استاد فقیهی مطرح کرد؛

آثار دروغ

استاد سید محمد علی فقیهی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «آثار منفی دروغ» پرداخت.

 

خواری و ذلّـت در دنیا

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: امیرالمؤمنین علیه‌ السلام فرمود: «ثَمَرَةُ الْكَذِبِ‏ الْمَهَانَةُ فِي‏ الدُّنْيَا وَ الْعَذَابُ فِي الْآخِرَةِ» («عيون الحكم و المواعظ (لليثي)؛ ص 209) نتیجه دروغ، خواری در دنیا و عذاب در آخرت است.

 

وی افزود: یکی از آثار وضعی دروغ که در دنیا دامن ‌گیر شخص دروغگو می شود، خفّت و خواری در جامعه است. سرانجام انسان دروغگو آنچنان است که رسوا شده، در بین اطرافیان به خفت و خواری بیفتد. به تعبیر دیگر، دروغ باعث پایین آمدن قدر و منزلت آدم در چشم دیگران می‌ شود.

 

استاد فقیهی خاطرنشان کرد: امام صادق علیه السلام می فرماید: شوخی [نابجا] نکن که نورت از بین می ‌رود و دروغ نگو که منزلت و بزرگی تو از بین می‌ رود.

«حَدَّثَنَا أَبِي رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ بْنِ أَبِي مَنْصُورٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقُ علیه السلام: لَا تَمْزَحْ‏ فَيَذْهَبَ‏ نُورُكَ‏ وَ لَا تَكْذِبْ‏ فَيَذْهَبَ‏ بَهَاؤُك ...» (الأمالي (للصدوق)؛ النص؛ ص543)

 

وی اضافه نمود: دروغگو با دروغ خودش معمولاً به ‌دنبال کسب جایگاه در چشم مردم است، غافل از اینکه دروغ، خود به خود او را در چشم مردم خوار خواهد کرد؛ این ‌کار دروغگو دقیقا مانند این است که انسان برای جلب محبّـت و توجّه دیگران، روی سر خودش زباله بریزد.

 

از بین رفتن جوانمردی

استاد سید محمد علی فقیهی در ادامه بیان از آثار دروغ خاطرنشان کرد: از جمله آثار دروغ، از بین رفتن جوانمردی است. امیرالمؤمنین علیه ‌السلام فرمود: هر کسی دروغ بگوید، مُروّت خودش رو فاسد کرده است.

«مَنْ‏ كَذَبَ‏ أَفْسَدَ مُرُوَّتَهُ‏» (عيون الحكم و المواعظ (لليثي)؛ ص452)

 

وی افزود: جوانمردی و مروّت یکی از صفات پسندیده در تمام عالم است؛ جوانمرد، در نزد همه عزیز است؛ یکی از چیزهایی که نور جوانمردی را در آدم خاموش می‌ کند و او را به لجن نامردی می‌ کشاند، دروغ گفتن است؛ هیچ‌ وقت دروغگویی و جوانمردی یه ‌جا باهم جمع نمی ‌شوند.

 

از دست دادن اعتماد عمومی

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: حضرت امیر سلام الله علیه می فرماید: امیرالمؤمنین علیه ‌السلام فرمودند: هر کس بین مردم به دروغگویی شناخته بشود، میزان اعتماد به او کم خواهد شد.

«مَنْ‏ عُرِفَ‏ بِالْكَذِبِ‏ قَلَّتِ‏ الثِّقَةُ بِهِ‏» (عيون الحكم و المواعظ (لليثي)؛ ص 458)

 

وی در ادامه بیان کرد: در داستان چوپان دورغگو به یاد داریم که چوپان، چند بار به دروغ اعلام کرد گرگ به گلّه زده است و مردم آبادی جمع شدند و دروغ چوپان معلوم می شود؛ زمانی که واقعاً گرگ به گلّه زده بود، دیگر هر چه فریاد زد، کسی باور نکرد و همه می ‌گفتند همانند زمان های قبل، دروغ می گوید و می خواهد اذیت و آزار کند؛ و شد آنچه شد.  سابقه دروغگویی ولو یه بار، باعث سلب اعتماد از گفتار و کردار انسان و در نتیجه منجر به انزوا و منفور شدن شخص در جامعه می گردد. کارشناسان در این باره می گویند: «اعتماد المثنّی ندارد و اگر از بین رفت، دیگه رفت! اعتماد همانند صفحه ای کاغذ است که اگر مچاله شد، دیگر به حالت اول باز نمی گردد.»

 

استاد فقیهی خاطرنشان کرد: نکته جالب در این است که در این روایت، انسان دروغگو به انسان مرده تشبیه شده است؛ چرا که همانند مرده ای است که نمی توان روی او حساب کرد.

 

وی افزود: مولا علی علیه ‌السلام می ‌فرماید: انسان دروغگو و مُرده برابرند؛ چون مزیّت آدم زنده نسبت به آدم مرده این است که به آنسان زنده می ‌شود اعتماد کرد؛ ولی به مُرده نمی ‌شود؛ پس اگر کار انسان به جایی رسید که نتوان به او اعتماد نمود، با انسان مرده تفاوتی ندارد.

«الْكَذَّابُ‏ وَ الْمَيِّتُ‏ سَوَاءٌ فَإِنَ‏ [لِأَنَ‏] فَضِيلَةَ الْحَيِّ عَلَى الْمَيِّتِ الثِّقَةُ بِهِ فَإِذَا لَمْ يُوثَقْ بِكَلَامِهِ [فَقَدْ] بَطَلَتْ حَيَاتُهُ» (تصنيف غرر الحكم و درر الكلم؛ ص 220)

 

 شومی زندگی

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: حضرت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم در حدیث شریفی در سفارشی به امیر مؤمنان علی علیه السلام می فرماید: ای علی! بدان که راست‌ گفتن، موجب برکت و دروغ ‌گفتن، موجب شومی و بدبختی است.

«يَا عَلِيُّ إِيَّاكَ وَ الْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ يُسَوِّدُ الْوَجْهَ ثُمَّ يُكْتَبُ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّاباً وَ إِنَّ الصِّدْقَ يُبَيِّضُ الْوَجْهَ وَ يُكْتَبُ عِنْدَ اللَّهِ صَادِقاً وَ اعْلَمْ‏ أَنَ‏ الصِّدْقَ‏ مُبَارَكٌ‏ وَ الْكَذِبَ‏ مَشْئُوم» (تحف العقول؛ النص؛ ص 14)

 

وی اضافه نمود: شوم بودن زندگی و برکت نداشتن آن، یکی از مشکلاتی است که بسیاری از افراد، امروزه از آن نالان هستند. به عنوان مثال می گویند: «درآمد ما زیاد است؛ ولی زندگی برکت ندارد و دخل و خرج آن به هم نمی خورد؛ زندگی ‌ما قفل شده است؛ طلسم شده است؛ دست به هر کاری می ‌زنیم پیش نمی ‌رود. دست برای طلا می‌ بریم خاک می‌ شود ...»

 

راستگویی، عامل برکت در زندگی

استاد فقیهی خاطرنشان کرد: شوم شدن زندگی ممکن علت های مختلفی داشته باشد؛ یکی از علّت‌ های به ‌روز شومی در زندگی، دروغ گفتن است. در مقابل، یکی از عوامل برکت زندگی، راستگویی است.

 

وی افزود: برای بیان از معنای برکت باید کمی بیشتر توضیح داد؛ به عنوان مثال، زمانی که باران می بارد، آب در چاله های کوچک کوچه و خیابان جمع می شود؛ طبیعتا ماندگاری این مقدار آب، کوتاه است و در مدتی کوتاه با تابش آفتاب از بین می رود؛ در مقابل، گاه وقتی باران می آید، به واسطه آب باران، گودال های بزرگی جمع می شود و طبیعتا تا مدت هایی طولانی باقی می مانند که به آن، «برکه» می گویند؛ چرا که آب آنجا ماندگار است. زمانی که در زندگی ما چیزی ماندگاری آن بالا می رود، می گویند: «برکت کرد» و یا «برکت دارد»

 

استاد فقیهی اضافه نمود: در گذشته یک کیسه برنج که در خانه بود، گاه تا یک سال طول می کشید تا مصرف و تمام بشود؛ اما بعضا دیده می شود که امروزه اینچنین نیست و در مدت کوتاهی کیسه برنج به اتمام می رسد و گله از بی برکتی آن داریم. و از این قبیل مثال ها فراوان است؛ و به حقوق ماهانه انسان هم کشیده می شود و گفته می شود، تمام حقوق در همان هفته نخست به اتمام می رسد. و مشخص نیست در کجا صرف گردیده است.

 

وی در ادامه بیان کرد: جالبتر در این است که این گله داشتن، هم برای انسان های فقیر و هم برای انسان های پر درآمد دیده می شود. مجبور است در ماه، چند شیفت کار کند تا زندگانی را تأمین نماید؛ ولی باز هم انجام نمی شود. عمرها و وقت‌ها و عمرِ وسایل و... و خیلی موارد دیگر، حکایت از بی برکتی می کند. حسب روایات از معصومین علیهم السلام، یکی از علّت ‌های بی برکتی، دروغ ‌های کوچیک و بزرگی است که در طی روز به فراوانی بیان می شود.

 

سلب شدن توفیقات معنوی

استاد سید محمد علی فقیهی در ادامه بیان از آثار دروغ خاطرنشان کرد: یکی دیگر از آثار دروغ، سلب شدن توفیقات معنوی است؛ امام جعفر بن محمد الصادق علیهما السلام در این باره می فرماید:

«حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ الْحَسَنِ الْكِنْدِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِنَ‏ الرَّجُلَ‏ لَيَكْذِبُ‏ الْكَذِبَةَ فَيُحْرَمُ‏ بِهَا صَلَاةَ اللَّيْلِ‏ فَإِذَا حُرِمَ‏ صَلَاةَ اللَّيْلِ‏ حُرِمَ‏ بِهَا الرِّزْقَ‏» (علل الشرائع؛ ج‏ 2؛ ص 362)

 

وی افزود: گاه انسان دروغ می گوید و به خاطر آن دروغ، نماز شب از او محروم می شود؛ و زمانی که نماز شب از او سلب شود، به‌ خاطر همان دروغ، یک رزق و روزی هم از صفحه مقدّراتش محو می ‌شود. چون نماز شب، خودش نیز از اسباب زیاد شدن رزق و روزی است.

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: یکی از آثار وضعی مهمی که در روایات برای دروغ گفتن، آمده، آن است که دروغ گفتن، ولو به یک بار، توفیقات معنوی انسان را از او سلب می کند؛ همان یک دروغ به شوخی با دیگری بیان شد، موجب می شود که انسان برای بلند شدن برای نماز شب، توفیق نداشته باشد. مراقب باشیم که وقتی یک توفیقی از عالم گرفته بشود، دیگر معلوم نیست برگردد. و اگر هم برگردد، معلوم نیست زمانش کِی باشد. و گاه تا چند سال دیگر بابت این توفیق برای انسان بسته شد و هر چه در انسان تلاش می کند، توفیق رفیق راهش نمی شود. و شاعر چه زیبا سروده است:

مرنجان دلم را که این مرغ وحشی

ز بامی که برخاست، مشکل نشیند!

 

کم شدن رزق و روزی

استاد سید محمد علی فقیهی خاطرنشان کرد: رسول خدا صلّی‌ الله ‌علیه ‌و ‌آله فرمود: دروغ، روزی انسان را کم می کند.

«برّ الوالدين يزيد في العمر و الكذب‏ ينقص‏ الرّزق‏ و الدّعاء يردّ القضاء» (نهج الفصاحة (مجموعه كلمات قصار حضرت رسول صلى الله عليه و آله)؛ ص 373)

 

وی افزود: کم شدن رزق و روزی انسان علل مختلفی می تواند داشته باشد؛ و البته یکی از علت های آن، دروغ گفتن است. دروغ، روزیِ را کم می کند؛ و خداوند دورغگو را دوست نمی دارد.

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: نکته ای که باید به آن دقت داشت، آن است که روزی انسان، فقط روزی مادّی نیست؛ توفیقات معنوی هم روزی هستند و چه بسا به ‌خاطر یک دروغ، تا یک ‌سال، توفیق نماز شب از انسان گرفته می شود.

 

ضعف حافظه

استاد سید محمد علی فقیهی خاطرنشان کرد: به این روایت از امام صادق علیه‌ السلام باید دقت شود: یکی از ابزارهایی که خداوند متعال از آن کمک گرفته است، برای استفاده علیه انسان ‌های دروغگو، فراموشی است.

«عَنْهُ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ‏ إِنَ‏ مِمَّا أَعَانَ‏ اللَّهُ‏ بِهِ‏ عَلَى‏ الْكَذَّابِينَ‏ النِّسْيَانَ» (يعني أن النسيان يصير سببا لفضيحتهم و ذلك لانهم ربما قالوا شيئا فنسوا أنهم قالوه فيقولون خلاف ما قالوه أولا فيفتضحون؛ كلينى، محمد بن يعقوب، الكافي (ط - الإسلامية) - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق؛ ج 2، ص: 341)

 

و ی افزود: ضعف حافظه یکی از عوارض دروغگویی است؛ بیان شد که خداوند بنا دارد انسان دروغگو را در جامعه خوار و ذلیل کند؛ و برای این کار، حافظه دروغگو را کم حافظه قرار داده است. به ‌همین‌ خاطر معروف شده است: «دروغگو کم ‌حافظه است!» دروغگو به خاطر ضعف حافظه امروز یادش نیست که دیروز چه گفته است، برای همین، حرف‌ هاش متناقض می شود و دستش برای اطرافیان رو می شود.

/270/260/20/

ي, 02/11/1401 - 12:34