرح کرد؛

ابعاد شخصیت حضرت عبدالعظیم حسنی

کتاب خطب امیرالمؤمنین علیه السلام و کتاب یوم و لیله از جمله مصنّفات ایشان است و بر این اساس باید گفت: بسیاری از روایات حضرت عبدالعظیم علیه السّلام به دلایل مختلف به ما نرسیده اند. کتاب خطب امیرالمؤمنین علیه السلام یکی از منابع سید رضی برای گردآوری نهج البلاغه امیرالمؤمنین علیه السلام بوده است.

 

به مناسبت چهارم ربیع الثانی، سالروز ولادت حضرت عبدالعظیم حسنی، استاد ناصر خلج از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: برخی از امامزادگان در نزد خداوند متعال و اهل بیت علیهم السلام از جایگاه ویژه ای برخوردار هستند؛ از جمله این امامزادگان حضرت عبدالعظیم حسنی است که با چهار واسطه به امام مجتبی علیه السلام بر می گردند و پسران و اجداد طاهر ایشان از بزرگان بوده اند.

 

وی در ادامه در بیان مختصری به معرفی پدران بزرگوار این امام زاده واجب التعظیم پرداخت. پدر حضرت عبدالعظیم علیه السّلام، «عبدالله» نام داشت و مادرش، «فاطمه» دختر عقبة بن قیس بود. عبدالله، در زمان حیات جدّش «حسن بن زید» متولّد شد و چون قبل از تولّدش، پدرش «علی» در زندان درگذشت، جدّش کفالت او را به عهده گرفت. از عبدالله، به نقلی، 5 پسر و به نقلی، 9 پسر بر جای ماند که یکی از ایشان حضرت عبدالعظیم علیه السّلام بوده است.

 

استاد ناصر خلج اضافه نمود: نام جدّ اوّل حضرت عبدالعظیم علیه السّلام، «علی» و لقب او «سدید» است. وی همراه پسرعمویش عبدالله محض و گروهی دیگر از سادات حسینی، در دوران خلافت منصور بر ضدّ عبّاسیان قیام کرد. جمعی از آنان و از جمله وی، دستگیر و به بغداد منتقل شدند. او پس از مدّتی در زندان وفات یافت.

 

وی افزود: جدّ دوّم حضرت عبدالعظیم علیه السّلام، «حسن» نام داشت. وی تنها فرزند پسر زید بود که از بزرگان عصر خودش به شمار می رفته و در بین بنی هاشم، به بخشش، کَرَم، سخاوت و خدمت به محرومان، شهرت داشته است. وی از سوی منصور عبّاسی به ولایت مدینه گمارده شد؛ ولی پس از مدّتی، مورد خشم او قرار گرفت و به زندان افتاد و در سال ۱۶۸ ق، در هشتاد سالگی از دنیا رفت.

 

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: جدّ سوّم حضرت عبدالعظیم علیه السّلام، زید فرزند بزرگ امام حسن مجتبی علیه السّلام است. ایشان متولّی اوقاف پیامبر خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم بوده و به جلالت قدر، کرامت طبع، عزّت نفس و کثرت نیکوکاری، توصیف گردیده است. شاعران او را ستوده اند و مردم از هر سو برای برخورداری از فضلش به وی روی می آورده اند. وی در یکصد سالگی، چشم از جهان فرو بست و در محلّی به نام «حاجز» در چند منزلی مدینه دفن گردید.

 

وی در ادامه بیان کرد: روز ولادت حضرت عبدالعظیم حسنی را در 4 ربیع الثانی سال 173 هجری قمری بیان کرده اند. از توفیقات بزرگ ایشان، شاگردی در محضر چهار امام همام است؛ ایشان در محضر امام موسی بن جعفر الکاظم علیه السلام، امام علی بن موسی الرضا علیه السلام، امام محمد بن علی الجواد علیه السلام و امام علی بن محمد الهادی علیه السلام  زانو زده و از آنها کسب علم نموده اند. اغلب روایاتی که از این امام زاده شریف به ما رسیده است، از امام جواد علیه السلام و امام هادی علیه السلام است.

 

استاد ناصر خلج در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به برخی از ویژگی های برجسته حضرت عبدالعظیم حسنی پرداخت.

 

عظمت علمی حضرت عبدالعظیم حسنی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: یکی از شخصیت های بزرگ علمی، صاحب بن عباد است که رساله ای در شرح حال عبدالعظیم حسنی نوشته است. این رساله در سال ۵۱۶ ق، به خط یکی از بنی بابویه نگارش یافته است. ( ر.ک. خاتمه مستدرک الوسائل: ج ۴ ص۴۰۴ ش ۱۷۳)

 

وی افزود: صاحب بن عَبّاد در رساله ای که در شرح حال حضرت عبدالعظیم علیه السّلام نوشته در توصیف علمی ایشان آورده: ابو تراب رویانی، روایت کرد که شنیدم ابوحمّاد رازی می گفت: خدمت امام هادی علیه السّلام در سامرّا رسیدم و مسائلی از حلال و حرام از ایشان پرسیدم. امام به پرسش های من پاسخ داد و هنگامی که خواستم از ایشان خداحافظی کنم به من فرمود:

 «یا أبا حَمّاد! اَشکَل عَلیک شَی ءٌ مِن امرِ دینِک بناحِیَتِک فَسَل عَنهُ عَبدَالعَظیمِ بنَ عَبدِاللهِ الحَسَنِیّ و اقرِئهُ مِنِّی السَّلامَ» ای ابو حماد! هنگامی که چیزی از امور دینی در منطقه ات برای تو مشکل شد، از عبدالعظیم بن عبدالله حسنی بپرس و سلام مرا به او برسان. (شناخت نامه حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السّلام و سهرری/ مجموعه رساله های خطّی و سنگی: ص ۲۳ (رساله «رساله فی فضل عبدالعظیم علیه السّلام» صاحب بن عباد)

 

استاد ناصر خلج خاطرنشان کرد: بر اساس این روایت به جایگاه بلند علمی ایشان می رسیم که امام معصوم علیه السلام به او سلام می رسانند و عبدالعظیم به مقامی رسیده است که می تواند احکام الهی را استنباط کند. امام هادی علیه السلام به طور مطلق فرمودند که نمی خواهد پیش من بیایی؛ در همه امور اخلاقی، فقهی، سیاسی، اعتقادی، خانوادگی و ... به نزد عبدالعظیم حسنی برو و از او سؤال کن.

 

عظمت معنوی

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ما در بیان امام زادگان حضرت قمر بنی هاشم علیه السلام، حضرت علی اکبر علیه السلام، حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها را داریم؛ حضرت عبدالعظیم حسنی هم در عظمت معنوی در رتبه این امامزادگان هستند.

 

وی افزود: از امام هادی علیه السلام روایتی نقل شده است که جناب شیخ صدوق آن را بیان کرده است؛ می دانیم که شیخ صدوق از بزرگان شیعه هستند که به دعای امام زمان علیه السلام به دنیا آمده اند. مهم ترین نشانه عظمت معنوی و مقامات باطنی حضرت عبدالعظیم علیه السّلام، برابری فضیلت زیارت مزار آن بزرگوار، با فضیلت زیارت سیّدالشهداء علیه السلام است.

 

استاد خلج اضافه نمود: شیخ المحدّثین، صدوق، از محمّد بن یحیی عطّار که یکی از اهالی ری است، این گونه نقل کرده: خدمت امام هادی علیه السّلام رسیدم. ایشان فرمود:«کجا بودی؟» گفتم: حسین بن علی علیه السّلام را زیارت کردم. امام هادی علیه السّلام فرمود: بدان که اگر قبر عبدالعظیم را در شهر خودتان زیارت کنی، مانند کسی هستی که حسین بن علی علیه السّلام را زیارت کرده باشد.

«أما إنّک لَوزُرتَ قَبرَ عَبدِالعَظیمِ عِندَکُم کُنتَ کَمَن زارَ الحُسَینَ بنَ عَلِیٍّ علیه السّلام.» (ثواب الاعمال: ص ۱۲۴ ح ۱٫)

 

وی خاطرنشان کرد: البته این امر به معنای تنقیص زیارت امام حسین علیه السلام نیست بلکه در آن ایام که روزهای سیاه حکومت بنی عباس بود و شیعیان و محبان اهل بیت در خفقان بودند و حکومت مانع زیارت حضرت علیه السلام بودند. از این رو حضرت هادی علیه السلام فرمود: اگر کسی اشتیاق زیارت امام حسین علیه السلام را دارد، می تواند به زیارت حضرت عبدالعظیم حسنی برود.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: احادیث دیگری نیز در فضیلت زیارت حضرت عبدالعظیم علیه السّلام نقل شده است، مانند آنچه از شهید ثانی در تعلیقه خلاصة الاقوال علامه حلّی از امام رضا علیه السّلام نقل شده که فرمود: «هر کس قبر عبدالعظیم را زیارت کند، بر خدا لازم می شود که که او را داخل بهشت کند.» (حاشیه الشهید الثانی علی خلاصه الأقوال: ص ۱۹۱ ح ۲۸۹، مجموعه مقالات کنگره حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السّلام: ج ۳ ص ۴۲ (مقاله «زیارت حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السّلام»، رضا استادی)

 

وی افزود: در حدیث دیگری از امام رضا علیه السلام آمده که فرمود: «هرکس نمی تواند مرا زیارت کند، برادرم عبدالعظیم حسنی را در ری زیارت کند.» [مجموعه مقالات کنگره حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السّلام: ج ۳ ص ۴۳ (مقاله « زیارت حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السّلام، رضا استادی).

 

استاد ناصر خلج خاطرنشان کرد: صاحب بن عباد، ایشان را «کثیرالحدیث و الروایه» توصیف کرده و در رساله کوتاه خود، ایشان را چنین توصیف نموده:

«ذو ورع و دین، عابد معروف بالامانه و صدق اللهجه، عالم بامور الدین، قائل بالتوحید و العدل، کثیر الحدیث و الروایه.» (شناخت نامه حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السّلام و شهر ری/ مجموعه رساله های خطّی و سنگی: ص ۲۱ (رساله «رساله فی فضل عبدالعظیم علیه السّلام»، صاحب بن عبّاد).

 

وی افزود: برخی بیان کرده اند که تعداد روایاتی که از ایشان رسیده است، 57 روایت است؛ برخی هم بیش از 40 روایت و برخی هم می گویند: 78 روایت است؛ اما جناب صاحب بن عبّاد می گوید: حضرت عبدالعظیم حسنی کثیر الحدیث و الروایة است و روایاتی که ایشان نقل کرده اند، بیش از این تعداد است.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: کتاب خطب امیرالمؤمنین علیه السلام و کتاب یوم و لیله از جمله مصنّفات ایشان است و بر این اساس باید گفت: بسیاری از روایات حضرت عبدالعظیم علیه السّلام به دلایل مختلف به ما نرسیده اند. کتاب خطب امیرالمؤمنین علیه السلام یکی از منابع سید رضی برای گردآوری نهج البلاغه امیرالمؤمنین علیه السلام بوده است.

 

استاد ناصر خلج در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به روایتی از امام رضا علیه السلام اشاره نمود؛ این روایت در کتاب الارشاد شیخ مفید بیان شده است؛ امام رضا نامه ای برای عبدالعظیم می نویسند:

«بسم الله الرحمن الرحیم

ای عبدالعظیم! سلام گرم مرا به دوستدارانم برسان و به آنان بگو: در دلهای خویش برای شیطان راهی نگشایند.

و آنان را به راستگویی در گفتار و ادای امانت و سکوت پرمعنا و ترک درگیری و جدال در کارهای بیهوده و بی فایده فراخوان.

و به صله رحم و رفت و آمد با یکدیگر و رابطه گرم و دوستانه با هم دعوت کن، چرا که این کار باعث تقرب به خدا و من و دیگر اولیاء اوست.

دوستان ما نباید فرصت های گرانبهای زندگی و وقت ارزشمند خود را به دشمنی با یکدیگر تلف کنند. من با خود عهد کرده‌ ام که هر کس مرتکب اینگونه امور شود یا به یکی از دوستانم و رهروانم خشم کند و به او آسیب رساند از خدا بخواهم که او را به سخت ‌ترین کیفر دنیوی مجازات کند و در آخرت نیز اینگونه افراد از زیانکاران خواهند بود.

به دوستان ما توجه ده که خدا نیکوکرداران آنان را مورد بخشایش خویش قرار داده و بدکاران آنان را جز آنهایی که بدو شرک ورزند و یا یکی از دوستان ما را برنجانند و یا در دل نسبت به آنان کینه بپرورند، همه را مورد عفو قرار خواهد داد؛ اما از آن سه گروه نخواهد گذشت و آنان را مورد بخشایش خویش قرار نخواهد داد.

جز اینکه از نیت خود بازگردند و اگر از این اندیشه و عمل زشت خویش بازگردند، مورد آمرزش خواهند بود اما اگر همچنان باقی باشند، خداوند روح ایمان را برای همیشه از دل آنان خارج ساخته و از ولایت ما نیز بیرون خواهد برد و از دوستی ما اهل بیت علیه السلام نیز بی بهره خواهند بود و من از این لغزش ها به خدا پناه می برم.»

«بسم الله الرحمن الرحیم

یا عبدالعظیم! أبلغْ عنّی أولیائی السلامَ وقل لهم: أن لا یجعلوا للشیطان على أنفسهم سبیلاً، ومُرْهم بالصدق فی الحدیث وأداء الأمانه، ومُرْهم بالسکوت وترک الجدال فیما لا یَعْنیهم، وإقبالِ بعضهم على بعض والمُزاوَره، فإنّ ذلک قربه إلیّ. ولا یشغلوا أنفسهم بتمزیق بعضهم بعضاً، فإنّی آلیتُ على نفسی أنّه مَن فعل ذلک وأسخط ولیّاً من أولیائی دعوتُ الله لِیعذّبه فی الدنیا أشدّ العذاب، وکان فی الآخره من الخاسرین. وعرِّفْهم أنّ الله قد غفر لمحسنهم، وتجاوز عن مسیئهم، إلاّ مَن أشرک به أو آذى ولیّاً من أولیائی أو أضمر له سوءً، فإنّ الله لا یغفر له حتّى یرجع عنه، فإنْ رجع وإلاّ نُزع رُوح الإیمان عن قلبه، وخرج عن ولایتی، ولم یکن له نصیب فی ولایتنا، وأعوذ بالله من ذلک.» (اختصاص، شیخ مفید، صفحه ۲۴۱)

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به امر هجرتِ عبدالعظیم حسنی اشاره نمود. عبدالعظیم حسنی به درجه ای از علم و عمل رسیده است که لیاقت یافت تا به دستور امام زمانش برای تبلیغ دین به هجرت اقدام نماید. آیه قرآن می فرماید:

«وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً ۚ فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ» (توبه: 22) و (هنگامی که رسول فرمان خروج برای جنگ دهد) نباید مؤمنان همگی بیرون روند (و رسول را تنها گذارند) پس چرا از هر طایفه ‌ای جمعی برای جنگ و گروهی نزد رسول برای آموختن علم دین مهیا نباشند تا قوم خود را چون به نزدشان بازگشتند بیم رسانند، باشد که (از نافرمانی خدا) حذر کنند.

 

استاد خلج خاطرنشان کرد: منظور از تفقه، صرفا مرجع شدن نیست؛ تفقه در روایت یعنی دین شناسی عمیق؛ آیه تأکید می کند: چرا متفقه نمی شوید که قومتان را انذار کنید. این هدفِ درس خواندن است؛ این امر باید هدف طلاب باشد. ما این را در خیلی از اصحاب اهل بیت علیهم السلام می بینیم و نمونه بارزش در حضرت عبدالعظیم حسنی است.

 

وی اضافه نمود: امامان خیلی از اصحابشان را که بنیه علمی داشتند را به مناطق مختلف می فرستادند و مردم را به تبعیت از آنها فرا می خواندند و دستور می دادند تا احکام و عقاید و تمام امور دنیا و آخرتشان را از آنها بخواهند.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ما ایرانی ها دینداری خود را مدیون امام رضا علیه السلام و همینطور مدیون حضرت معصومه سلام الله علیها، شاه چراغ و عبدالعظیم و دیگر امامزادگان بزرگواری هستیم که با آمدنشان به ایران، مردم ایران را نسبت به اهل بیت علیهم السلام و دین اسلام دلبسته کردند.

 

وی افزود: امروزه نیز امر تبلیغ بین الملل در بین طلبه های حوزه علمیه رشد قابل توجهی پیدا کرده است و اعزام تبلیغی به دیگر کشورها صورت می پذیرد و کارهای خوبی در این راستا انجام یافته است.

/270/260/20/

 

 

ج, 08/30/1399 - 14:51