استاد خوانساری مطرح کرد؛

مقامات حضرت فاطمه علیها السلام در کتاب و سنت «قسمت سوم»

ظاهر اين دو آيه و هم ‏چنين آيات ديگر اين است كه اين اسماء موجوداتى زنده و عاقل و دانا بوده‏ اند؛ براى اين ‏كه ضمير و اسم اشاره در اين آيات به موجود عاقل و زنده و ذى شعور بر مى ‏گردد. علت اين‏ كه آدم ابو البشر به مقام شريف خلافت الهى نائل گشت و همه ملائكه را واداشت تا مقابل او با خضوع و خشوع سجده كنند، وجود آن اسماء الهى و موجودات است و در نتيجه مقام آن موجودات از آدم افضل است چه رسد به همه فرشتگان.

 

استاد احمد خوانساری در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در این قسمت از گفتگو به «حجت بودن فاطمه زهرا سلام الله علیها بر همه انبياى الهى‏» پرداخت و خاطرنشان کرد: اين مقام و منزلت را از نگرگاه قرآن و روايات بررسى مى ‏كنيم:

 

الف - قرآن‏

استاد احمد خوانساری در ادامه بیان کرد: مطلب مذكور را به دو گونه مى ‏توان از قرآن كريم استفاده كرد:

اول: اين‏ كه آن حضرت سلام الله علیها، مطهره است؛ از این رو مى ‏تواند حقايق علوى ملكوتى قرآن كريم را كه در لوح محفوظ است درك كند. لازم به ذکر است آياتى كه بر اين مطلب دلالت مى‏ كنند، خواهد آمد؛ كسى‏ كه علمش بر كتابى كه مهيمن همه كتاب ‏هاى آسمانى است، احاطه دارد؛ پس بر اصحاب آن كتاب‏ ها هم افضل است.

دوم: خداوند تبارك و تعالى در سوره بقره آيات 31- 34 مى ‏فرمايد:

«وَعَلَّمَ آدَمَ الأسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَؤُلاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٣١) قَالُوا سُبْحَانَكَ لا عِلْمَ لَنَا إِلا مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ (٣٢) قَالَ يَا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ (٣٣) وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لآدَمَ فَسَجَدُوا إِلا إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ (٣٤)» «سپس علم [علم اسرار آفرينش و نام‏ گذارى موجودات‏] را همگى به آدم آموخت. بعد آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود: اگر راست مى‏ گوييد اسامى اينها را به من خبر دهيد. (فرشتگان) عرض كردند: منزّهى تو! ما چيزى جز آن‏ چه به ما تعليم داده ‏اى نمى ‏دانيم؛ تو دانا و حكيمى. فرمود: اى آدم! آنان را از اسامى (و اسرار) اين موجودات آگاه كن. هنگامى كه آنان را آگاه كرد، (خداوند) فرمود: آيا به شما نگفتم كه من غيب آسمان‏ ها و زمين را مى‏ دانم؟! و نيز مى ‏دانم آن‏ چه را آشكار مى‏ كنيد و آن‏ چه را پنهان مى‏ داشتيد. و (ياد كن) هنگامى را كه به فرشتگان گفتيم: براى آدم سجده و خضوع كنيد، همگى سجده كردند؛ جز ابليس كه سر باز زد و تكبر ورزيد و از كافران گشت».

 

هم ‏چنين در سوره ص آيه 75 مى ‏فرمايد: «قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعَالِينَ» «فرمود اى ابليس چه‏ چيزى تو را بازداشت از اين‏ كه بر آن‏ چه من به دست خود آفريدم سجده نكنى؟! تكبر ورزيدى يا خودت را بزرگ داشتى؟!»

 

استاد خوانساری در ادامه خاطرنشان کرد: ظاهر اين دو آيه و هم ‏چنين آيات ديگر اين است كه اين اسماء موجوداتى زنده و عاقل و دانا بوده‏ اند؛ براى اين ‏كه ضمير و اسم اشاره در اين آيات به موجود عاقل و زنده و ذى شعور بر مى ‏گردد. علت اين‏ كه آدم ابو البشر به مقام شريف خلافت الهى نائل گشت و همه ملائكه را واداشت تا مقابل او با خضوع و خشوع سجده كنند، وجود آن اسماء الهى و موجودات است و در نتيجه مقام آن موجودات از آدم افضل است چه رسد به همه فرشتگان.

 

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: در سوره ص هم به آن موجودات شريف با نام «عالين» اشارت مى ‏فرمايد، چون خداوند تبارك و تعالى موجودات را (غير از آدم) به دو گروه تقسيم مى ‏فرمايد: «أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالِينَ» موجودات ما دون از آدم (فرشتگان) كه علت عدم سجود ابليس استكبار مى ‏شود و يا موجودات مافوق آدم كه نه مطيع او هستند و نه به او سجده مى ‏كنند كه آدم به‏ بركت اين موجودات ذى شعور بدان مقام بلند نائل گرديد.

 

وی افزود: مقتضاى اين‏ كه خداوند، علم آدم به آن موجودات را علم به همه اسرار و نهان زمين و آسمان ‏ها توصيف مى ‏فرمايد، اين است كه فرشتگان داناى به آن علم نيستند، زيرا آن موجودات نسبت به زمين و آسمان ‏ها غيب هستند و غيب يعنى غير مشهود و مقتضاى همه اينها اين است كه آن موجودات زنده عاقل ذى شعور انوارى هستند كه قبل از آفرينش زمين و آسمان و ملائكه و قبل از آدم آفريده شده باشند.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه به کلامی از پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم اشاره نمود که مى‏فرمايد: «أول ما خلق اللّه نور نبيّك يا جابر» و ديگر آن‏ كه آن موجودات نورانى نور آدم و ساير انبيا نباشد و گرنه نياز به آگاه كردن آدم به ذات خودش نبود و هم‏ چنين ساير پيامبران الهى در مقام خلافت الهى احتياجى به دانستن آن اسماء نداشتند.

 

وی افزود:علاوه بر اين‏ كه آيات متعددى از قرآن كريم دلالت مى‏ كنند بر اين‏ كه مقام خلافت الهى مقامى است كه افراد معدودى از بشر كه انبيا باشند و آدم اولين آنها است؛ به لحاظ شناخت و معرفتى كه نسبت به آن انوار مقدسه داشته ‏اند اهليّت براى آن مقام را پيدا كرده ‏اند و در واقع اين يك سنت الهى به شمار مى‏ رود و آيات و روايات وارده از معصومين عليهم السلام بر اين نكته اشارت دارند.

 

ب- روايات‏

استاد احمد خوانساری در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به روایات در این موضوع پرداخت.

 

دسته اول از روايات:

وی در این قسمت خاطرنشان کرد: روايات آغاز آفرينش دلالت مى ‏كند كه اولين مخلوق خداوند، نور سيّد رسل صلّى اللّه عليه و آله و سپس به ترتيب نور على عليه السلام، فاطمه عليها السلام، حسنين عليهما السلام و فرزندان نه‏ گانه امام حسين صلوات الله علیهم اجمعین هستند.

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اين روايات دلالت مى‏ كنند كه خلقت نور چهارده معصوم علیهم السلام بر همه انبياء و پيامبران مقدم‏ بوده است و بالتبع آن انوار مقدس بر همه انبياء حجت هستند.

 

 دسته دوم از روايات:

استاد خوانساری اضافه نمود: رواياتى هستند كه دلالت مى ‏كنند بر اين ‏كه فاطمه زهرا سلام الله علیها ولايت بر همه انبياى الهى را دارد و هم ‏چنين اطاعت او بر همه آنها واجب بوده است.

 

وی افزود: از اين دسته است روايتى كه از ابى بصير نقل شد و امام باقر عليه السلام در آن فرمود: اطاعت از او (فاطمه زهرا عليها السلام) بر همه مخلوقات خداوند از جن و انس و پرندگان و وحوش و همه انبيا و فرشتگان واجب است.

«... ولقد کانت - علیها السلام - مفروضة الطاعة علی جمیع من خلق الله من الجن والانس والطیر والوحش والانبیاء والملائکة ... » (دلائل الامامة، ص 28)

 

وی افزود در روايت كتاب بصائر الدرجات، كه سند آن عالى است، از حذيفة بن اسعد نقل شد كه امام فرمود: «رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود: نبوت هيچ پيامبرى كامل نگرديد مگر آن‏ كه ولايت من و اهل بيتم بر او عرضه شد و آن پيامبر بر اطاعت و ولايت ايشان اقرار كرده است».

 

دسته سوم از روايات:

استاد احمد خوانساری خاطرنشان کرد:  دسته سوم، روايتى است كه از معصومين علیهم السلام نقل شده كه فرمودند: «اگر امير مؤمنان با فاطمه زهرا سلام الله علیهما ازدواج نمى ‏كرد، هيچ كفوى براى او تا روز قيامت در زمين پيدا نمى ‏شد از آدم و بعد از او».

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: علامه مجلسى هم به اين مطلب اشاره دارد و مى ‏گويد مى ‏توان به اين روايت استدلال كرد بر اين‏ كه على و فاطمه عليهما السلام اشرف از همه پيامبران اولى العزم غير از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هستند.

 

وی در کلام پایانی خاطرنشان کرد: البته روايات ديگرى هم در اين‏ باب هست كه در اين مختصر مجال ذكر همه آنها نيست.

لینک قسمت قبلی مصاحبه

https://www.neshasteasatid.com/node/5746

/270/260/20/

ي, 10/21/1399 - 13:23